Waarom men in Wallonië met migratie geen verkiezingen wint

Toen de PS enkele weken geleden pleitte voor een regularisatiecampagne naar Spaans voorbeeld, bleef het in Franstalig België opvallend stil. Nauwelijks reacties, verontwaardiging of debat. In Vlaanderen zou een dergelijk voorstel vermoedelijk dagenlang de politieke agenda hebben gedomineerd. Terwijl Walen en Vlamingen volgens verschillende onderzoeken niet fundamenteel anders blijken te denken over migratie. Waarom wordt er dan in het zuiden van het land zoveel minder over gesproken?

Volgens politicoloog Dave Sinardet is het verschil niet nieuw. ‘Het is eigenlijk al een 30-tal jaar dat migratie veel meer aanwezig is in het Vlaamse politieke debat’, zegt hij. Het huidige verschil is dan ook helemaal niet vanzelfsprekend. ‘Historisch gezien was het Franstalige landsdeel zelfs lange tijd kritischer tegenover migratie.’

De politicoloog verwijst hierbij naar de voormalige burgemeester van Schaarbeek, Roger Nols, die in de jaren 80 een bijzonder scherp antimigratiediscours voerde. Pas later werd migratie vooral een Vlaams thema. ‘Dat heeft veel te maken met het succes van het Vlaams Blok en vervolgens Vlaams Belang’, zegt Sinardet. ‘Zij hebben het thema echt op de politieke agenda gezet.’

Niet de kiezer, maar de politiek

Dat betekent volgens hem niet dat Franstalige Belgen vandaag noodzakelijk positiever staan tegenover migratie. ‘Vaak hoor je dat Vlamingen racistischer zouden zijn of meer problemen zouden hebben met migratie, maar uit onderzoek blijkt dat dat niet echt het geval is’, vervolgt hij. ‘Ook in Franstalig België staat een belangrijk deel van de bevolking een meer migratiekritische koers voor.’

Voor collega-politicoloog Nicolas Bouteca ligt daar meteen ook een belangrijk deel van de verklaring. ‘De posities over migratie zijn vrij gelijklopend in beide landsdelen, maar Vlaamse burgers en partijen plaatsen het thema wel hoger op de agenda dan hun Franstalige collega’s’, zegt hij. ‘In Franstalig België zijn koopkracht en werk doorgaans een stuk belangrijker als stemmotief dan migratie.’

Om te achterhalen waarom een thema al dan niet op de politieke agenda belandt, bestaan twee tegenovergestelde verklaringsmodellen. ‘Het eerste stelt dat partijen oppikken wat er in de samenleving leeft, maar een tweede visie zegt dat partijen zelf het maatschappelijk debat vormgeven. Partijen bepalen dus waarover er in de samenleving gesproken wordt. Dat mogen we niet onderschatten.’

Partijen en politici

In Vlaanderen eisen bepaalde partijen migratie expliciet op. ‘Vlaams Belang is bij uitstek de eigenaar van dat thema’, legt Bouteca uit. ‘In Franstalig België heb je minder zo’n partij die dat eigenaarschap heeft en er dus ook electoraal voordeel bij heeft om het thema onder de aandacht te brengen.’ Hoewel MR het thema de voorbije jaren wat meer op de voorgrond is gaan plaatsen, blijft die verschuiving beperkt in vergelijking met Vlaanderen.

Ook de invloed van partijvoorzitters valt daarbij niet te onderschatten. ‘Zij spelen een belangrijke rol in de ideologische koers van een partij’, zegt Bouteca. ‘Er speelt natuurlijk ook strategie, maar ik denk niet dat het toevallig is dat cd&v en Vooruit op migratie naar rechts zijn geschoven onder Mahdi en Rousseau.’

Sinardet bevestigt de stelling. In Vlaanderen zorgden uitgesproken figuren als Theo Francken er jarenlang voor dat migratie voortdurend in de berichtgeving bleef. Vandaag is dat minder het geval. ‘N-VA is ook meer dan Theo Francken’, merkt hij op. ‘Maar in de regering-Michel zat er met iemand als Francken echt een heel zichtbaar en qua discours controversieel figuur op asiel en migratie.’

Twee mediasferen

Naast de politiek spelen ook de media een rol. VUB-onderzoekster Valériane Mistiaen wijst op de tweedeling van het Belgische medialandschap. ‘Het mediasysteem is echt verschillend omdat het afhankelijk is van de taal’, zegt ze. ‘De media volgen vooral de politieke systemen van hun eigen gemeenschap.’

Volgens Mistiaen wordt de berichtgeving over migratie bovendien sterk beïnvloed door de politici die bevoegd zijn voor asiel en migratie. Tijdens de vluchtelingencrisis van 2015-2017 waren het vooral N-VA-politici die het thema op de agenda plaatsten. ‘We zien nu bijvoorbeeld dat de Vlaamse politici die hiermee bezig zijn ook prominent op sociale media aanwezig zijn. Dat is aan Franstalige kant minder het geval.’

Daarnaast ziet de onderzoekster ook een geografische factor. Denk bijvoorbeeld aan de incidenten met Brusselse jongeren aan de kust, die geheel op Vlaams grondgebied ligt. ‘Daardoor komen migratiekwesties vaker terecht in Vlaamse nieuwsbulletins dan in Franstalige media’, concludeert ze.

Een Waalse uitzondering

Voorlopig blijft migratie in Wallonië significant minder relevant dan in Vlaanderen en duidelijke boegbeelden voor het antimigratiediscours ontbreken. In een regio die lijdt onder economisch precaire omstandigheden kan migratie maar zoveel de politieke agenda bepalen.