Doorgeslagen karikatuur mist doel

De makers van The Best Immigrant wilden ‘een spannende thriller over migratie maken die het maatschappelijk debat op gang trekt.’ Die dubbele doelstelling mislukt meteen in de eerste twee afleveringen.

Eerst nog even dit: zo enthousiast als we waren over de eerste aflevering van Live, Live, Live, zo teleurstellend vonden we aflevering 2 vorige zaterdag met veel te lange gesprekken en weinig goeie muziek. Was het budget al op? Of had er iemand op het laatste moment afgebeld?

Het programma dat deze week het meest de media haalde was de nieuwe Streamz-reeks The Best Immigrant, van productiehuis Caviar, met de steun van het Vlaams Audiovisueel Fonds en BNP Paribas Fortis. Blijkbaar vonden de makers dat er gewaarschuwd moest worden voor de gevolgen van een eventueel extreemrechts beleid, alsof dat niet al dertig jaar lang ongeveer elke dag gebeurt. Maar ok, zelfs als we even mee zouden gaan in die aanname, moeten we vaststellen dat The Best Immigrant de dingen zodanig grotesk uitvergroot dat het kant noch wal raakt.

Satire over tv

Spannend is de reeks niet echt, omdat je elke plotwending van mijlenver voelt komen. Bovendien is het meer een sarcastische satire over televisie die zo ver staat van de realiteit dat het de kijker weinig doet, behalve misschien die kijkers die sowieso al dertig jaar roepen over de gevaren van verrechtsing. Maar brengt dat dan een maatschappelijk debat op gang?

Het verhaal begint als de fictieve partij VPV de verkiezingen wint met 51 procent. Een absolute meerderheid dus. VPV verklaart Vlaanderen meteen onafhankelijk, zoals Tom Van Grieken wou doen, maar dan met een kookwekker voor Wallonië. Ene Roeland Peeters (Greg Timmermans) wordt president van de onafhankelijke republiek Vlaanderen. Al wie niet in Vlaanderen geboren is, moet van hem het land verlaten, want hij wil ‘Vlaanderen terug aan zij die hier geboren zijn. Vlaanderen terug van ons.’

Geen enkel onderscheid

Dat bedoelen we dus met een ‘groteske uitvergroting’: het scenario maakt geen enkel onderscheid tussen legale en illegale migratie, asielzoekers of arbeidsmigranten, en landen van herkomst. ‘Alleen Amerikanen, Canadezen en Europeanen mogen blijven’, horen we tijdens de eerste kennismaking met het gezin van Muna Verstraete (Jennifer Heylen) in een ongemakkelijke expositiescène die wel geschreven lijkt door een stagiair.

Muna is leerkracht Nederlands in het middelbaar onderwijs en niet toevallig moeten haar leerlingen de roman Wil van Jeroen Olyslaeghers lezen (die ook al te karikaturaal verfilmd werd). Het boek gaat volgens Muna over de vraag: ‘Zou je meewerken om je leven te redden, of zou je je verzetten maar je leven riskeren?’ Hm, zou dat soms het onderliggende thema van de reeks worden? Het ligt er nogal dik op.

Adil en Bilall

Uiteraard — we voelen het al vier scènes lang aankomen — wordt Muna nog tijdens die les hardhandig opgepakt en vastgehouden voor uitzetting, net als haar vriend Jamal, leraar lichamelijke opvoeding in dezelfde school. Ze verzetten zich terwijl ze afgevoerd worden en dat trekt de aandacht van tv-maakster Lauren (Charlotte Timmers) die hen selecteert voor het televisieprogramma The Best Immigrant. De winnaar van de finale krijgt een ‘mooie Vlaamse identiteitskaart’. De anderen krijgen ‘een gratis vliegticket naar hun warme thuisland’.

Nu moet je weten dat de makers van The Best Immigrant ook hulp kregen van Adil El Arbi en Bilall Fallah, van wie we weten dat ze geen grootmeesters in subtiliteit zijn. Waar in aflevering 1 met veel goede wil misschien nog een klein beetje referentie naar de realiteit te bespeuren was, wordt alles nog veel ongeloofwaardiger in de sarcastische portrettering van het spelprogramma. Plots gaat de reeks niet meer over migratie, maar over het cynisme en de manipulatie van tv-makers.

‘The American’

‘In Amerika is het idee voor zo’n spelprogramma echt voorgesteld’, beweert regisseur Michael Abay. Ook die uitspraak is zo kort door de bocht dat ze eigenlijk helemaal niet klopt. Ja, er is in de VS aan Homeland Security (binnenlandse veiligheidsdienst, nvda) een spelprogramma voorgesteld dat The American zou heten waarin immigranten zouden spelen om Amerikaans staatsburger te mogen worden door ’typisch Amerikaanse’ uitdagingen aan te gaan. Volgens bedenker Rob Worsoff was dat niet negatief, maar juist positief bedoeld. De show zou nooit invloed hebben op het burgerschapsproces van verliezende deelnemers.

Pittig detail: The American was ook al voorgesteld onder Obama én onder Biden, maar werd nooit goedgekeurd. Dat is toch helemaal wat anders dan hoe Michael Abay het vertelt. Dat is niet ‘een realiteit die te dichtbij komt’, zoals de disclaimer zegt aan het begin van elke aflevering van The Best Immigrant.

Het is meteen symptomatisch voor wat er mis is met het programma: alles wordt op een hoopje gegooid, er zitten referenties in naar Vlaams Belang, naar migratiebeleid, naar tv-programma’s als Big Brother of Valkuil. Maar dat amalgaam hinkt dan nog eens zo hard op twee gedachten dat het al snel over zijn eigen ideologische voeten struikelt. Hier wordt niemand beter van. En al zeker niet het maatschappelijke debat.

The Best Immigrant, elke donderdag een nieuwe aflevering op Streamz.