Wereldblik met Axel Buyse: ‘De Noordzee is een geopolitiek strijdtoneel’

De Noordzee, vaak gezien als een rustige achtertuin van Europa, is in sneltempo uitgegroeid tot een geopolitieke frontlinie. In Wereldblik waarschuwt oud-diplomaat Axel Buyse dat Europa de strategische waarde van het gebied nog altijd onderschat. ‘We weten intussen allemaal dat die Noordzee toch wel een strategisch, bijzonder gevoelig gebied is geworden. Altijd geweest overigens,’ zo klinkt het.

Aanleiding is een rapport van The Hague Centre for Strategic Studies, dat pleit voor een veel nauwere samenwerking tussen de landen rond de Noordzee. Volgens Buyse is dat geen overbodige luxe. ‘Dat is uiteindelijk ook een zee-engte. Een beetje de Europese Straat van Hormuz, bij wijze van spreken.’ Daarmee verwijst hij naar het groeiende militaire en economische belang van de regio, waar energievoorziening, scheepvaart en veiligheid samenkomen.

De Noordzee is cruciaal voor olie- en gaswinning, visserij én hernieuwbare energie via offshore windparken. Tegelijk neemt de dreiging toe, met onder meer Russische schepen die er regelmatig opduiken. Het rapport stelt daarom voor om veel intensiever samen te werken, van datadeling tot gezamenlijke crisisscenario’s. ‘Als je dat allemaal bij elkaar telt, dan moeten we toch een stevige Noordzeestrategie uitbouwen die zorgt dat er win-wins kunnen zijn, zowel voor de ecologie als voor defensie,’ aldus Buyse.

Energie-illusies en dreigende crisis

Die discussie raakt meteen aan een breder probleem: de fragiele energiezekerheid van Europa. Terwijl beleidsmakers inzetten op vergroening, groeit de onzekerheid op de oliemarkten. Het weekblad The Economist waarschuwde recent dat het Westen zich in ‘la la-land’ bevindt. Buyse sluit zich daarbij aan: ‘Zelfs als de situatie rond de Straat van Hormuz zou stabiliseren, dan nog zal het maanden, zo niet jaren duren voor de ellende voorbij is.’

Volgens hem zijn de gevolgen nu al voelbaar. ‘Heel veel van de olie die we nu verbruiken, is eigenlijk olie die zich bevond in schepen die net op tijd zijn weggeraakt. Die voorraden beginnen te slinken.’ De economische impact dreigt groot te worden.

Duitsland hertekent de machtsverhoudingen

Tegelijk verschuiven de geopolitieke machtsverhoudingen binnen Europa. Duitsland, traditioneel sterk afhankelijk van de Verenigde Staten, kiest steeds nadrukkelijker voor een eigen koers. Onder invloed van internationale onzekerheid en leiders als Donald Trump groeit de roep om strategische autonomie. ‘Duitsland laat zich niet meer doen door de Amerikanen,’ stelt Buyse. ‘Het geeft aan dat Europa op zijn eigen benen moet staan. Er is geen alternatief.’

Die koers vertaalt zich in forse defensie-investeringen en nieuwe samenwerkingen, onder meer met Polen en Finland. Duitsland dreigt zo uit te groeien tot de dominante militaire macht binnen Europa, wat spanningen veroorzaakt met Frankrijk. ‘Dat zal nog wel vaker terugkomen,’ voorspelt Buyse, verwijzend naar vastgelopen projecten zoals een gezamenlijk Europees gevechtsvliegtuig.

Een nieuwe dreiging uit West-Afrika

Alsof de uitdagingen nog niet groot genoeg zijn, wijst de International Crisis Group op een nieuwe dreiging vanuit West-Afrika. In Mali staat het regime onder zware druk van jihadistische groepen, en de instabiliteit dreigt zich te verspreiden. De gevolgen voor Europa kunnen aanzienlijk zijn. ‘Je krijgt dan een enorme stimulans van migratie, met vluchtelingen die via de Sahara en Libië Europa proberen te bereiken,’ waarschuwt Buyse.

Dat risico komt op een moment waarop migratie het politieke debat in Europa al sterk polariseert. Volgens Buyse kan die combinatie explosief zijn. ‘Dit is een fenomeen dat de samenleving door en door beroert en voor enorme politieke spanningen zorgt.’

Schrijf u in voor Wereldblik Live!

Op 6 juni vindt er een opname plaats van een extra lange aflevering van Wereldblik. Dat gebeurt in de Leuvense Sint-Geertruiabdij, om 15 uur. Het aanwezige publiek krijgt de kans om vragen te stellen aan Axel Buyse.

Lees hier alle details.