Enkele weken geleden publiceerde de Europese Commissie een rapport over de staat van de arbeidsmarkt in de Europese Unie. De belangrijkste bevinding is de standvastige stijging van de werkzaamheidsgraad. Vorig jaar was 75,8 procent van de EU-burgers op arbeidsleeftijd aan de slag, ten opzichte van 75,3 procent in 2023. Volledige tewerkstelling komt zo steeds dichterbij.

In de voorbije 10 jaar steeg de werkzaamheidsgraad met meer dan 7 procentpunt, van 68,2 tot 75,8 procent. De positieve evolutie in 2024 tekende zich doorheen de gehele Unie af, zelfs in het traditioneel onderpresterende Zuiden. Alleen in enkele Scandinavische landen en Baltische staten is er een kleine achteruitgang waar te nemen. Nederland plafonneert op een spectaculaire tewerkstellingsgraad van 83,5 procent. Het is een voorbode van wat straks meerdere landen te wachten staat.

België en Frankrijk

Op een veel bescheidener niveau doet België, met een petieterige winst van 0,2 procentpunt, het nauwelijks beter. Ook Vlaanderen bleef vorig jaar hangen op amper 0,2 procentpunt. België wordt met een score van 72,3 procent onderin de rangschikking zelfs voorbijgestoken door Kroatië, dat van alle EU-landen de grootste winst laat optekenen (2,8 procentpunt) en op 73,6 procent afklokt. België wordt nu ook op de hielen gezeten door Spanje, dat zijn betere economische prestaties steeds meer vertaald ziet op de arbeidsmarkt.

Wie weet vormt Frankrijk een inspiratiebron voor het zuiden van dit land?

En dan is er nog onze zuiderbuur Frankrijk, die voor het eerst een werkzaamheidsgraad van meer dan 75 procent laat optekenen. Ook Frankrijk, dat decennialang synoniem stond met een slecht functionerende arbeidsmarkt, is dus op weg naar een volledige tewerkstelling. Wie weet een inspiratiebron voor het zuiden van dit land?

Amerikanen bijgebeend

Ook voor wie de zaken graag eens in historisch perspectief bekijkt, zijn de Europese cijfers bemoedigend. Toen in 1997 de Werkgelegenheidsstrategie werd gelanceerd door de EU (met toen nog slechts vijftien lidstaten), was de achterstand inzake werkzaamheidsgraad op Japan en de VS gigantisch. Het verschil bedroeg toen respectievelijk 13 en 10 procentpunt. Eind 2024 is dat weggesmolten tot iets meer dan 1 procentpunt. De EU heeft de achterstand ten opzichte van de VS, opgelopen in de periode 1974-1997, dus nagenoeg weggewerkt. Het is vreemd dat dat amper wordt opgepikt.

Volledige tewerkstelling is dé beste manier om de sociale zekerheid duurzaam te verzekeren

Het belang en de voordelen van het bereiken van volledige tewerkstelling zijn bekend. Het is dé beste manier om de sociale zekerheid duurzaam te verzekeren. Meer mensen dragen eraan bij, minder mensen zijn ervan afhankelijk. De overheidsuitgaven kunnen onder controle worden gehouden en de lonen – ook de laagste – stijgen. Dat vormt dan weer de prikkel tot arbeidsbesparende investeringen die de productiviteit ten goede komen. Omdat ook de laagste lonen stijgen is het de beste remedie tegen armoede. Volledige tewerkstelling zorgt bovendien voor een robuuste binnenlandse consumptie, wat een land iets minder afhankelijk maakt van export.

Speerpunt sociaal beleid

Het is dus niet te verwonderen dat het bereiken van volledige tewerkstelling na de Tweede Wereldoorlog een speerpunt werd van het sociaal beleid in vele westerse landen. Vreemd genoeg staat er in het beroemde Belgische sociaal pact van 1944 geen enkele verwijzing naar. Nochtans had de Britse econoom en liberaal William Beveridge net zijn ‘Full employment in a free society’ gepubliceerd. Was het louter een vergetelheid of was hier al sprake van de blinde vlek van de Belgische sociale partners, die in hun onderhandelingen tewerkstelling zelden of nooit prioriteit hebben gegeven, in tegenstelling tot koopkracht? Aan historici om hier meer licht op te werpen.

Nu de volledige tewerkstelling in vele Europese en westerse landen opnieuw een feit is – een droom die na de economische crisis in 1974 voorgoed verdwenen leek – dringt zich een andere vraag op. Waarom leidt het niet tot meer tevreden burgers? Een deel van het antwoord vinden we bij de Amerikaanse professor economie Richard Easterlin, die zich een halve eeuw geleden al boog over de fascinerende vaststelling dat economische groei op zichzelf niet automatisch resulteert in meer geluk.

Economische groei resulteert op zichzelf niet automatisch in meer geluk

Geluk hangt blijkbaar niet alleen samen met de omvang van het inkomen, maar minstens in dezelfde mate met de vergelijking met anderen. Bij economische groei stijgt niet alleen het inkomen van de betrokkene, maar ook dat van de vergelijkingsgroep. De verwachtingen komen dan ook steeds hoger te liggen. In latere publicaties stelde Easterlin dat je het geluk wel kunt doen toenemen door de nadruk te leggen op volledige tewerkstelling en een sterke sociale zekerheid.

Alvast wat het eerste betreft, moeten we vaststellen dat dat niet automatisch leidt tot meer geluk. In de top tien van de meest gelukkige landen (World Happiness Report) vinden we weliswaar zeven landen met volledige tewerkstelling (waaronder alle Scandinavische landen), maar ook drie (Costa Rica, Mexico en Luxemburg) die daar ver van verwijderd zijn.

Dat alles neemt niet weg dat minstens de droom van de volledige tewerkstelling, die lang voorgoed verdwenen leek, terug is. Vlaanderen is er niet meer ver van verwijderd, voor België wordt het een lastigere klus. Maar volledige tewerkstelling is niet per definitie eeuwigdurend…

Richard Easterlin

Op weg naar volledige tewerkstelling in almaar meer EU-landen