Hoewel hij momenteel nog omringd wordt door verhuisdozen, is de komst van Nathan Cofnas niet onopgemerkt gepasseerd aan de Universiteit Gent. De Amerikaanse filosoof, een zelfverklaarde ‘rassenrealist’, zal gedurende één jaar meewerken aan een politiek-filosofisch onderzoekproject over de toekomst van het liberalisme, geleid door professor Bouke de Vries. Als zijn aanstelling tenminste niet vroegtijdig beëindigd wordt. Cofnas zelf lijkt in elk geval niet voor zijn job te vrezen.

Voordien werkte hij voor de Universiteit van Cambridge. Naar aanleiding van een blogpost over de vertegenwoordiging van zwarte Amerikanen aan elite-universiteiten openden de universiteit en het college (een semi-autonome instelling binnen de universiteit, red.) elk een afzonderlijk onderzoek om na te gaan of hij de deontologische code van de onderwijsinstelling had geschonden. Het college vond van wel, maar de universiteit oordeelde in zijn voordeel. Hij kon de geplande periode van drie jaar voltooien. Zodra zijn visum is goedgekeurd kan Cofnas aan de UGent met zijn volgende project starten.

Maar ook daar nemen ze hun deontologische code serieus. Tegenstanders wijzen erop dat uitspraken over de superioriteit van een ras onaanvaardbaar zijn voor de universiteit. Rector Petra De Sutter koos voorlopig haar woorden zorgvuldig en reageerde dat Cofnas’ denkbeelden haar raken en dat de aanstelling wordt opgevolgd. Ondanks die tegenstand krijgt de Amerikaanse onderzoeker ook de (internationale) steun van voorvechters van de academische vrijheid, waaronder filosoof Maarten Boudry.

Aan de UGent eisen sommige medewerkers en studenten uw ontslag. Professor ethiek Sigrid Sterckx verklaarde in Terzake dat ‘de vakgroep zich zal verzetten’ tegen uw komst. Hoe denkt u dat deze situatie zal uitdraaien?

Nathan Cofnas: ‘Dat klinkt erg onheilspellend. Ik ben nochtans volgens de correcte procedures aangeworven. Meer dan duizend mensen tekenden de petitie. Ik weet niet wat de professor van plan is, maar ik zoek in elk geval niet de confrontatie op.’

Iets wat mij opviel in de mediaberichtgeving van de afgelopen weken is het vage taalgebruik van rector Petra De Sutter over uw aanstelling. Tijdens haar toespraak op de Dies Natalis (de verjaardag van de universiteit, red.) leek ze bovendien indirect naar uw casus te verwijzen. Gezien haar verleden als Groen-kopstuk lijkt het mij een uitgelezen kans om haar professionaliteit en neutraliteit als rector te bewijzen, zeker met het AI-incident in het achterhoofd, wat haar toch wat krediet kostte. Denkt u dat u uw job zal verliezen?

‘Ik kan de motivaties van de rector moeilijk inschatten, maar op basis van wat ik weet is ze een sterke voorstander van de vrijemeningsuiting. Ze is geen medestander van mijn standpunten, maar wel van de academische vrijheid.’

Ze kreeg vorig jaar kritiek voor een uitspraak dat ontkenning van de genocide in Gaza wat haar betreft buiten de academische vrijheid valt.

‘Ik ben alleen op de hoogte van hetgeen ze over mij zei. Wat het conflict in Palestina betreft, vind ik uiteraard dat alle standpunten aan bod moeten kunnen komen.’

Ben u stiekem tevreden met de controverse? U zal waarschijnlijk uw job niet verliezen en tegelijk komt de materie die u behandelt volop onder de aandacht.

‘Het mag duidelijk zijn dat ik de aandacht wil vestigen op die ideeën over erfelijkheid. Daar maak ik geen geheim van. Voor mij is het vooral belangrijk dat het gesprek daarover kwalitatief verloopt. Verontwaardigde mensen die mij een celstraf toewensen, dat helpt niemand vooruit. Of ik mijn job nu verlies of niet, die sfeer van kwaadheid is weinig zinvol.’

‘Het is mijn indruk dat er in België weinig academici zijn die zich interesseren voor bepaalde controversiële onderwerpen. Dat is misschien een van de redenen waarom mijn casus zoveel aandacht krijgt. Belgische academici zijn nogal conformistisch. In het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten lijkt men zich meer bewust over die thema’s.’

Misschien gaat het hier vooral om een generationele kloof? Ik kan mij voorstellen dat jonge conservatieven al in aanraking kwamen met de discussie over erfelijkheid en intelligentie.

‘Dat is een cruciaal punt. Er is een immense generationele opdeling tussen mensen die voor en na de komst van het internet zijn opgegroeid. Wie voor 1995 opgroeide had simpelweg geen toegang tot informatie zoals dat vandaag het geval is. Wie nieuwsgierig was, moest het aan zijn leraar vragen of naar de bibliotheek trekken, waar de selectie al gemaakt was.’

‘Ik hoorde voor het eerst over raciale verschillen in IQ-scores toen ik zeventien jaar oud was, tijdens een college antropologie aan de Columbia-universiteit. Vandaag hoef je maar Twitter/X te openen. Er valt niet aan te ontsnappen. Als men tijdens zijn formatieve jaren toegang heeft tot dergelijke informatie, is dat vernietigend voor hetgeen voordien taboe was.’

‘Toen ik een kind was, was het maatschappelijke dogma dat er onmogelijk significante verschillen tussen bevolkingsgroepen konden bestaan. Evolutie is een proces van miljoenen jaren en het is onmogelijk dat groepen die zich aanpasten aan omstandigheden in verschillende delen van de wereld “boven de nek” van elkaar kunnen verschillen. Misschien in huidskleur en lichaamslengte, maar niet op vlak van intelligentie of andere sociaal relevante eigenschappen. Voor de komst van het internet was er geen informatie voorhanden om dat verhaal in twijfel te trekken.’

‘Rond de leeftijd van 25 jaar roesten onze overtuigingen vast. Daarna verandert onze mening over belangrijke onderwerpen niet langer. Wie tot in zijn vroege twintiger jaren niks anders te horen krijgt, zal zijn kijk niet langer kunnen veranderen. Maar voor de jongere generatie, die blootgesteld werd aan de verborgen waarheid, is dat een heel ander verhaal. Het verschil tussen iemand die bijvoorbeeld in 1992 geboren is met iemand die in 1997 het levenslicht zag, is immens. Dat is de invloed van het internet.’

U omschrijft zichzelf als een ‘rassenrealist’ (‘race realist’). Kan u eens uitleggen wat die term precies betekent?

‘Er zijn in essentie twee interpretaties. De eerste is dat het biologisch mogelijk is om menselijke rassen te onderscheiden en dat die categorisatie genetisch te staven valt. De tweede interpretatie, die daaruit volgt, is dat die opdeling ook correleert met sociaal relevante eigenschappen zoals intelligentie. Ik sluit mij aan bij dat tweede perspectief: menselijke rassen bestaan en dat onderscheid is belangrijk net omwille van die verschillen.’

Wanneer het onderwerp in de media aan bod komt, lees ik steevast dat er biologisch gezien geen rassen te onderscheiden vallen. De andere veelgehoorde leuze is dat er meer variatie is binnen dan tussen die groepen.

‘Het is belangrijk dat we er ons van bewust zijn dat “ras” maar een woord is. Als men een stromanversie van de term hanteert, kan het concept altijd onderuitgehaald worden. Sinds Darwin wordt “ras” gebruikt voor “voorouderlijke populaties”, groepen met een gemeenschappelijke afstamming. Ze zijn gelijkaardig omdat ze meer met elkaar verwant zijn dan met individuen uit andere groepen. Dat ontkent niet dat er een continuüm bestaat tussen die groepen, dat er mensen zijn met een gemengde afkomst en dat hybridepopulaties bestaan (zoals de bevolking van Zuid-Amerika, red.).’

‘Dat concept van “voorouderlijke populaties” is mainstream in de wetenschap. Daar bestaat geen controverse over. De rassenrealist wijst er simpelweg op dat dat concept overeenstemt met wat in het verleden “ras” werd genoemd. Ras is een erg politiek geladen term en de mainstream is er daarom allergisch aan. Alleen “voorouderlijke populaties” bestaan, maar dat is niks meer dan een retorisch kunstje.’

‘Wat de variatie binnen en tussen de groepen betreft: dat idee gaat terug naar een uitspraak van de geneticus Richard Lewontin in de jaren 1980. Hij keek naar verschillen op één plaats (locus) in het DNA en zag dat er zich geen duidelijke afscheiding tussen verschillende groepen uitte, dus concludeerde hij dat het idee van raciale opdeling onzinnig is. Maar dat was een denkfout. Hij had simpelweg meer loci in beschouwing moeten nemen. Als je maar naar één gen kijkt, krijg je inderdaad maar weinig informatie over voorouderlijke verwantschappen, maar waarom zou je je tot dat ene gen beperken? Het gaat hier om niks meer dan propaganda die tot vandaag de dag herkauwd wordt omdat men niet wil erkennen dat rassen bestaan.’

In 2018 schreef de prominente Harvard-geneticus David Reich een berucht opiniestuk waarin hij waarschuwde dat de vooruitgang in DNA-onderzoek de genetische verschillen tussen mensen zou blootleggen en dat we ons daar als maatschappij op moeten voorbereiden. Interessant in deze is dat dat niet de woorden van een controversiële figuur zijn, maar van een alom gerespecteerde wetenschapper.

‘David Reich is momenteel misschien wel de voornaamste geneticus ter wereld. Hij publiceerde recent trouwens een studie waarin selectie voor intelligentie bij Europeanen in de laatste millennia werd aangetoond. Er zijn ondertussen vele genetische elementen geïdentificeerd die verschillen in intelligentie tussen individuen verklaren, en die zijn bovendien niet gelijk verdeeld over de verschillende groepen. Dat is geen geheime informatie, iedereen kan dat opzoeken. Het wordt pas controversieel wanneer iemand alle puzzelstukjes samenlegt.’

Wanneer het verhaal positief is, lijkt er minder aarzeling te spelen om verschillen te benoemen. Niemand haalt zijn neus op wanneer je beweert dat West-Afrikanen het sprinten domineren of dat Zuidoost-Aziaten sterk zijn in wiskunde.

‘Wanneer een groep op een bepaald vlak sterker presteert dan blanken, kan het wel gezegd worden. Pas wanneer de mogelijkheid geopperd wordt dat blanken ergens beter in zouden kunnen zijn, wordt het problematisch.’

Waarom?

‘Het is de logische conclusie van de woke-ideologie. Als men veronderstelt dat alle groepen gelijkaardig zijn in hun kunnen, dan moeten alle verschillen in prestatie te wijten zijn aan omgevingsfactoren. De meest voor de hand liggende boeman is dan racisme door blanken. En dat racisme bestond natuurlijk ook vroeger. Denk aan de segregatiewetgeving en de Trans-Atlantische slavenhandel.’

‘Wie zoekt naar omgevingsgerelateerde verklaringen, belandt snel op dat spoor. Maar die verklaring is fout, de werkelijke oorzaak ligt bij de genetische verschillen. Wie zich hier niet van bewust is, legt de schuld bij blanke mensen.’

In lijn met die gedachtegang is het systeem van ‘Affirmative Action’ in de Verenigde Staten, maatregelen om de vertegenwoordiging van etnische minderheden aan elite-universiteiten op te schalen. Kan u dat duiden?

‘Verschillende elite-onderwijsinstellingen en overheidsinstanties hanteren een meedogenloos systeem van discriminatie, zogenaamd om historisch onrecht te corrigeren. Hierbij krijgen zwarte Amerikanen en — in mindere mate — latino’s immense voordelen. Hierdoor is het voor blanke en Aziatische studenten veel moeilijker om toegelaten te worden tot universiteiten als Harvard. Aan die universiteit zijn zwarten meer dan tien keer oververtegenwoordigd dan indien de toelating louter op hun testscores gebaseerd zou zijn.’

‘Het gevolg is bovendien ook dat zwarten toegelaten worden tot universiteiten die in feite boven hun competentieniveau liggen, waardoor ze lager scoren dan gemiddeld en meer kans hebben om nooit hun diploma te halen. In die zin is de maatregel dus schadelijk voor de groep die er mee geholpen zou moeten worden.’

Stel dat uw perspectief op menselijke diversiteit een nauwkeurige voorstelling is van de werkelijkheid, desondanks valt er misschien te argumenteren dat sommige onderwerpen beter niet bediscussieerd worden. Dat die conversatie alleen maar schade kan berokkenen.

‘Het klinkt misschien sympathieker om de feiten te ontkennen en niemand te willen kwetsen. Maar dan breng je de negatieve gevolgen van die “nobele leugen” niet in rekenschap. Als iedereen dezelfde capaciteiten heeft, is alle verschil het gevolg van onrecht. Dan is de groep die beter presteert de pleger van dat onrecht en dat idee is — zoals we al gezien hebben — erg schadelijk.’

Maar u kan toch begrijpen dat bepaalde groepen dat als krenkend ervaren?

‘Ik besef zeer goed dat dat een pijnlijke conclusie is. Toen ik als kind op een joodse school in de atletiekploeg zat, dacht ik dat ik best een sterke loper was. Tot we wedstrijden organiseerden tegen andere scholen. Toen besefte ik dat ik misschien toch niet zo goed was en dat een deelname aan de Olympische Spelen niet meteen in het vooruitzicht lag. Ik maak deel uit van een volk dat niet gekend staat om zijn rijke lijn aan grote sprinters. Maar wat maakt dat uit? Er valt niks te winnen door de werkelijkheid te ontkennen.’

Simon Segers

Simon Segers is freelance-eindredacteur en -auteur voor Doorbraak. Hij is gepassioneerd door wetenschap en luchtvaart.

Omstreden onderzoeker Nathan Cofnas: ‘Wanneer groep beter presteert dan blanken, kan dat wél gezegd worden’