Donald Trump heeft gezegd dat Giorgia Meloni hem tijdens de G7-top herhaaldelijk om een foto heeft gevraagd en dat hij echt medelijden met haar had. Dat bedoelde hij waarschijnlijk als een van die typische ‘Trumpiaanse’ opmerkingen die ergens zweven tussen grootspraak, provocatie en een alternatieve relatie met de werkelijkheid. Meestal verdwijnen ze net zo snel als ze verschijnen, maar deze keer gebeurde er iets anders.

Giorgia Meloni reageerde onmiddellijk met een korte maar krachtige videoboodschap. In Italië bestaat er immers een grens tussen politieke strijd en nationale waardigheid. ‘Ik en Italië smeken nooit’, luidde haar antwoord. Dat zinnetje verklaart wellicht beter wat er gebeurde dan alle diplomatieke analyses van de daaropvolgende dagen samen.

Kritiek uit buitenland

Wie Italië uitsluitend kent via statistieken, verkiezingsuitslagen of economische rapporten, begrijpt niet hoe sterk het nationale eergevoel er leeft. Dat lijkt paradoxaal, want er is geen volk ter wereld dat met meer overtuiging klaagt over zijn regering, zijn belastingen, zijn spoorwegen, zijn voetbalbond en zijn bureaucratie dan het Italiaanse.

De Italianen in het noorden vinden dat het zuiden op hun kosten leeft. Het zuiden vindt dat het noorden arrogant is. Rome wordt gehaat door Milaan, Milaan door Napels en Napels door ongeveer iedereen die ooit geprobeerd heeft daar een parkeerplaats te vinden. Toch gebeurt er iets merkwaardigs zodra een buitenlander vindt iemand uit dit netwerk te moeten bekritiseren. Dan verdwijnen de verschillen plots naar de achtergrond en wordt Italië weer Italië.

Onderlinge verdeeldheid

Het is een reflex die al eeuwen oud is. De Italiaanse geschiedenis is immers grotendeels een geschiedenis van onderlinge verdeeldheid. Republieken, hertogdommen, pauselijke gebieden en koninkrijken bevochten elkaar en sloten voortdurend wisselende allianties. Zelfs na de eenmaking van het land bleef de regionale identiteit vaak sterker dan de nationale. Maar juist daarom ontwikkelde zich een bijna instinctieve neiging om de rangen te sluiten zodra de kritiek van buitenaf komt. Dat was deze week niet anders.

Wellicht heeft dat ook iets te maken met het feit dat dit incident niet op zichzelf stond

Zelfs de politieke tegenstanders van Meloni vonden de opmerkingen van Trump ongepast. Niet omdat zij plots bewonderaars van haar beleid waren geworden, maar omdat zij intuïtief aanvoelden dat het niet langer over Giorgia Meloni ging. Het ging over Italië. Wellicht heeft dat ook iets te maken met het feit dat dit incident niet op zichzelf stond: de voorbije maanden stond de relatie tussen Trump en Italië al vaker onder spanning.

Reactie uit Rome

Eerst was er (de nog altijd nieuwe) paus Leo XIV die vanuit Rome niet bepaald de volgzame bondgenoot bleek waarop sommige kringen in Washington hadden gehoopt. Daarna volgde de situatie in Iran, waarbij Italië zich minder enthousiast achter de Amerikaanse lijn schaarde dan Trump lief was. En alsof dat nog niet volstond, dook enkele maanden geleden zelfs het merkwaardige voorstel op om Italië eventueel Iran te laten vervangen op het WK Voetbal 2026.

De reactie uit Rome was opvallend eensgezind: een kwalificatie wordt verdiend op het veld en niet via politieke gunsten. Een land dat zich niet geplaatst heeft, gaat niet via een achterdeur naar binnen — zelfs niet wanneer die deur door een Amerikaanse bondgenoot wordt opengetrokken.

Daarnaast heeft het misschien ook iets te maken met een tweede misverstand dat buitenlanders over Italië koesteren. Men ziet graag het beeld van de Italiaanse macho’s. De luidruchtige man die aan het hoofd van de tafel zit en beslist hoe de wereld eruit moet zien. Dat beeld wordt met veel enthousiasme geëxporteerd door films, televisiereeksen en soms ook door de Italianen zelf. Maar wie ooit voldoende tijd in Italiaanse families heeft doorgebracht, weet dat de werkelijkheid iets genuanceerder ligt.

Meloni

De mannen mogen dan wel het hoge woord voeren, in werkelijkheid zijn het meestal de vrouwen die beslissen. Dat verklaart dan ook waarom Meloni’s reactie in Italië zo goed werd begrepen. Ze klonk niet alleen als een regeringsleider die een diplomatiek incident probeerde te beheersen, maar evenzeer als een Italiaanse moeder die iemand op zijn plaats zet omdat hij zich aan tafel niet weet te gedragen.

Lang werd Meloni immers voorgesteld als een van zijn natuurlijke bondgenoten in Europa

Het opmerkelijke is dat Trump dat wellicht helemaal niet zo had zien aankomen. Lang werd Meloni immers voorgesteld als een van zijn natuurlijke bondgenoten in Europa. Zij behoorde tot de weinige Europese leiders die erin slaagden een werkbare relatie met hem te onderhouden zonder zichzelf volledig te verliezen in bewondering of afkeer. Juist daarom maakten de incidenten van de voorbije weken een grote indruk.

Italiaanse eigenwaarde

Plots bleek immers dat een politiek verwantschap grenzen kent: een bondgenoot is geen ondergeschikte. Dat minister van Buitenlandse Zaken Antonio Tajani vervolgens zijn geplande reis naar de Verenigde Staten annuleerde, maakte duidelijk dat het om meer ging dan een uit de hand gelopen woordenwisseling. Achter de discussie over een foto schuilt een fundamentele vraag over respect tussen bondgenoten. Italië mag dan niet langer het centrum van een wereldrijk zijn, het blijft een land met een uitgesproken gevoel voor eigenwaarde.

Dat Trump ook nog suggereerde dat Meloni vooral bezorgd zou zijn om haar populariteit, leverde hem een antwoord op dat wellicht nog pijnlijker was dan de hele discussie over de foto. Haar populariteit was niet zijn zaak, schreef zij, en hij zou zich beter met die van zichzelf bezighouden.

Voor een president die dacht een vrouwelijke premier te hebben vernederd, was het een opmerkelijke afloop. De foto is ondertussen vergeten. Wat blijft hangen, is dat Trump erin geslaagd is ruzie te maken met de hele Italiaanse natie. Bij deze heeft Trump wel (opnieuw) zijn zeer bijzonder talent getoond: niet iedereen beschikt immers over het vermogen zijn tegenstander sterker uit een conflict te laten komen dan ervoor.

Airc-NO!

Schuldenbergstreek

Hittegolfterrein

Kunstneus

Goed weerzin

Bever zever