Ssstt… hoort u het ook? Ik bedoel de stilte, de zachte bries door de lege wandelgangen. Het parlementaire reces is aangebroken, de ministers zijn op welverdiende vakantie vertrokken naar Zwitserland, Zuid-Afrika, Maleisië of eerst naar Tomorrowland en dan op safari (BDW). Niet zonder eerst een werk voltooid te hebben dat ze zelf ‘du jamais vu tijdens deze eeuw’ noemen. Een levenswerk, in alle betekenissen van het woord.

Arbeid, belastingen, pensioenen: een alomvattend opus magnum is het geworden, een barokke installatie met bonussen en malussen, perequaties en huwelijksquotiënten, regels en uitzonderingen, lasten en voordelen. In lange dagen en nachten voltooid volgens de regels van het Belgische compromis. ‘Exegi monumentum aere perennius’, schreef de Romeinse dichter Horatius. (‘Ik heb een monument voltooid, duurzamer dan brons.’)

Totaalkunstwerk

Over kunstwerken gesproken. Laatst vroeg ik me nog af hoe het nu was met Wouter Beke. Hij leek definitief verbrand als Vlaams minister van Volksgezondheid door de desastreuze aanpak van de corona-uitbraak in de rusthuizen, nadien de chaotische contactopsporing en ten slotte de schandalen rond kindermishandeling in crèches. In een pathetische vertoning deelde hij zijn ontslag mee, waarbij zijn vrouw hem een T-shirt overhandigde met het opschrift ‘Nothing to prove’.

Artiesten die mislukken en vervolgens hun weg zoeken in de politiek: de overgang is niet zonder risico voor de mensheid

Maar zie, in 2024 deed hij zijn intrede in het Europees Parlement, het ultieme opvangnet voor gebuisde politici, en werkte zich snel weer op de voorgrond als eurocraat en steunpilaar van het EU-establishment. In die cenakels is Wouter Beke ondertussen een begrip. Het portret van Angela Merkel dat hij in 2021 schilderde en haar als afscheidscadeau schonk, werd unaniem zo klunzig bevonden dat het bijna een diplomatieke rel veroorzaakte.

Kunst en macht

Daarmee komen we bij de link tussen kunst en macht. Artiesten die mislukken en vervolgens hun weg zoeken in de politiek: de overgang is niet zonder risico voor de mensheid. Hét schoolvoorbeeld is natuurlijk Adolf Hitler, als beginnend schilder tot twee keer toe afgewezen door de Weense Academie voor Beeldende Kunsten. Waarna hij zich Führer liet noemen en aan een nieuw, ultiem Gesamtkunstwerk begon, zijnde het Derde Rijk. Met inbegrip van alle decorstukken, sites, performances, de fameuze parades, massavertoningen, de opzwepende marsmuziek en de redevoeringen, maar ook de oorlog, de concentratiekampen en de gaskamers. Tot aan de finale Götterdämmerung.

Het is een andere manier om naar kunst en cultuur te kijken: elke gesubsidieerde kunstenaar is een Führer minder die ons leven kan vergallen

Klassiek is de hypothetische vraag of het een wereldoorlog zou gescheeld hebben, had Hitler toch dat toegangsexamen gehaald en zich kunnen uitleven als artiest. En welke verantwoordelijkheid er niet rust op de jury die hem afwees. Toegegeven, van een andere orde, moet men evenzeer de vraag durven stellen: hoeveel drama’s zou het gescheeld hebben, mocht Wouter Beke in plaats van politicus voltijds kunstschilder zijn geworden?

Negatieve energie

We zullen het nooit weten. Feit is: als er achter en in de politicus een mislukte kunstenaar schuilgaat, dan broeit er in de Wetstraat en belendende percelen enorm veel negatieve energie. De intrinsieke lelijkheid van macht, heel het conglomeraat van cynisme, narcistische verslaafdheid aan aandacht en aanhang, de obsessie om zich met uw en mijn leven te bemoeien, het slecht gecamoufleerd eigenbelang, postjesjagerij, graaizucht en corruptie — het lijkt één lang gerekte compensatie omwille van een mislukt talent.

Het is een andere manier om naar kunst en cultuur te kijken: elke gesubsidieerde kunstenaar is een Führer minder die ons leven kan vergallen. We verbazen ons vandaag over constructen als de kakmachine van Wim Delvoye, Jan Fabre die spinnen verminkt met scheermesjes en het kunstwerk dat zichzelf vernietigt (Banksy). Sinds Marcel Duchamps zijn urinoir exposeerde en Marcel Broodthaers zijn mosselpot beseft de maatschappij intuïtief dat deze anti-kunst een waardevolle bezigheidstherapie voor narcistische psychopaten kan zijn. Ze kost ons een smak geld, maar ze houden de betrokkenen weg van de criminaliteit en/of uit de politiek. Bestaat er een beter argument voor méér cultuursubsidies?

Stockholmsyndroom

Geïntrigeerd blijf ik kijken naar het filmpje dat VS-president Donald Trump met behulp van artificiële intelligentie fabriceerde: een tafereel waarin zijn oervijand Barack Obama wordt gearresteerd wegens landverraad, terwijl hij breed lachend toekijkt. Ik schatte Trump al hoog in als performer, maar geloof me: dit is pure kunst. De maker is bovendien president van het machtigste land ter wereld, iemand die met één duw op de knop de planeet in een apocalyptisch landschap kan herscheppen.

Blijft de paradox dat de burger die psychopaten ook aan de macht brengt. Hij laat er zich door bedotten of omkopen, zoals een slecht betaalde bewaker/verpleger van een inrichting. Eens de politicus op de troon is het kwestie van de schade te beperken en het spel mee te spelen: het heeft iets van een gijzelingssituatie. Met deze figuren voorzichtig omgaan, hen een plaats geven: het stockholmsyndroom is algemener dan men denkt. Betaal uw belastingen en hoop op het beste.

Eens de politicus aan de macht, is het kwestie van de schade te beperken en het spel mee te spelen: het heeft iets van een gijzelingssituatie

Zelfbediening, graaizucht en corruptie vormen dan nog het minste kwaad. En laat hen zeker maar wat filmpjes of schilderijtjes maken. Heel de santenkraam van verkiezingen, coalitievormingen, moties van vertrouwen, wantrouwen, machtshonger en gefnuikte ambities behoort tot een universum waarin de catastrofe wordt uitgesteld, maar heel soms ook doorbreekt.

De ex-burgemeester van Leopoldsburg is de miniatuur, de VS-president de macroversie. Ergens daartussen zitten de kunstenaars van de Wetstraat: middelmatige acteurs die zich shakespeareaanse allures aanmeten, met kartonnen degens op elkaar inhakken en soms uit hun rol vallen. Gelukkig zijn er de souffleurs van de media.

Ze zijn nu even weg, ik kan me laten gaan. Dra is de komkommertijd voorbij, lezen ze weer mee, en verschijnen hier weer enkel nog positieve berichten en milde commentaren over deze mannen en vrouwen die met de beste bedoelingen ons leven vorm geven. We zijn hen daarvoor dankbaarheid verschuldigd.

Banksy

Wat de schilderijen van Wouter Beke ons vertellen

Digitale kunst scheert hoge toppen

In plaats van eerst even te googelen…