fbpx


Wetenschap
vaccin

Jan De Maeseneer: ‘Terug naar februari 2020? Dat zal nooit zo zijn’

Verschillende culturen, verschillende vaccinatiestrategieën



De covidvaccinatiestrategie zoals die is opgezet in België is — voor ons land — de juiste. Dat zegt Jan De Maeseneer, professor emeritus Huisartsengeneeskunde aan de Universiteit Gent, medewerker van de Wereldgezondheidsorganisatie en voorzitter van een expertenpanel dat de Europese Commissie adviseert rond gezondheid. ‘We kunnen niet zomaar experimenteren en de voorgeschreven protocollen negeren. De meeste vaccins die er nu zijn, beschermen het individu tegen ernstige ziekte of dood. Als we eerst het personeel van de zorg inenten, dan zijn…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


De covidvaccinatiestrategie zoals die is opgezet in België is — voor ons land — de juiste. Dat zegt Jan De Maeseneer, professor emeritus Huisartsengeneeskunde aan de Universiteit Gent, medewerker van de Wereldgezondheidsorganisatie en voorzitter van een expertenpanel dat de Europese Commissie adviseert rond gezondheid. ‘We kunnen niet zomaar experimenteren en de voorgeschreven protocollen negeren. De meeste vaccins die er nu zijn, beschermen het individu tegen ernstige ziekte of dood. Als we eerst het personeel van de zorg inenten, dan zijn de oudere generaties nog niet beschermd’.

Voor De Maeseneer is dat een kwestie van solidariteit. ‘In Israël (de actuele koploper in het aantal toegediende vaccins) gaat men voor de vaccinatie anders te werk, en dat respecteer ik. Maar de Israëlische samenleving zit volstrekt anders in elkaar dan de onze’.

De Maeseneer werkte al verschillende voorstellen uit om de Belgische gezondheidszorg te hervormen. Volgens hem gaan we ook nooit terug naar het leven zoals het was in februari 2020. ‘Met de manier waarop de mens met de planeet aarde omgaat, zullen er andere virussen zijn die ons in de toekomst zullen bezighouden’.

Kritiek op het beleid

Het Belgische covid-19-vaccinactiebeleid is het voorwerp van kritiek. Ons land vaccineert als een van de traagste landen in Europa. De keuze van de federale en lokale regeringen om voorrang te geven aan senioren, wordt niet door iedereen gevolgd. Vorige week nog liet de Belgische immunoloog Hans-Willem Snoeck, die in de Verenigde Staten werkt, zich in Terzake uiterst kritisch uit over het Belgische beleid. Voor hem zal dit tempo van vaccineren een zogenaamde ‘derde golf’ niet tegenhouden. Het zorgpersoneel eerst vaccineren zodat zij niet uitvallen door ziekte is volgens Snoeck verstandiger. De Belgische wetenschappers zouden zich volgens Snoeck ook te dicht bij het beleid bevinden om onafhankelijk te blijven.

Onafhankelijk van Snoeck maakte de vicerector van de Universiteit van Luik, Fabrice Bureau, vorige week bij Doorbraak dezelfde analyse. Bureau is eveneens immunoloog. Bureau werpt op dat aan dit tempo vaccineren ook psychologisch nefast is voor studenten. De immunoloog schuift daarom zijn eigen covidsneltestsysteem naar voren. Dat zou zorgpersoneel in woonzorgcentra, leerlingen en studenten toelaten om sneller opnieuw normaal les te krijgen in afwachting van hun vaccinatie.

De bekende professor emeritus Jan De Maeseneer steunt het Belgische vaccinatiebeleid. Hij werd onder meer door het Raadgevend Comité voor Bio-Ethiek geconsulteerd over de prioritaire doelgroepen. Ook werkte hij in het verleden al verschillende toekomstscenario’s uit voor een hernieuwde Belgische gezondheidszorg, afgelopen zomer nog samen met huidig minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (sp.a).

Ouderen beschermen

Waarom is ons vaccinatiebeleid nastrevenswaardig voor u, ondanks de kritiek?
De Maeseneer: ‘De grote principes liggen al vast sinds juli. Ze werden in december bevestigd door het Raadgevend Comité voor Bio-Ethiek, en in beleid omgezet door de regering. Gezien de hoge mortaliteit van vooral oudere personen in deze pandemie, vind ik het verdedigbaar om hen eerst te vaccineren, en daaraan vast te houden. Als zij beschermd zijn tegen het coronavirus, dan neem je al een flink deel van hun leed weg. Onrechtstreeks verminder je zo ook de druk op het zorgsysteem.’

‘Toen de vaccinatiestrategie werd uitgetekend, waren er nog een aantal praktische zaken die onduidelijk waren. De logistieke organisatie rond de Pfizer- en Modernavaccins bijvoorbeeld. Daar hebben we nu een antwoord op. Je kan met deze vaccins niet zomaar de boer op. Je moet ze namelijk heel koel bewaren, en voorzichtig behandelen. Het Pfizervaccin is zeer performant, en beschermt duidelijk individuen tegen ziekte. Of het de bevolking als geheel zal beschermen, weten we niet. Het is nog onduidelijk in welke mate het verhindert dat men de besmetting doorgeeft zonder zelf ziek te worden. Als we bovendien eerst zorgpersoneel zouden vaccineren, dan zijn zij beschermd, maar worden bejaarden nog altijd blootgesteld aan grote risico’s.’

Niet experimenteren met doses

In Israël vaccineert men ook met het Pfizervaccin, dag en nacht. Daar geeft men voorrang aan het zorgpersoneel. Als er vaccins over zijn — wat vaak zo is — dan mag iedereen zich aanmelden voor een prik. Waarom kan dat hier niet?
‘Israël heeft gewed op één product. Die gok bleek achteraf juist. Ze hebben voor het vaccin ook dubbel zoveel betaald als wij om er snel veel geleverd te krijgen. In België hebben we samen met andere Europese lidstaten ingetekend op een eerste korf van bestellingen van verschillende vaccins. Omdat er rond steeds meer vaccins een positieve wetenschappelijke evaluatie komt, worden er dat algauw meer. Tot 13 miljoen dosissen voor België. Er zijn dus voldoende vaccins op komst. We willen het hier echter voorzichtiger en realiseerbaarder aanpakken.’

‘Daarom geven we ook niet zoveel mogelijk mensen alvast één prik in afwachting van de levering van de volgende bestelling, zoals in sommige landen gebeurt. We volgen daarbij het protocol dat is voorgeschreven. We moeten met nieuwe vaccins niet experimenteren, maar de wetenschappelijke afspraken volgen die uit de testresultaten naar voren komen. Die zeggen — volgens de huidige kennis — dat de beste beveiliging twee dosissen is.’

Culturele verschillen

‘Dat men van die voorzichtigheid in Israël afwijkt, heeft te maken met een andere cultuur. Men informeert de bevolking dat één dosis beschikbaar is en kan worden afgehaald, maar dat deze dekking op zich niet voldoende kan zijn. De Israëlische bevolking beslist vervolgens persoonlijk of ze één of twee prikken haalt. Althans als je geen Palestijn bent, want dezen werden uitgesloten van het vaccinatieprogramma. Dat is volgens het internationaal recht een inbreuk op de verplichtingen van Israël.’

‘Israël heeft een goed gezondheidssysteem, met verschillende zeer lokale eerstelijnsgezondheidscentra die dicht bij de bevolking staan, ondersteund door performante IT. Door hun grote bestelling is hun vaccinatiefilosofie er ook één van ‘wie eerst komt, eerst maalt’. Dat kan omdat er — binnen de verschillende hechte groepen in de samenleving — veel “interne solidariteit” bestaat. Men zorgt voor de eigen groep. Dat is sociologisch een andere vorm van samen leven dan bij ons. Hier is — zeker in de laatste jaren — het individualisme in opgang en de verschillende groepen leven meer gefragmenteerd en verspreid.’

‘Bij ons wonen nogal wat bejaarden in een woonzorgcentrum. We hebben de zorg voor bejaarden deels uitbesteed aan de samenleving. Ik denk niet dat “wie eerst komt, eerst maalt” bij ons goed zou werken: het zou wel eens kunnen dat we pas laat aan de bejaarden in de zorginstellingen zouden denken, zoals in feite in de eerste golf gebeurd is). Ook daarom is het een belangrijke keuze dat de bejaarden eerst worden gevaccineerd. Dat is de samenleving uit solidariteit aan hen verplicht.’

Wantrouwen tussen burgers en overheid

Men hoort vaak dat de burger in België de overheid niet vertrouwt. Dat klopt tot op zekere hoogte. Maar het omgekeerde is ook waar. De overheid vertrouwt de burger hier evenmin. Tijdens de eerste helft van de coronacrisis waren burgers wél spontaan solidair met elkaar. Waarom zouden burgers hier niet meer verantwoordelijkheid kunnen krijgen?
‘Er is zeker spontane solidariteit in onze samenleving. Die is in de covidcrisis zeker toegenomen. Maar ze komt op een andere manier tot uiting dan in Israël. In België leven mensen minder in etnische, religieuze of familiale clans, die zelf voor ouderenzorg instaan. Wij leven met allerlei groepen door elkaar. Daardoor wordt de solidariteit hier meer door samenleving, burgerinitiatieven en overheid georganiseerd. Hierbij mag de overheid inderdaad wel iets meer vertrouwen hebben in de veerkracht van de burger.’

‘Weet u, het is eigenlijk gewoon moeilijk om processen zoals snelheid van vaccinatie tussen landen onderling te vergelijken, zonder rekening te houden met de sociologische, culturele en economische context.’

Lessen op macroniveau

Vaccinatie zal de derde golf echter niet voorkomen.
‘Dat is zo. België heeft een goede positie nu, met een relatief laag aantal besmettingen. Daar moeten we volop op blijven inzetten. Dit virus is erg verrassend, en verbaast ons vaak. Bijvoorbeeld met de nieuwe besmettelijke Britse en Zuid-Afrikaanse variant. Normaal gezien evolueert een virus richting minder besmettelijkheid. Het kan zijn dat covid-19 evolueert naar een jaarlijks griepachtige ziekte naarmate de tijd vordert. We weten het niet. Het coronavirus betekent een gigantische les in bescheidenheid voor elk van ons.’

‘Wat nu gebeurt overtuigt me ervan dat we niet kunnen voortdoen met leven zoals we dat gewoon waren. De les die we vandaag leren op microniveau is dat sociaal contact erg belangrijk is voor de bevolking, maar dat dit bijdraag tot de verspreiding van het virus. We moeten ons nu de vraag stellen hoe we de voorwaarden voor dit “goede leven” op macroniveau gaan realiseren. Hoe gaan we met ruimtelijke ordening en mobiliteit omgaan? Hoe gaan we productie en economie organiseren? Hoe gaan we beter voorbereid zijn op nieuwe crisissen?’

Niet terug naar pre-coronatijden

Zegt u daarmee dat een terugkeer naar het leven dat we in februari 2020 kenden, er niet komt?
‘Ik denk dat we nooit teruggaan naar begin 2020. We moeten ons ook ernstig de vraag stellen of dat moet, gezien de beperkte ecologische draagkracht van onze planeet vandaag met zo’n omvangrijke wereldbevolking. Is de opwarming van de aarde en het vernietigen van natuurlijke habitats verbonden aan de opkomst van het coronavirus? Als dat zo is, dan zullen er nog andere virussen komen die ons nog een tijdje zullen bezighouden.’

‘Het is ook duidelijk geworden dat het beheer van de planeet niet aan de vrije markt kan worden overgelaten. Kijk maar naar het SARS-vaccin in 2012. Er was toen een oproep om een vaccin te ontwikkelen dat zou kunnen gewerkt hebben in de huidige crisis. Maar omdat er geen interesse was bij de private financiers (o.a. de farma-industrie) om hierin te investeren, ging het project niet door. Er was geen perspectief op “return-on-investment” op korte termijn. Maar door deze kortetermijnlogica van de markt zitten we nu wel in de problemen. Ik denk dat we voor wetenschappelijk onderzoek naar nieuwe geneesmiddelen en vaccins moeten gaan naar een systeem met deels publiek, deels privaat gefinancierde internationale aanbestedingen, die onderzoek en ontwikkeling oriënteren op de echte behoeften van de samenleving, los van productie en verkoop.’

[ARForms id=103]

Christophe Degreef