Dat het tien jaar geleden is dat de Duitse ex-bondskanselier Merkel de uitspraak ‘Wir schaffen das’ deed, is intussen iedereen bekend. In eerdere bijdragen in Doorbraak, van onder andere Pieter Bauwens en Dirk Rochtus, werd de uitspraak over de gehele lijn afgeserveerd.

Ik ben in de eerste plaats geïnteresseerd in de huidige arbeidsmarktintegratie van de 1 miljoen vluchtelingen die in 2015 naar Duitsland kwamen. Een eerste analyse wijst uit dat de Duitsers het op dat vlak beter hebben gedaan dan eerder verwacht. Ook in België is er wellicht sprake van vooruitgang. Maar zowel in Duitsland als bij ons blijven de uitdagingen groot.

Toen in 2015 de vluchtelingencrisis uitbrak, lanceerde de ngo 11.11.11 een campagne waarbij de vluchtelingen werden voorgesteld als oplossing voor de krapte op de arbeidsmarkt. ‘140,000 vacatures raken niet opgevuld volgens het VBO. Redding is onderweg’, zo luidde de titel bij een foto van een gammel bootje vol mensen op zoek naar een beter bestaan. Het waren plots niet meer de vluchtelingen die werden gered: zij kwamen de werkgevers redden.

Misleidend

Ik vond het een misleidende campagne omdat verschillende vormen van migratie hier door elkaar worden gegooid. Migratie in functie van werk leidt in veel gevallen tot goede uitkomsten op de arbeidsmarkt, wat niet geldt voor migratie in het kader van gezinshereniging en asiel. We weten op basis van historische cijfers dat bij dat soort migratie na tien jaar slechts een kleine helft van de migranten aan het werk is. De expliciete koppeling van de vluchtelingenproblematiek aan de schaarste op de arbeidsmarkt komt dan neer op volksbedrog.

Toch vond De Standaard het indertijd nodig om de campagne te belonen met de Solidariteitsprijs. Hoe inventief ook, de campagne heeft niet gewerkt. Uit later onderzoek bleek heel duidelijk dat de publieke opinie zeer goed een onderscheid maakt tussen de verschillende vormen van migratie.

Duitsland

De vraag is nu hoe de vluchtelingen van 2015 het er inzake werk hebben vanaf hebben gebracht. Dat blijkt beter dan verwacht. Ook in Duitsland verliep de integratie van vluchtelingen op de arbeidsmarkt historisch niet goed, maar nu is er toch sprake van enig beterschap. Na tien jaar is ongeveer twee op de drie aan het werk. Daarmee doet de huidige cohorte het gemiddeld beter dan de Balkanvluchtelingen in de jaren ’90.

Ik zie twee grote redenen voor deze positieve evolutie. Vooreerst is de huidige situatie op de Duitse arbeidsmarkt anders dan in de jaren ’90. Eind de jaren ‘90 was de werkloosheid hoger dan 10 procent en klokte de werkzaamheidsgraad af op 68,1 procent. Na de arbeidsmarkthervormingen van Hartz tussen 2003 en 2005 verbeterde de situatie snel. In 2015 bedroeg de werkloosheid nog slechts 4,6 procent. De werkzaamheidsgraad was sterk gestegen tot 78 procent. De Duitse arbeidsmarkt werd, mee onder invloed van de vergrijzing, een van de meest krappe in Europa.

De Duitse arbeidsmarkt werd, mee onder invloed van de vergrijzing, een van de meest krappe in Europa.

Daarnaast is er door de Duitsers nu veel meer geïnvesteerd in integratie en taalopleidingen. Dat heeft blijkbaar gerendeerd, zij het vooral voor de mannen. Met een huidige werkzaamheidsgraad van 75 procent is het verschil met autochtone mannen (84 procent) nog steeds ruim maar niet meer onoverbrugbaar. Bij de vrouwelijke vluchtelingen blijft de integratie problematisch, want nauwelijks 34 procent van de vrouwelijke vluchtelingen s aan het werk. Daar blijft het verschil met autochtone vrouwen (77,6 procent) wel enorm.

Het positieve nieuws is dat er wel degelijk een serieuze vooruitgang is gemaakt, zij het met een serieuze kost. Het negatieve nieuws is dat deze vooruitgang nog niet te merken is bij de vrouwen.

België

Maar hoe staat de situatie er in België voor? Is er in België sprake van een verbetering? Ook bij ons is de arbeidsmarktsituatie verbeterd en ook bij ons zijn er (vooral in Vlaanderen) meer middelen geïnvesteerd in begeleiding en opleiding. Is dat ook merkbaar in de cijfers?

Ook in België zijn er aanwijzingen dat de situatie iets verbeterd is. De VRT publiceerde eind augustus een analyse van de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid. Daaruit bleek dat er na vijf jaar (in 2020) 42 procent van de vluchtelingen uit 2015 aan het werk was. In 2022 was dit opgelopen tot 53 procent. Ter vergelijking: in Duitsland bedroeg de werkzaamheidsgraad van de vluchtelingen toen 59 procent. In elk geval ligt de werkzaamheidsgraad nu hoger dan bij eerdere cohorten. Wetenschappelijk onderzoeker Dries Lens becijferde in zijn doctoraat de werkzaamheidsgraad van de cohorte vluchtelingen tussen 2003 en 2013, na tien jaar op 45 procent.

Ook bij ons is er reden voor enig optimisme maar de weg is nog lang.

We mogen aannemen dat de cijfers in Vlaanderen een stuk hoger liggen dan in Brussel en Wallonië. Dan is het een redelijke aanname dat Vlaanderen wellicht niet slechter scoort dan Duitsland. Ook bij ons is er reden voor enig optimisme maar de weg is nog lang.

Dit is in geen geval een pleidooi om inzake asiel de teugels te vieren. Inzake onderwijs is het bilan bijvoorbeeld een stuk minder positief. Asiel is ook niet in het leven geroepen om lokale arbeidsmarktproblemen op te lossen. Maar eens vluchtelingen een statuut hebben verkregen is het een zaak in ieders belang om snel te integreren, in de eerste plaats op de arbeidsmarkt. Dat er nu sprake is van enige vooruitgang is goed nieuws.

Hartz

Wir schaffen das op de arbeidsmarkt?