Donderdag 30 april

Ik vier vandaag de 127ste verjaardag van mijn moeder in de wachtkamer van de oogkliniek in Bexhill, maar op het moment dat haar lieve gezicht als een diapositief op een gerimpeld laken in mijn met antiquiteiten volgepropte inwendige schemering verschijnt – het is het gezicht van haar laatste levensjaar, dat behalve lief en gerimpeld ook bedroefd is, en behalve lief en gerimpeld en bedroefd ook angstig, maar het is geen doodsangst, het is de angst van een dementerende vrouw van mijn leeftijd, die in de spiegel haar achterhoofd ziet – maakt Qureshi zich los van het apparaat waar hij in de open deur van zijn praktijkruimte over gebogen stond, een zacht glanzend toestel uit de heerlijke nieuwe wereld waarin ik niet meer blind hoef te worden, zoals mijn moeders grootvader nog wel blind moest worden toen hij staar kreeg.

Nu kijk ik door een soort verrekijker en Qureshi zegt dat hij in mijn zieke ogen ‘een snel verergerende cataract’ ziet. ‘Waarom is een specialist eigenlijk geen dokter in Engeland?’ vraag ik na afloop van het onderzoek.

‘Omgekeerd snobisme,’ zegt hij. ‘Vroeger was de chirurg meestal de barbier en die associatie wilden ze vermijden. Ik ben dus geen dokter.’ Zijn gezicht is donker, Indisch, knap.

‘Ik hoop dat u wel enige medische scholing heeft?’

Hij lacht kort, maar ik geloof niet dat hij erom moet lachen; hij schudt integendeel met zijn hoofd: ‘Jullie Engelsen …’

Vrijdag 1 mei

In The Spectator, een periodiek dat zo conservatief is dat het al sinds 1828 bestaat, staat een artikel – ik lees het vluchtig – dat zich kant tegen de stemmen bij Labour die voor een terugkeer naar de Europese Unie pleiten.

Hoe verklaar je dat menige hoogopgeleide Engelsman verliefd is op Italië maar niet wil terugkeren naar de vleespotten? Mijn buurman zei onlangs dat Engeland tenminste de overwinning op Napoleon nog erkende. Omgekeerd zijn veel nazaten van Da Vinci en Michelangelo provincialen die alleen Italiaans eten lusten en niet begrijpen dat de rest van Europa geen Italiaans spreekt. Engeland is onbegrijpelijk en met Italië is het niet anders gesteld, laat staan dat ze elkaar begrijpen. Maar een paar romans van E.M. Forster, geschreven voor de Eerste Wereldoorlog, werpen licht op dit probleem, en impliciet ook op de relatie tussen het eiland en de hele Europese landmassa, zijn debuut Where Angels Fear to Tread (1905) bovenal. Dat is toch een eigenaardige kracht van literatuur, dat zij de toestand van een eeuw later soms beter toelicht dan de eigentijdse commentator. Ziehier mijn diepe wantrouwen jegens de onbelezen politicus.

Het vasteland. Ik kom ervandaan. Ze bootsen er – buiten Italië – in twijfelachtig Engels de Angelsaksische cultuuroorlogen na zonder de puriteinse herkomst ervan te doorgronden. De puriteinse traditie is even preuts als humorloos; zo beschouwd is de Engelse humor verzet, ondergrondse, maquis.

Al die gevallen van ‘cancel culture’ en opgelegde hervorming van de taal – om zo de werkelijkheid te veranderen – doen denken aan dat personage uit de televisiekomedie Blackadder, die op een stuk taps toelopend hout zit omdat een stoel te comfortabel is. Vorig jaar plakten mensen voor hun metafysische overtuiging hun handpalmen met superlijm aan het wegdek vast. (In 1793 verboden de Jakobijnen dimanche; zie ook Orwell: ten einde het denken te beperken verwijdert de Partij woorden uit het woordenboek.) De volgende keer dat u trivia speelt, moet u uw disgenoten beslist vertellen dat Stalin een groot bewonderaar van Cromwell was.

’s Avonds

Poppy zit in de woonkamer, drinkt thee en leest een of ander spannend boek; als het erg spannend wordt, blijft haar mok boven het bijzettafeltje zweven. Ik zit aan de keukentafel bij conservatief kaarslicht, het brein mag het best gezellig hebben, terwijl E.M. Forster als instrument dient om in de tegenstrijdige Engelse houding tegenover het vasteland te peuteren.

In Where Angels Fear to Tread reist de rijke jonge weduwe Lilia naar Toscane, in een poging te ontsnappen aan haar nogal dominante schoonfamilie. Daar, in het fictieve middeleeuwse stadje Monteriano, stort ze zich halsoverkop in een romance met de tien jaar jongere Gino en tot afgrijzen van de achterblijvers trouwt ze met hem. Maar het huwelijk is niet helemaal de idylle waarvan ze droomde: Gino, hoewel nog een jongen, verbiedt haar alleen te gaan wandelen en gedraagt zich geheel conform de voorstelling die u ook een eeuw later nog altijd van de Latijnse man heeft – gepassioneerd tot in zijn vuisten. Lilia raakt zwanger, baart een Italiaantje en sterft in het kraambed (Forster vertelt dat uiterst economisch, in precies één zin).

De zwager, schoonzus en een vriendin van Lilia reizen spoorslags naar het verzonnen stadje Monteriano, waar ik onmiddellijk een kamer in hun fictieve hotel zou willen boeken en tevens het ganse jaar 1905 reserveren: daar zou een lampetkan op mij wachten, beddengoed, een kamermeisje en die zwierig gespeelde onderworpenheid waarop de Italianen het patent hebben. De Engelsen intussen hebben de bedoeling de baby te redden en hem in ruil voor een geldbedrag in Engeland te mogen opvoeden tot gentleman – die gewervelde soort bestaat immers niet in Italië.

Het is het Britse Rijk versus de Latijnse wereld. Het is het verstikte gevoelsleven van de beter gesitueerde Engelsen dat zich schrap zet tegen de verlokkingen van de hartstochtelijke, onverantwoordelijke Italianen. Het is karikaturaal, schematisch, amusant, geenszins bedoeld om letterlijk genomen te worden, maar zo maak je je punt wel duidelijk, bijvoorbeeld postuum, wanneer de wereld weet dat jij, de schrijver E.M. Forster, een homoseksueel was, die maar al te goed besefte dat Engeland geen geschikt land was voor jouw soort liefde.

De zwager en de vriendin ontdekken dat Gino behalve een geldbeluste macho ook een charmante kerel is, die zielsveel van zijn kind houdt: ze bezwijken voor het zuiden – alleen de schoonzus blijft vanaf haar taps toelopende krukje de katholieken verfoeien; ze verkondigt, een en al dame, keer op keer, gespeend van elke zin voor schoonheid, de calvinistische moraal van de puriteinen. Zij zal zich niet door misplaatste romantiek laten misleiden: ‘Foreigners are a filthy nation. I condemn the whole lot. And the French as well.’ Onnavolgbaar vooroordeel!

Intussen laat de homoseksuele Forster zijn sympathie blijken voor de ruwe, knappe, onontwikkelde, arme Gino, die het geheim van de levenscyclus doorgrondt zonder het te begrijpen, ‘vervuld van het verlangen dat zijn zoon op hem zou lijken, en zonen zou krijgen die weer op hem leken, om de aarde te bevolken’. ‘Fuck!’ roept de woonkamer – de mok is van haar pink gegleden en op de grond gevallen: bruine beekjes zoeken een weg in het ingewikkelde landschap van de pers.

Zaterdag

‘Het klinkt als mijn hartklep’, zegt Peter op het perron van Robertsbridge wanneer de trein uit Londen weer op gang komt richting Hastings, wat gepaard gaat met klikgeluiden – als je je oor bij zijn borstkas houdt, hoor je inderdaad een regelmatige klik, ook als je een heteroseksuele afstand van een centimeter of twintig bewaart.

We zetten zoals altijd ons gesprek voort alsof het nooit onderbroken is geweest, en dat is het ook niet: het is een vijfenzestig jaar oud koraalrif van woorden die met een kalkskelet van thema’s onderling verbonden zijn. Ik vraag in de auto naar zijn dochter Charlotte, wier leven – scheiding, kleine kinderen – een puinhoop is, omringd door een chaos van verloren voorwerpen, papieren, sleutels, kledingstukken, af en toe een kind … Ze is erg mooi en heeft een doctoraat in de psychologie. Iedere psycholoog is allereerst een patiënt. Maar hij praat niet graag over de problemen van zijn dochter.

‘Hoe is het met John?’

John is een van onze kleurrijkste rifvormende diertjes.

‘John komt vandaag uit Spanje terug.’

‘Op reis met Keith?’ John gaat jaarlijks op pilgrimage naar Frankrijk en Spanje in gezelschap van zijn vriend Keith. Niemand heeft ooit Keith ontmoet.

‘Natuurlijk. Hij vertelde me trouwens dat ze om geld uit te sparen een hotelkamer delen en dan de kast tussen de bedden zetten als scheiding.’

‘De ouwe vrek. Een kast, zei je?’

‘Ja, blijkbaar vinden ze altijd hotelkamers met lits-jumeaux en een verplaatsbare kleerkast.’

Red de redder!

Sproeinijd

De week van Vlasti!

Flexi-jobstijding

Struikroverijlessen

Hitlijst