Op dit ogenblik is de winter over halfweg. ‘Putteke winter’ is alweer voorbij, welke definitie we ook hanteren (de kortste dagen, de statistisch koudste dagen, of gewoon het midden tussen het begin en einde van de winter). Vanaf nu beginnen velen uit te kijken naar de lente.

De winter zelf is aan het veranderen. Het wordt meer en meer een grijze, natte periode zonder sneeuw, meer een uitloper van de herfst dan een apart seizoen. In de jaren 60 en 70 hadden we gemiddeld 20 à 25 sneeuwdagen, in de jaren 80 en 90 ging het nog om 15 à 18 dagen en sinds 2010 zitten we onder de 10. Uiteraard kan dit op jaarbasis sterk afwijken.

Hoe minder feitelijke winter, hoe meer we de winter gaan verfoeien

We stellen iets vreemd vast. Hoe minder winter we hebben, hoe meer de winter in het verdomhoekje zit. De emotionele lading in verband met de winter wordt steeds negatiever. We associëren de winter vooral met overlast (files, gladheid, hogere energiekosten). We hebben het steevast over winterellende, nooit over zomerellende. Hoe minder feitelijke winter, hoe meer we de winter gaan verfoeien.

Rust en introspectie

Dit is de basisboodschap van het boek Kind zonder winter van Jan Hertoghs. Het is een ontroerend boek vol nostalgie. Ik had bovendien het geluk het te kunnen lezen tijdens de sneeuwperiode begin januari. Ik kon meteen de stelling checken van Jan Hertoghs dat de media veel te veel de negatieve kanten van de winter in de verf zetten. Ik vond de mediaverslaggeving globaal evenwichtig met uiteraard veel aandacht voor de problemen die het winterweer met zich meebracht, maar ook voor de sneeuwpret van de kinderen. Misschien heeft men lessen getrokken uit de lectuur van het boek.

Hertogs pleit ervoor om meer stil te staan bij de positieve kanten van de winter. Het kan een periode zijn van herstel, van rust en introspectie. Of een periode van wachten, iets wat we volgens psychiater Dirk De Wachter meer moeten doen. Bovendien, je kan maar echt de warmte waarderen als je nu en dan kennis maakt met de kou. Zonder winter is er geen lente.

Winter-mindset

De Amerikaanse gezondheidspsychologe Kari Leibowitz, oorspronkelijk een ‘winterhaatster’, verbleef een jaar in Tromso in Noorwegen waar de poolwinter zes tot acht maanden duurt. Tussen november en januari is er zelfs helemaal geen zon. Daar bestudeerde ze hoe de mensen hiermee omgingen.

Wie negatief staat tegen de winter zal meer te maken krijgen met een akelige winter

Zo leerde ze dat de mensen er een volledig andere mindset ten aanzien van de winter hadden ontwikkeld. Het was niet meer het seizoen dat je belemmert en verhindert om dingen te doen. Het was ook een mogelijkheid om buitenshuis nieuwe activiteiten te ontwikkelen en het binnen extra gezellig te maken.

Ook ontdekte Leibowitz via diepte-interviews dat de persoonlijke mindset ten aanzien van de winter minstens even bepalend was voor het voorkomen van een winterdip dan objectieve factoren zoals minder zonlicht. Wie zich negatief opstelt ten aanzien van de akelige winter zal meer te maken krijgen met een akelige winter. De vele psychologische studies rond de depressieve kant van het winterseizoen hebben volgens Leibowitz de negatieve perceptie van de winter in de hand gewerkt.

Tijdelijke werkloosheid piekt in winter

Door het lezen van Hertoghs boek drong het weer tot me door dat de seizoenen en zeker de winter nog altijd impact hebben op de economie en op de arbeidsmarkt. Het feit dat het grootste deel van het werk nu binnen gebeurt, heeft dat wat naar de achtergrond geduwd. Maar geschat wordt dat nog zo’n 25 procent van het werk ofwel volledig buiten ofwel hybride binnen/buiten gebeurt.

Na nieuwjaar nemen wat meer mensen ontslag door hun ‘goede voornemens’

De tijdelijke werkloosheid piekt meestal in de winter. Alleen al in de bouwsector worden er jaarlijks 30 à 50.000 bouwvakkers getroffen. In de horeca zou het om zo’n 10 à 15.000 mensen gaan, in de landbouw om ongeveer 5.000 mensen. De werkzaamheidsgraad in België ligt het hoogst in het tweede kwartaal en zakt nadien met 0,5 tot 0,7 procentpunt.

Het aantal nieuwe openstaande vacatures volgt een ander patroon. Traditioneel zijn januari-februari en september de drukste maanden. Na nieuwjaar zijn de budgetten goedgekeurd en heeft men zicht op de personeelsbehoeften voor het nieuwe jaar. Daarnaast is er wat verhoogde uitstroom van werknemers als gevolg van ‘de goede voornemens voor het nieuwe jaar’. Ook september is druk door de heropstart na de vakantie en eveneens een verhoogde uitstroom van werknemers die tijdens de vakantie een en ander op een rij hebben gezet.

Winter- en zomerziekten

Ook het ziekteverloop hangt samen met seizoenen. Er zijn winter- en zomerziekten. In de winter is er een infectiepiek (griep, verkoudheden), in de zomer gaat het om allergieën, tekenbeten en – meer en meer – vormen van hittestress. Bij andere ziektes is het patroon wisselvalliger. In heel wat landen valt de suïcide-piek in de lente. De maatschappij herleeft, maar het individu niet. Het contrast zorgt voor de fatale daad. Bipolaire stoornissen en psychoses komen meer voor in de zomer. Februari is sowieso de maand met het hoogste aantal zieken.

Nog even doorbijten, binnen drie weken is het weer (meteorologische) lente. Of… nog drie weken voor wat rust, herstel en introspectie. Het is maar hoe je het bekijkt.