La Boucle du Hainaut: de vergeten Waalse Ventilus

Wie het nieuws volgt, heeft de voorbije maanden zeker gehoord van Ventilus, de omstreden hoogspanningslijn die elektriciteit van de Noordzee naar het binnenland moet brengen. Eind april verleende Vlaams minister van Omgeving Jo Brouns daarvoor een omgevingsvergunning. Veel minder bekend is de Boucle du Hainaut, een tweede hoogspanningsverbinding tussen Avelgem en Courcelles die het Waalse deel van dezelfde uitdagiAKTng moet oplossen. Daar wacht Wallonië nog altijd op een beslissing over het tracé. ‘Ventilus heeft geen enkele waarde zonder de Lus van Henegouwen’, zegt Waals minister van Ruimtelijke Ordening François Desquesnes.

Netbeheerder ELIA wil nieuwe hoogspanningslijnen aanleggen, onder andere om de elektriciteit die op de Noordzee wordt geproduceerd naar het binnenland te transporteren. En dat bestaat uit twee delen: Ventilus, een nieuwe lijn van 82 kilometer tussen Zeebrugge en Avelgem, en de Boucle du Hainaut, een nieuwe lijn van 84 kilometer tussen Avelgem en Courcelles. Beide projecten zijn nauw met elkaar verbonden en zouden niet alleen de energietransitie mogelijk moeten maken, maar ook een belangrijke economische impact hebben.

Zo kan de ‘Lus van Henegouwen’ volgens een studie van consultant Deplasse tussen 2030 en 2050 tot 10,2 miljard euro aan bijkomende toegevoegde waarde genereren en jaarlijks tot 7.000 jobs ondersteunen. De studie spreekt ook van een economisch hefboomeffect van meer dan 33 procent op een investering van bijna 700 miljoen euro.

Eén netwerk, twee gewesten

De bedoeling is simpel: het netwerk van Ventilus verbinden aan dat van Henegouwen, want zonder het een, heeft het andere niet veel nut. Volgens minister Desquesnes heeft Elia drie doelstellingen met de nieuwe hoogspanningsverbindingen: de elektriciteit van offshorewindparken naar het binnenland brengen, de betrokken regio’s van extra capaciteit voorzien en het Belgische hoogspanningsnet versterken. ‘Als er geen volledige lus is, heeft dat dus helemaal geen zin’, zegt hij.

Ook werkgeversorganisatie AKT is het hiermee eens. Zonder de Boucle du Hainaut zou bijna 3 GW aan offshore- en onshorewindenergie niet kunnen worden aangesloten. Dat zou volgens de organisatie leiden tot hogere elektriciteitsprijzen voor bedrijven en gezinnen in heel België. ‘Als Ventilus vooruitgaat aan Vlaamse zijde en de Boucle du Hainaut geblokkeerd blijft in Wallonië, blijft de nationale infrastructuur onvolledig’, zegt Caroline Decoster van AKT.

Elia nuanceert die stelling. Volgens de netbeheerder zijn beide projecten ook afzonderlijk noodzakelijk, maar zijn ze samen onmisbaar om de ruggengraat van het Belgische elektriciteitsnet te versterken.

Nog steeds in de eerste fase

Het dossier is niet nieuw en sleept al aan sinds 2019. Omdat Elia niet wilde werken binnen bestaande reserveringszones op het gewestplan, moest eerst een wijziging van dat gewestplan worden opgestart, vertelt de minister. Volgens de netwerkbeheerder werd het dossier pas in 2021 ingediend, en zitten we nog altijd in de eerste fase.

‘Tijdens de vorige legislatuur was het project opgenomen in de regionale beleidsverklaring’, vertelt Julien Madani, woordvoerder van Elia. ‘De toenmalige minister van Ruimtelijke Ordening, Willy Borsus, heeft vervolgens een hele reeks bijkomende studies gevraagd. Maar uiteindelijk werd er geen beslissing genomen. Dat ligt niet in onze handen. Het is aan de politiek om te bepalen wanneer die beslissing valt.’

Vandaag bevindt het dossier zich in een nieuwe fase, waarbij het milieueffectenrapport wordt onderzocht door tientallen adviesinstanties uit onder meer de landbouw-, milieu- en economische sector. Hierna zal de Waalse regering een beslissing nemen over de gevraagde wijziging van het gewestplan. ‘We mikken op het einde van de zomer’, aldus de minister.

Volgens Elia moeten nog veel keuzes gemaakt worden. ‘Voor Ventilus willen ze rond september met de werken beginnen, maar voor de Lus van Henegouwen bevinden we ons nog lang niet in die fase’, klinkt het. Waar Ventilus momenteel mikt op een ingebruikname in 2030, spreekt Elia voor de Boucle du Hainaut inmiddels over 2032 à 2033, ‘in het meest optimistische scenario’. Na het tracé, moet Wallonië volgens de netwerkbeheerder nog beginnen aan de volledige procedure, vergelijkbaar met die van Ventilus.

Verschillend tempo’s

Op de vraag waarom Wallonië dan achterloopt op Vlaanderen, blijft Desquesnes voorzichtig. ‘Ik ben pas minister sinds juli 2024’, zegt hij. ‘Wat er voordien is gebeurd en hoe het dossier door de vorige regering werd beheerd, op dat vlak ben ik niet de aangewezen persoon om te antwoorden.’ Volgens hem speelt ook de Belgische staatsstructuur een rol: energiebevoorrading en energiezekerheid zijn federale bevoegdheden, terwijl vergunningen bij de gewesten liggen. ‘Als er één beslissingsniveau was, zou dat veel makkelijker zijn.’

Voor werkgeversorganisatie AKT is de nood hoog. ‘Henegouwen is het industriële hart van Wallonië’, klinkt het. ‘De provincie vertegenwoordigt 43 procent van het industriële energieverbruik van Wallonië en is de tweede grootste elektriciteitsverbruiker van België, na Antwerpen.’ Volgens hen loopt het elektriciteitsnet bovendien vandaag al tegen zijn grenzen aan. ‘Bij de distributienetbeheerders alleen al zijn ongeveer duizend dossiers geblokkeerd. Mensen en bedrijven krijgen vandaag niet altijd de energiecapaciteit die ze nodig hebben.’

AKT waarschuwt bovendien voor de economische gevolgen van verdere vertragingen. Elk jaar uitstel zou vanaf 2030 tussen 63 en 290 miljoen euro aan toegevoegde waarde kosten en tussen 800 en 4.000 potentiële jobs doen verdwijnen, alleen al in Henegouwen. ‘Vandaag zijn alle Europese experts die betrokken konden worden, betrokken geweest, en alles is voldoende onderzocht’, klinkt het. ‘De tijd van de analyse is dus echt voorbij.’

Lokale tegenstand

Niet iedereen kijkt uitsluitend naar de economische voordelen. Net als bij Ventilus vrezen bewoners en lokale besturen voor de impact op gezondheid, landschap, milieu en vastgoed. Bezorgdheden die mee aan de basis liggen van de jarenlange discussies rond het project. ‘Er bestaat hiervoor een compensatieregeling’, legt Elia uit. ‘Bewoners die dicht bij de toekomstige infrastructuur wonen, kunnen afhankelijk van hun afstand tot de lijn een financiële compensatie krijgen. En ook voor gemeenten en landbouwers zijn compensaties voorzien.’

Opvallend is wel dat de oproep om het dossier vooruit te helpen ook uit verschillende hoeken komt. Desquesnes wijst erop dat hij vanuit het Waals Parlement door bijna alle politieke partijen wordt aangespoord om het dossier tot een goed einde te brengen. Daarnaast spreken ook werkgeversorganisaties, vakbonden en milieuverenigingen zich uit voor de realisatie van het project. ‘Dat is vrij uitzonderlijk’, zegt de minister.

Ook AKT benadrukt die opmerkelijke coalitie. Naast de werkgeversorganisatie steunen ook UCM, het ABVV, het ACV en milieuvereniging Canopea de verdere uitwerking van het dossier. ‘Wanneer werkgevers, vakbonden en milieuorganisaties met één stem spreken, zouden de overheden daar rekening mee moeten houden.’