Decennialang gniffelden Europeanen om de Amerikaanse fastfoodcultuur en de daaraan gelieerde obesitascrisis. Ironisch genoeg kopieerden we kritiekloos de ‘low fat’-dogma’s die in de Verenigde Staten heersen. Nu keert Amerika het roer radicaal om met een omgekeerde voedingspiramide. Mainstream Vlaanderen reageert verrast.

Nochtans is verandering nodig. Moderne voedselgerelateerde ziekten zoals obesitas, hart- en vaatziekten en diabetes, tieren immers welig. Verrast moeten we alvast niet zijn door de Amerikaanse demarche: oplettende waarnemers wisten al dat Robert F. Kennedy Jr. (RFK Jr.), de minister van Volksgezondheid, zich al heel lang met deze materie bezighield. Zijn nieuwe richtlijnen zijn bovendien wel degelijk wetenschappelijk onderbouwd, onder andere door werk van een Vlaamse professor (zie verder).

In plaats van het debat te openen focussen mainstream voedingsspecialisten zich liever op het propageren van hun dieet (hun bron van inkomsten), wat hun veel te veel macht in media en politiek geeft. Zeker omdat artsenopleidingen amper aandacht besteden aan voeding, waardoor uit die hoek weinig tegenwicht te verwachten valt.

Lauwe reacties

De Vlaamse mainstream media reageerden amper. Knack-journaliste Trui Engels noemt de omgekeerde piramide een ‘vat vol tegenstrijdigheden’ omdat vlees, kaas en boter bovenaan staan. Ook het Vlaams Instituut Gezond Leven bekritiseert dat vlees, zuivel en dierlijke vetten boven volkoren granen komen te staan en noemt dat onwetenschappelijk. Toch gaan ze akkoord met het Amerikaanse advies voor ‘echte voeding’.

RFK’s voedingsmodel sluit aan bij een stroming die low fat als een mislukt experiment beschouwt

Het klopt dat het nieuwe voedingsmodel afwijkt van de dominante, mainstream aanbevelingen. Toch sluit het aan bij een groeiende internationale stroming van wetenschappers en artsen die ‘low fat’ als een mislukt experiment beschouwen.

De low-fat hype

Hoe begon ‘low fat’ eigenlijk? Wetenschappers als Ancel Keys stelden in de VS jaren 60 en 70 de ‘low fat’ adviezen op, inclusief de demonisering van dierlijke vetten en de promotie van koolhydraten/suikers.

In de volgende decennia steeg obesitas er van 13 procent in 1960 naar 42 procent vandaag, ondanks de daling van dierlijke vetconsumptie en de sterke toename van zaadoliën (zoals soja- en zonnebloemolie). Tegelijk boomde ook de vooral plantaardige, hyperbewerkte voeding.

Obesitas verdubbelde in Europa van minder dan 10 procent in 1980 naar rond de 18 procent nu

Europa volgde in de jaren 80 en 90 met gelijkaardige richtlijnen. Obesitas verdubbelde hier van minder dan 10 procent in 1980 naar rond de 18 procent nu, waarbij vandaag 50 procent met overgewicht kampt. Moderne ziekten zoals diabetes exploderen ook bij ons. Mainstream voedingsexperts beweren graag dat mensen hun voedingsadviezen onvoldoende volgen; de cijfers tonen het tegendeel aan.

Een nieuwe driehoek

Om hier iets aan te veranderen publiceerde RFK Jr. op 7 januari 2026 de omgekeerde voedselpiramide onder het ‘Make America Healthy Again’-logo.

Bovenaan de piramide staat ‘echte voeding’: proteïnen (vlees, vis, eieren), volle zuivel, natuurlijke vetten (olijfolie, boter, ossenwit), groenten en fruit. Volkoren granen bengelen onderaan. Toegevoegde suikers en sterk bewerkte producten worden afgeraden. Daarnaast zullen artsen in opleiding eindelijk voedingsleer krijgen. RFK jr. wil meer nadruk op preventie. En toch krijgt hij wereldwijd veel kritiek.

Toegevoegde suikers en sterk bewerkte producten worden afgeraden

Volgens Knack zou de vleeslobby zou achter deze nieuwe Amerikaanse richtlijn zitten. Maar elke voedingsrichtlijn bevoordeelt toch een voedingslobby? Zo geeft ons eigen land bijvoorbeeld de richtlijn veel granen te eten. En dat komt goed uit voor de machtige graanindustrie, denk aan Kellogg’s. Elk voedingsmiddel heeft nu eenmaal een industrie.

Bovendien heeft RFK Jr. zich herhaaldelijk uitgesproken tegen industriële vleesproductie. Een voedselpiramide – ook die van ons – richt zich nu eenmaal tot de consument. De productie aanpakken moet via andere hefbomen.

Toch komt er ook kritiek van experts die voorstander zijn van vlees en zuivel, zoals de arts Ken Berry op YouTube uitlegt. Het nieuwe advies is dat verzadigde vetten niet meer dan 10 procent van het totaal aantal geconsumeerde calorieën blijven. Nogal tegenstrijdig, aangezien producten rijk aan verzadigde vetten hoog in de piramide prijken. Daarnaast zwijgen de richtlijnen over insulineresistentie, een belangrijke oorzaak van verschillende moderne ziekten. Heeft big pharma er dan toch de hand in gehad, vraagt dr. Berry zich af.

Het grote Vlaamse voedingsdebat

En de rol van Vlaanderen? Naast de typische kritiek linkt El Pais de nieuwe Amerikaanse voedingsleer aan het wetenschappelijk werk van Frédéric Leroy, professor in de voedingswetenschappen en biotechnologie. Leroy is een Vlaming, verbonden aan de VUB.

Leroy (VUB): ‘De nieuwe voedingsdriehoek sluit goed aan bij ons recente academische voorstel’

Frédéric Leroy: ‘De nieuwe voedingsdriehoek in de VS sluit goed aan bij ons recente academische voorstel, dat we graag “The Nourishment Table” noemen. Logisch: een van mijn coauteurs, dr. Ty Beal, zat mee aan de knoppen van dit nieuwe Amerikaanse model.

De adviezen leggen de nadruk op nutriëntrijke, volwaardige voedingsmiddelen van zowel dierlijke als plantaardige oorsprong, terwijl ultrabewerkte producten, toegevoegde suikers en geraffineerde koolhydraten zoveel mogelijk naar de achtergrond verdwijnen.

Ik zie niet hoe dat controversieel kan zijn, behalve misschien voor wie nog vastzit in het paradigma van graangedomineerd eten, met verzadigd vet, cholesterol en vlees als grote boosdoeners. Of voor wie om welke reden dan ook ultrabewerkte voeding uit de vuurlinie wil houden.’

Waarom mainstream voedingsexperts faalden

Kortom, de nieuwe Amerikaanse voedingsrichtlijnen zijn het werk van ernstige wetenschappers. Het is tijd dat wij voeding ook ernstig nemen, onder meer door ook in onze artsenopleiding voedingsleer te doceren. Preventie blijkt vandaag nog altijd geen belangrijke geneeskundige pijler, wat deels te wijten is aan de invloed van de farmaceutische industrie.

Laten we eerlijk zijn. De hedendaagse ‘low fat’-richtlijnen zijn vooral tegen dierlijk vet gericht, maar toch blijken we in de praktijk niet slanker, maar net dikker en zieker te worden (al spelen uiteraard ook andere factoren mee, zoals onze sedentaire levensstijl). Angst voor dierlijk vet betekent in de praktijk meer koolhydraten en zaadoliën, wat tot insulineresistentie en obesitas kan leiden, wat ik ook al in ‘Hoe gezond is Nutri-Score echt?’ concludeerde. Ondertussen nemen ook de medische kosten enorm toe. Samen met de vergrijzing wordt onze gezondheidszorg daardoor in toenemende mate onbetaalbaar. In elk geval is een wetenschappelijk debat over onze voeding broodnodig.

Ancel Keys

Kennedy tegen ‘low fat’-hype in Amerika. Volgt Europa?