fbpx


Politiek
FDF

Antoinette Spaak van l’ancienne Belgique naar de federale staat




Antoinette Spaak, de ‘dochter van’ (Paul-Henri Spaak – red.), is vrijdag overleden in Brussel, twee maanden na haar 92ste verjaardag.  Al leidde ze haar politieke carrière vooral zelf, ook al zette ze de laatste strijd van haar vader voort, voor een nieuw en federaal België. Met haar verdwijnt een van de laatste uitzonderlijke figuren van de Belgische politiek van het tweede deel van de twintigste eeuw. Een grote actor en een bevoorrechte getuige van de opeenvolgende hervormingen van de Belgische staat.…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Antoinette Spaak, de ‘dochter van’ (Paul-Henri Spaak – red.), is vrijdag overleden in Brussel, twee maanden na haar 92ste verjaardag.  Al leidde ze haar politieke carrière vooral zelf, ook al zette ze de laatste strijd van haar vader voort, voor een nieuw en federaal België. Met haar verdwijnt een van de laatste uitzonderlijke figuren van de Belgische politiek van het tweede deel van de twintigste eeuw. Een grote actor en een bevoorrechte getuige van de opeenvolgende hervormingen van de Belgische staat.

Van haar vader Paul-Henri erfde ze ook een grote interesse voor een democratisch en verenigd Europa.

Feminist

Ze speelde eveneens een belangrijke rol in de strijd voor de politieke erkenning van de vrouwen in een nog zeer machistisch België, niet het minst in de politieke wereld.

Antoinette Spaak was dus een overtuigde feministe – dat was een heel evidente strijd in haar ogen. Ze was immers de kleindochter van Marie Spaak-Janson, dochter van de liberale staatsman Paul Janson en ook de zuster van Paul-Emile Janson, een andere belangrijke blauwe politicus. Toen Marie Janson als eerste vrouw het pluche van de Senaat ontdekte was dat eerst en vooral omdat ze gecoöpteerd werd.

Maar Antoinette Spaak ging veel verder door de verschillende opties van haar eigen vader door te zetten. Zowel in België al ook op het Europees terrein. Ze zetelde zo van 1979 tot 1984 en van 1994 tot 1999 in het Europees Parlement.

In ons land innoveerde ze nog een beetje meer als de eerste vrouw die een politieke partij leidde. Ze was voorzitster van het Front démocratique des Francophones (FDF) van 1977 tot 1982.

Federalist

Deze periode is belangrijk want het was ook een groot ‘momentum’ in de evolutie van een unitaire naar een federale staat. Ver van het een beetje te beperkte cliché van een Fransdolle Brusselse partij, speelde het FDF toen een zekere rol in de evolutie van de ‘Belgique de papa’ naar een meer en meer federale staat…

Voor Antoinette Spaak was het een overtuigde keuze in de voetstappen van haar vader die op het einde van zijn leven de Parti socialiste belge (vandaag PS) de rug toekeerde en zonder enige beperking opteerde voor een radicale omwenteling van de staatsstructuren.

Zoals Paul-Henri voegde zijn dochter zich bij de rangen van het kartel FDF-RW (Rassemblement Wallon) dat een steeds grotere plaats innam op het Belgische politieke toneel na het ‘Walen buiten’ van 1968 in Leuven.

Antoinette vond zich helemaal terug in een fameuze column van haar vader ‘Les yeux qui s’ouvrent’ die in 1971 Le Soir was verschenen. Ze volgde ook met grote overtuiging de laatste politieke optie die haar vader, de oud-premier, in een laatste groot politiek discours bracht onder de circustent van Bouglione op het Flageyplein in Elsene, begin november 1971. In illo tempore vulde het FDF, al werd haar die structuur niet gegund door de traditionele partijen.

Volksunie

Zonder enige twijfel versterkte Antoinette ook de rangen van de Franstalige federalisten. En niet door om het even welk politiek opportunisme, want ze werd pas verkozen bij de volgende nationale verkiezingen in maart 1974.

Als volksvertegenwoordigster van Brussel-Halle-Vilvoorde, zette Antoinette Spaak zich uiteraard in voor de verdediging van de Brusselse Franstaligen en van hun spitsbroeders in de Vlaamse Rand. Tezelfdertijd deelde ze steeds meer de doelstellingen van de groep FDF’ers die eerst en vooral België verder wilden veranderen tot een nieuwe politieke constructie.

Zo stond ze dichter bij een Lucien Outers dan andere FDF’ers die het verfoeiden de Vlamingen nog maar proberen te begrijpen. Tegen die achtergrond had ze nauwe contacten met onder anderen Hugo Schiltz (Volksunie), net als Outers, de toenmalige burgemeester van Oudergem, die met de Antwerpse politicus de toekomst van het land ging uitdenken in de Périgord.

Dit was natuurlijk belangrijk in die periode van grote communautaire onderhandelingen. Zeker als voorzitster van haar partij van 1977 tot 1982. Des te meer bevond ze zich in de vuurlinie tijdens de discussies over het Egmontpact, de akkoorden van Stuyvenberg en de staatshervormingen die daarop volgden.

Minachting

Antoinette Spaak ontdekte ook op dat moment dat de CVP minder betrouwbaar was dan men mocht denken. Zeker en vast in januari 1980, toen de FDF-ministers de regering-Martens werden uitgegooid. En dit was maar één voorbeeld onder vele na de ommekeer van Leo Tindemans in de herfst van 1978, toen hij het Egmontpact deed kelderen…

Veertig jaar later had Antoinette Spaak het nog moeilijk met sommige ‘tjevenstreken’ en de grote macht van de CVP-staat. Die was in haar ogen zeker en vast niet beter dan ‘l’état-PS’ in het zuiden.

Antoinette Spaak moest zich ook verdedigen tegen haar mannelijke collega-voorzitters. Die hadden soms nog de neiging haar met een zekere minachting te beschouwen. Enkel en alleen omdat ze een vrouw was.

Hoewel ze in 1983 minister van Staat werd benoemd, schopte ze het nooit tot minister tout court. Dat belette haar niet het parlement van de Franstalige Gemeenschap voor te zitten, zij die een grote passie had voor de Franse cultuur maar die ook heel open stond tegenover de multiculturele samenleving.

Spaak speelde ook een belangrijke rol in het op touw zetten van de politieke federatie tussen haar partij en de liberale PRL-MCC die de steun had van Jean Gol. Beide partijen vormden samen de MR, al brak het FDF (vandaag Défi) in 2011 met het kartel.

Europese gedachte

Daarnaast bleef ze ook erg trouw aan de Europese gedachte van haar vader, Paul-Henri Spaak. Ik herinner me een fameus colloquium dat op 10 en 11 mei 2007 plaatsvond in de prachtige Academia Belgica in Rome. Een uitzonderlijke opportuniteit om de rol van de Belgische vaders van de Europese Unie in een nieuw licht te plaatsen. Spaak, maar ook de liberaal Jean Rey en de christendemocraat Jean-Charles Snoy et d’Oppuers.

Antoinette Spaaks optreden daar was perfect zoals men dat mag verwachten van een echte politieke ‘persoonlijkheid’.

Levensavond

Op het einde van haar leven zetelde ze nog in het Brussels hoofdstedelijke parlement. Mijn laatste contacten met haar gaan terug tot 2016. Ze had toen besloten haar ervaringen in een boek neer te pennen. Ze deed dat samen met mijn collega Francis Van de Woestyne, toen hoofdredacteur van La Libre Belgique.

Onze contacten van toen zal ik niet snel vergeten. Een mooie kans om heel oude herinneringen op te rakelen. Maar voor haar ook om een balans op te maken van haar leven.

Als historisch raadgever van dit boek was het ook een mooi moment voor mij om na te kaarten over haar republikeinse overtuigingen. Of over haar lange relatie met Etienne Davignon. En natuurlijk om sommige grote momenten te herinneren van de Belgische politiek…

Zweedse regering

Vier jaar geleden had Spaak het erg moeilijk met de politieke evolutie van toen. Daarin ga ik haar hier zeker niet tegenspreken. Nog minder, vandaag de dag wanneer men nog een heel klein beetje durft dromen van een politieke klasse die eerst en vooral zijn nek nog uitsteekt voor de algemene belangen van het land en de samenleving…

Christian Laporte

Christian Laporte was politiek journalist van La Libre Belgique tot voorjaar 2019. Hij woont in Waals-Brabant.