Met een accijnsverhoging op aardgas maakt de regering-De Wever elektrificatie naar eigen zeggen financieel voordeliger. Toch waarschuwen experts dat de elektriciteitsproductie onzeker is vanaf 2028 en elektriciteit ook met een belastingverlaging duur zal blijven. ‘Ik zou de burger nu niet de arm omwringen om de omslag naar elektriciteit te maken.’

Het is een van de meer controversiële nieuwe belastingen van de regering-De Wever: vanaf volgend jaar stijgen de accijnzen op aardgas naar 12 procent, en tegen 2030 zelfs naar 21 procent, onder druk van de Europese Commissie. Terzelfdertijd blijven de accijnzen op elektriciteit overeenkomen met een btw-tarief van 6 procent. Door de elektriciteitsconsumptie lager te belasten hoopt de regering gezinnen richting warmtepomp te dwingen. Vooral in Vlaanderen zou de maatregel impact moeten hebben: 70 procent van de Vlamingen verwarmt zijn huis vandaag op aardgas.

Afhankelijk van de bron wordt aardgas dus per jaar 40 tot 75 euro per jaar duurder voor de gemiddelde consument. Maar dat is niet alles. Zakenkrant De Tijd herinnert eraan dat er naast de accijnsverhoging ook Vlaamse klimaatmaatregelen én een Europese koolstoftaks op fossiele brandstoffen (ETS2) op ons afkomen. Volgens een berekening van de krant zou de factuur daardoor kunnen oplopen tot maar liefst 500 euro per jaar extra per gezin voor wie op aardgas verwarmt.

Goedkoop gas

Een flinke extra kost dus, allemaal binnen de logica van de Europese “Green Deal”, die de elektrificatie van onze samenleving voorschrijft. Alleen met elektrificatie zal België de uitstoot van broeikasgassen tegen 2050 significant kunnen verminderen, zo luidt de logica.

Maar net daar knelt volgens experts het schoentje: het is lang niet zeker dat er de komende decennia voldoende elektriciteitsproductie zal zijn in België. Vandaag bijvoorbeeld is de kernreactor Doel2 zijn productie gestopt. Plannen om verouderde kernreactoren te vervangen of hen langer open te houden zijn er niet.

Het is niet zeker dat er de komende decennia voldoende elektriciteitsproductie zal zijn in België.

‘Deze accijnsshift is een kleine stap richting klimaattransitie’, zegt econoom Johan Albrecht (UGent). ‘De gasprijs is in België bij de laagste van Europa omdat gas altijd fiscaal bevoordeeld is geweest. Elektriciteit is daarentegen enorm duur. Wie vandaag een warmtepomp wil aanschaffen of als particulier elektrisch wil rijden, doet dat nog te weinig door de hoge elektriciteitsprijzen. De Europese Commissie beveelt het soort taxshift die de regering-De Wever nu uitvoert al lang aan. België onderschrijft de Europese afspraken die er met de Green Deal zijn gemaakt, dus de regering kan niet anders.’

Oorlog voorbij

Maar ook Albrecht beseft dat het verhaal van de elektrificatie allerminst rooskleurig is. ‘Als het over elektriciteitsinfrastructuur gaat, dan staan we op een investeringskost van ruim 10 miljard euro alleen al de komende vijf jaar. Die zal moeten doorgerekend worden aan de consument. En dan nog zullen er ook nog privé-investeerders moeten worden gevonden om de elektrificatie mogelijk te maken. Lang verhaal kort: ik zie het niet gebeuren dat elektriciteit de komende jaren goedkoper wordt. Je zit vandaag in een situatie waarin zowel het gebruik van fossiele brandstoffen als van elektriciteit duur dreigt te worden.’

Toch weet volgens Albrecht de regering wel waarmee ze bezig is. ‘Ik denk dat De Wever ervan uitgaat dat de reële economische kostprijs van gas de komende jaren verder zal dalen. Qatar en de VS kunnen massaal gas leveren en als de oorlog in Oekraïne eindigt, komen er misschien opnieuw gasleveringen uit Rusland, wat gunstig is voor de prijs. Als de regering ervan uitgaat dat de echte prijs van aardgas zakt, dan rekent ze er misschien op dat de Belgische consument de accijnsverhoging niet zal voelen.’

Netcongestie

Albrecht wijst er ook op dat België wel een langetermijnplanning heeft om de elektriciteitsproductie op te schalen. Maar dat impliceert wel massale investeringen.

‘Tot 2028 is er volgens netbeheerder Elia zekerheid dat er voldoende elektriciteit is. Daarna hangt het af van de onderhoudskosten van onze gascentrales die elektriciteit moeten produceren en van de investeringen die er gebeuren in hernieuwbare- en kernenergie. De komende tien jaar zal de vraag naar elektriciteit 30 procent toenemen, en tegen 2050 zal die vraag waarschijnlijk verdubbelen.’

‘Als de elektriciteitsproductie de vraag niet kan volgen, dan dreigt België net als Nederland met netcongestie te kampen: je kan dan letterlijk geen nieuwe huizen, auto’s, datacenters, batterijparken of bedrijven op het net aansluiten. Dat zou dodelijk zijn voor het investeringsklimaat’, aldus Albrecht.’

Hulp uit Frankrijk

Kernfysicus Nathal Severijns (KU Leuven) bevestigt dat. Er komt zowel op de korte als de lange termijn geen noemenswaardige extra elektriciteitsproductie bij in België.

‘Ik zie alleszins geen plannen van de regering in die richting’, zegt Severijns. ‘De bestaande productie uit kernenergie wordt afgebouwd en wat erbij komt aan hernieuwbare energie of gascentrales zal die productie niet vervangen. Je kan ook geen nieuwe gascentrales blijven bijbouwen want daarmee ga je echt niet de richting van de energietransitie in. De enige oplossing op de korte termijn is het opnieuw openstellen van de kernreactoren die nu gesloten zijn. Maar dat geeft ons nog altijd geen extra productiecapaciteit als de vraag naar elektriciteit toeneemt. Om écht bijkomende capaciteit te creëren moeten én de bestaande reactoren open blijven of opnieuw geopend worden én moeten er extra reactoren bij komen.’

‘Niets zegt dat Frankrijk altijd elektriciteit zal kunnen leveren aan ons land.’

‘Ik vermoed dat de regering-De Wever er op de korte termijn van uitgaat dat de Franse elektriciteitsproductie uit kernenergie zal volstaan om ons tekort aan elektriciteitsproductie op te vangen’, zegt Severijns nog. ‘Maar energie-onafhankelijkheid kan je dat allerminst noemen. Want niets zegt dat Frankrijk altijd elektriciteit zal kunnen leveren aan ons land.’

Cynisch

Severijns blijkt dan ook een koele minnaar van de accijnsshift. ‘Het aardgasnet is er en ik zou de burger nu niet de arm omwringen om de shift naar elektriciteit te maken. Maar dat vloekt natuurlijk met de belofte om zo snel mogelijk de energietransitie te maken. Als de ETS2-koolstofbelasting er in 2028 komt, zal dat voor flink wat mensen zeker een bittere pil worden. Wie het niet breed heeft, zal de impact van al die belastingverhogingen zeker voelen. Ik denk dat de politiek dat onvoldoende beseft omdat ze zich nu blindstaart op begrotingscijfers en op politieke compromissen.’

Een cassantere mening horen we bij Samuele Furfari, ingenieur en voormalig hoogleraar aan de ULB. Furfari werkte 36 jaar lang als adviseur voor de Europese Commissie en kent het politieke klappen van de zweep.

‘Gelooft u de verhaaltjes over de voordelige accijnsshift maar niet. De regering heeft vandaag gewoon geld nodig. Bart De Wever verschuilt zich nu voor ‘t gemak achter de Europese Commissie die ons verplicht om duurdere belastingen op aardgas te heffen. Als zulke klimaatbelastingen binnen vijf jaar doorgevoerd zijn, is de regering-De Wever er misschien niet meer. Blijkt er dan te weinig of te dure elektriciteit te zijn? Dat is dan het probleem van de volgende regering. Ik weet dat dat cynisch is, maar het is wat het is. Vijf jaar is lang in de politiek en de burger vergeet snel.’

Geen klimaattransitie

Furfari noemt de beslissing om de accijnzen op aardgas te verhogen dan ook nutteloos in het licht van de klimaattransitie. ‘De Vlaamse Milieumaatschappij zegt het zelf op haar website: tussen 2005 en nu is het aandeel van huishoudens in de uitstoot van broeikasgassen met 40 procent gedaald, en dat is ook dankzij aardgas. De burger kan tellen. Wie vandaag op aardgas verwarmt, gaat echt niet de ommeslag naar elektriciteit maken, want elektriciteit blijft duur. Net dat is misschien de gok van De Wever: als mensen op gas blijven verwarmen zullen ze ook niet anders kunnen dan hogere accijnzen te betalen.’

‘Wereldwijd is er geen energietransitie.’

Voor de voormalige Europese adviseur is de klimaattransitie een aflopend verhaal. ‘Men heeft de mond vol van elektrificatie, maar elektriciteit kan voor een samenleving nooit goedkoper worden dan gas om massaal mee te verwarmen. Je moet elektriciteit altijd opwekken uit primaire energiebronnen zoals aardgas, steenkool, olie of uranium. Net daarom zal gas altijd rendabeler zijn: het is namelijk veel minder bewerkt en het is massaal op aarde aanwezig. Puur rekenkundig gezien is het dus onnozel om op elektriciteit te verwarmen, zeker in een land als België.’

‘Ja, verschillende energiebronnen kunnen naast elkaar bestaan en hebben hun nut, ook hernieuwbare- en kernenergie. Maar wereldwijd is er geen energietransitie’, gaat Furfari verder. ‘Het aandeel van fossiele brandstoffen stijgt omdat bijna alle landen buiten Europa beseffen dat je fossiele brandstoffen niet kan vervangen door elektriciteit. Ook Canada heeft net aangekondigd dat ze bereid zijn om fossiele brandstoffen opnieuw een kans te geven omdat die geld genereren.’

Bocht

En wat met de Europese koolstofbelasting? Ook daar is Furfari stellig: die komt er niet.

‘Kijk, De Wever heft nu hogere accijnzen op aardgas in de overtuiging dat de gasprijs laag zal blijven en dat de koolstofbelasting ETS2 er nooit komt. De komende jaren zullen meerdere politici “ontdekken” dat de Europese Green Deal onuitvoerbaar is. Ze kopen vandaag gewoon tijd om hun bocht te nemen tegen dat er in 2030 een nieuw Europees parlement is. Nu durft men dat niet omdat de omvang van wat men onder het mom van klimaattransitie beloofd heeft, zo immens is. De broeikasuitstoot is in Europa niet zozeer gedaald door “inspanningen”, maar door het feit dat er hier niet zoveel industrie meer is als vroeger.’

Nathal Severijns

De Wever rekent op uw gasverbruik

Is kernenergie te duur? ‘Er zijn 1.500 windmolens nodig om een reactor te vervangen’