Aanhoudende warmte verhit de gemoederen in de Waalse coalitie

Toen België kreunde onder de hitte, liep ook de temperatuur in de Waalse regering hoog op. Coalitiepartners MR en Les Engagés botsten openlijk over het Waalse hitteplan. Achter die woordenstrijd schuilt een fundamenteel meningsverschil over de vraag hoe de regio zich moet wapenen tegen extremere weersomstandigheden. Zijn nieuwe overlegstructuren aan de orde of behoeven de gevestigde kanalen een herstructurering?  

België heeft de klimaat- en gezondheidsbevoegdheden zodanig versnipperd dat niemand het volledige plaatje beheert. Zo valt een windmolen onder het bewind van de federale overheid wanneer op zee gebouwd, maar onder het gewest indien op vaste ondergrond geplaatst. Ook op andere domeinen lopen de bevoegdheden door elkaar: de gewesten zijn verantwoordelijk voor preventie en infrastructuur, de gemeenschappen voor delen van het gezondheidsbeleid, terwijl de ziekenhuizen dan weer grotendeels federaal worden gefinancierd. En dat zijn lang niet de enige voorbeelden. Niemand lijkt dus echt verantwoordelijk voor het klimaat, omdat iedereen het een beetje is.

Samenwerken en anticiperen

Volgens Waals minister van Klimaat Jean-Luc Crucke (Les Engagés) bewijst de hittegolf dat de bestaande samenwerking niet langer volstaat en dat er meer coördinatie nodig is. ‘We beschikken over sterke systemen voor crisisbeheer en volksgezondheid, maar de recente gebeurtenissen tonen aan dat we onze instrumenten moeten aanpassen aan de toekomstige klimaatrealiteit’, klonk het tijdens een vergadering over het hitteplan, waarop meer dan twintig kabinetten aanwezig waren. Zo pleit Crucke bijvoorbeeld voor de oprichting van een nationaal wetenschappelijk en academisch comité, ‘belast met het identificeren van de aanpassingsprioriteiten op basis van de meest recente wetenschappelijke inzichten.’

Daarnaast wil de minister ook een nationaal netwerk van koele plekken op poten zetten en het Nationaal Ozon- en Hitteplan herzien. In het kort: meer interfederale samenwerking en meer communicatie voor de burgers. ‘De uitdaging blijft enorm’, zegt hij. ‘Maar we beschikken nu over een methode: samenwerken en anticiperen in plaats van ondergaan, en geleidelijk bouwen aan een België dat beter bestand is tegen de gevolgen van de klimaatverandering.’

‘Stop met de institutionele discussies’

De Waalse minister-president Adrien Dolimont (MR) was niet aanwezig op die vergadering. ‘Wat ik vandaag verwacht, is niet de zoveelste vergadering, maar ik wil dat de federale klimaatdossiers eindelijk vooruitgang boeken’, verklaart hij. De minister-president verzet zich niet tegen nieuwe overlegstructuren. ‘Er bestaan al interfederale overlegstructuren die naar behoren functioneren. Laten we die optimaliseren voor we er nieuwe oprichten.’

Veel van de maatregelen waarover de voorbije dagen werd gesproken, behoren volgens hem vandaag al tot de bevoegdheid van de gewesten: ruimtelijke ordening, koele plekken in de openbare ruimte, aanplantingen, de klimaatbestendige aanpassing van openbare gebouwen en de ondersteuning van de gemeenten. Andere maatregelen zijn dan weer duidelijk federale bevoegdheden, zoals BE-Alert, de Civiele Bescherming, het Sociaal Klimaatplan en het juridisch kader voor crisissituaties.

‘De vraag is dus niet om nieuwe structuren op te richten, maar om de bestaande structuren efficiënter te laten functioneren’, concludeert hij.

Meer dan een Waalse discussie

Dat de discussie over meer overlegstructuren net plaatsvindt in een zeldzame Waalse regering met blauwe stempel is des te opvallend. Politicoloog Carl Devos ziet in de discussie geen typisch Waals conflict, maar wel de illustratie van een bredere Belgische uitdaging: hoe organiseer je een doeltreffend klimaatbeleid wanneer bevoegdheden over verschillende overheden verspreid zijn? ‘Hittegolven vormen, net als andere crisissen, een uitdaging voor ons politiek systeem’, analyseert hij. ‘Het gaat om een probleem met heel veel dimensies die verspreid zijn over verschillende beleidsniveaus. De coronacrisis heeft al aangetoond dat ons coöperatief federalisme dan niet altijd goed functioneert.’