fbpx


Analyse

Zwarte mensen hebben soms erg lange tenen

De ervaringen van discriminatie zijn anders dan de beweringen



Vaak citeren VRT-medewerkers een rapport van de Koning Boudewijnstichting (KBS) uit 2017 zonder het expliciet te noemen, Burgers met Afrikaanse roots: een portret van Congolese, Rwandese en Burundese Belgen. Ze doen dit om aan te tonen hoe discriminerend ons vreemdelingenbeleid wel is: twee derde van de Afrikanen zou een diploma hoger onderwijs hebben en een derde zelfs een universitair niveau, maar slechts 40% heeft werk. Jan Denys, de arbeidsmarktspecialist van Randstad zegt daarentegen: ‘Cijfers tonen aan dat allochtone Vlamingen vaker geen…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Vaak citeren VRT-medewerkers een rapport van de Koning Boudewijnstichting (KBS) uit 2017 zonder het expliciet te noemen, Burgers met Afrikaanse roots: een portret van Congolese, Rwandese en Burundese Belgen. Ze doen dit om aan te tonen hoe discriminerend ons vreemdelingenbeleid wel is: twee derde van de Afrikanen zou een diploma hoger onderwijs hebben en een derde zelfs een universitair niveau, maar slechts 40% heeft werk. Jan Denys, de arbeidsmarktspecialist van Randstad zegt daarentegen: ‘Cijfers tonen aan dat allochtone Vlamingen vaker geen diploma hebben dan autochtone Vlamingen’.

Hun vooruitzichten zijn hier beter

Hoe is dit verschil te verklaren? Waarschijnlijk vrij eenvoudig: Randstad controleert ongetwijfeld de gegevens van de mensen die zich bij hen aanmelden. De KBS-onderzoekers zijn uitsluitend afgegaan op wat de respondenten over zichzelf beweerden. Wie het onderzoek even inkijkt, ziet bovendien dat een kwart van de Afrikanen hier komt om te studeren, wat het cijfer van de actieven op 65% brengt. Slechts één op vijf was werkloos. Wat de financiële situatie van hun huishouden betreft, noemt slechts 13% die ‘onvoldoende’.

Iets dieper in de cijfers krijgen we een nog genuanceerder beeld. Bij aankomst overwoog 31% zich definitief in België te vestigen. Bij de afname van de enquête was dat getal opgelopen tot 54%. Wel stelde het onderzoek vast dat velen onder hen vonden dat ze werk hadden beneden hun niveau. Hoe hoger het opleidingsniveau, hoe groter de kans op declassering. Velen waren kaderleden toen ze arriveerden, op de loop voor oorlog of politieke vervolging. Hier werden ze magazijnier of horeca-medewerker. Het is echter niet evident dat een kaderfunctie in een corrupt regime een geschikte referentie is om hier meteen een kaderfunctie te ambiëren.

Hier voedt men kinderen anders op

Vier op vijf vinden dat Belgen ernstig van hen verschillen in het opvoeden van hun kinderen (81%) en het delen van huishoudelijke taken tussen mannen en vrouwen. 51% heeft het moeilijk met echtscheiding, 73% met abortus, 77% met homoseksualiteit en 74% met euthanasie. 91% beklaagt zich dat hij of zij in België gezien wordt als een Afrikaan. De vraag is natuurlijk wat daar fout aan is, en hoe je van een zwarte mens een witte kunt maken, en of dat nodig is. Tegelijkertijd zegt 33% dat zij geen vertrouwen hebben in mensen zonder migratieachtergrond.

Volgens het rapport is 92% van onze Afrikaanse medeburgers ervan overtuigd dat er in België discriminatie bestaat op basis van huidskleur, maar slechts 77% zegt dat zelf ondervonden te hebben. 58% vindt dat de Belgische media de vooroordelen over Afrikanen versterken. Hoe dat zou kunnen met een CGKR/Unia dat op de loer ligt om racisten te ‘betrappen’ wordt niet duidelijk gemaakt. In de Belgische media zelf wordt herhaaldelijk geklaagd dat er te weinig kleurlingen aan bod komen. De verantwoordelijken antwoorden daar steevast op dat als geschikte kandidaten zich aanbieden zij een faire kans krijgen. Helaas doen er dat te weinig. 66% van de respondenten is het daar helemaal niet mee eens. De vraag is hoe zij dat kunnen weten: hebben zij zich dan allemaal bij die media aangeboden?

Goede wil wordt als discriminatie ervaren

De context waarin de discriminatie ervaren werd was vooral bij het zoeken naar een woning (58%), en bij het zoeken naar werk (33%). Vooral dit laatste cijfer lijkt relatief laag, maar lager nog is de gepercipieerde discriminatie door de politie. Dat komt sterk overeen met het recente resultaat van een enquête in Antwerpen, waar tachtig procent van de jongeren aangeeft vertrouwen te hebben in de politie, zonder dat er een hemelsbreed verschil is tussen migranten en ‘autochtonen’ (Terzake 22/06).

Interessant is de manier waarop de negatieve perceptie tot stand komt. Kinderen waren de eerste zwarten op school, ‘we waren een attractie, dat was best zwaar’. Maar dat was, geeft de geïnterviewde toe, geen racisme. Ik ben geneigd te denken: dat was misschien zelfs positieve discriminatie. ‘Beledigingen kwamen niet steeds van leerlingen van Belgische origine, maar ook van personen van Marokkaanse origine,’ zegt een andere. Een derde: ‘Dagelijks kregen we beledigingen zoals ‘aze’ [slaaf in het Arabisch]’. Men kan zich moeilijk inbeelden dat dit van autochtone Belgen kwam.

Sommige leerkrachten spraken trager tegen hen, omdat ze dachten dat zij het anders niet goed begrepen. Dat werd als kwetsend ervaren. Ze hadden ook het gevoelen dat blanken geschokt waren als een zwarte goed presteerde (p. 127). Waarom positieve verwondering weer racisme heet, is mij niet duidelijk.

Objectieve ervaring botst met perceptie

Dat zit allemaal op het niveau van de perceptie.  ‘Uit vrijwel alle interviews blijkt dat discriminatie niet meteen duidelijk aan te wijzen is,’ stelt het rapport, en het citeert een jonge man van Rwandese afkomst: ‘In feite is het subtiel, het is niet rechtstreeks (…), het zijn woorden, het is een vorm van gedrag’. Een Belg van Congoleze afkomst: ‘Zodra er iets tegen ons is, denken we snel dat het racisme is (…). Soms worden we zelfs paranoïde’. In een ander interview: ‘Zelfs als men ons hetzelfde doet ondergaan, doet men dat niet op dezelfde manier. Men gebruikt andere termen en niet dezelfde methodes. Ook al is het resultaat hetzelfde’.

De voorbeelden die het rapport dan ook in volle ernst optekent zijn soms tenenkrullend. Een jonge Congolese vrouw vertelt van een incident waar haar moeder en tante het slachtoffer van waren. Ze hadden op de bus per ongeluk drie keer geprikt in plaats van tweemaal en gingen aan de chauffeur terugbetaling van een rit vragen. Iedereen weet dat de chauffeur dit niet kan, tenzij via een complexe administratieve procedure waarbij hij hopeloos in tijdnood komt. Het gaat daarbij om pakweg een euro. De dames waren echter hardnekkig, de chauffeur reageerde stug en het incident escaleerde tot de politie er aan te pas kwam. De onderzoekers noteren dat als racistische bejegening.

Een Rwandese jonge dame stoorde zich vooral aan opmerkingen over haar kroeshaar. Dat zal incidenteel gebeurd zijn, maar geen mens maakt mij wijs dat dit – gesteld dat het kapsel verzorgd is – vandaag nog een struikelblok zal zijn om werk te vinden. Naïeve sociologen tekenen dit evenwel op als ‘bewijs’ om hun eigen vooroordelen bevestigd te zien.

‘Discriminerend’ onderwijs geniet vertrouwen

Merkwaardig is inderdaad hoe de objectief vastgestelde realiteit botst met de subjectieve perceptie. 55% beweerde discriminatie te ervaren op school of aan de universiteit, maar bij de vraag welke instellingen het meeste vertrouwen genieten scoort het onderwijs 91% (vlak achter de gezondheidszorg, 96%). Het wekt beduidend meer vertrouwen op dan kerken en moskeeën (68%). De politie kan op 74% vertrouwen rekenen, de rechtbank op 70%. Niet bepaald een uiting van structureel racisme. De ambassades en consulaten scoren daarentegen maar 66%, de verenigingen van Afrikaanse onderdanen 51%.

De onderzoekers lijken vooral ontgoocheld door dit gebrek aan vertrouwen in de eigen verenigingen. Zij leggen dat uit door een ondersubsidiëring zodat zij de Belgische staat tot zondebok maken voor Afrikaans falen. Zij zijn blind voor het gegeven dat dergelijke verenigingen vaak een verlengstuk zijn van, en zelfs een spionage-instrument voor de dictatoriale regimes die vele mensen ontvlucht zijn.

Opvallend is dat bij de vraag naar een eventuele terugkeer slechts 15 à 20% die overweegt. De reden om dat te doen zou slechts in 12% te wijten zijn aan problemen om in België te leven; om dat niet te doen voor 56% aan het feit dat men zich goed voelt in België. Wie toch wil terugkeren roept vooral nostalgische redenen in. 20% wil zelfs niet terugkeren voor een beperkt bezoek. Maar 63% stuurt wel minstens één keer per jaar geld naar ginder. 35% zegt dat te doen omdat men anders ginder een slecht beeld krijgt van hen en 31% voelt zich daartoe zelfs verplicht.

Leopold II mocht van hen best blijven staan

90% vindt dat de koloniale geschiedenis meer moet worden onderwezen in België en 74% vindt dat daar een te groot taboe over bestaat. 58% ondersteunde het idee van een Lumumbaplein in Brussel, maar slechts 26% voelde toen (in 2015) het standbeeld van Leopold II aan als een gebrek aan respect.

Globale conclusie: net als een eerder KBS-onderzoek over ‘zelfdiscriminatie’ vertrekt ook dit van de vooronderstelling dat er wel discriminatie zal zijn. Dat blijkt relatief mee te vallen. Het discours over racisme lijkt belangrijker te zijn dan het racisme zelf, waardoor de tenen ontzettend lang worden. Een betere manier om de wederzijdse vooroordelen te bestendigen, bestaat er natuurlijk niet.

Eddy Daniels