Ik denk nog vaak terug aan mijn ontmoeting met collega’s van de universiteit van Sint-Petersburg in het najaar van 2017. Gespreksonderwerp was hun beroemdste alumnus Vladimir Vladimirovitsj Poetin, vermoedelijk opnieuw kandidaat voor een termijn van zes jaar als president (zeg maar autocraat) van de Russische Federatie.

Graaicultuur

Deze Sint-Peterburgse patriot onderhoudt zeer frequente en intieme contacten met zijn alma mater en laat zich door haar professoren adviseren. Het verassende gerucht liep dat hij het presidentschap beu was en de kelk aan hem wou laten voorbijgaan. Maar zijn omgeving liet dat niet toe. Een andere president was onvoorstelbaar. Oligarchen zouden hun fortuin kunnen kwijtspelen en zelfs in de gevangenis kunnen belanden.

Honderden misschien wel duizenden aanhangers met hoge posities in de uitgebreide ambtenarij, de presidentiële en ministeriële kabinetten, de staatsbedrijven, het leger, de geheime diensten, de politie, justitie en noem maar op, zouden deze kunnen verliezen. Om nog niet te spreken van de duizenden politici van alle rangen en standen. Vooral omdat velen van hun positie misbruik maken en leven in een graaicultuur. Poetin kan hen toch niet in de steek laten. Hij is hun leider maar ook hun gevangene.

President zonder fut

Zonder campagne te voeren raakte Poetin in mei 2018 herkozen. Maar hij is een president zonder fut en zonder plan die zich weinig bekommert om de dagelijkse beslommeringen en alleen de buitenlandse politiek interessant vindt. Op vergaderingen, ingezakt in zijn zetel, heeft hij belangtelling voor zijn dure pen en vooral zijn exclusieve horloge. Poetin bezit een bijzonder grote collectie horloges. Maar alleen al door zijn aanwezigheid houdt hij het systeem in stand.

Een autocratie die eindig is, in 2024 zal zijn termijn verstrijken, werkt met een ingebouwde tegenstelling. Machtsgeile figuren willen zich immers tot opvolger profileren. Ze krijgen aanhangers en vijanden en op die manier destabiliseren ze het systeem. Daarom werd ter gelegenheid van de grondwetsherziening op het allerlaatste moment bij de laatste lezing van de tekst in de Doema de mogelijkheid gecreëerd om Poetin nog tweemaal als president te laten fungeren. Poetin heeft toen een weinig enthousiaste toespraak gehouden over continuïteit. De vraag is of hij dat zelf wel wilde en of hij zich ooit opnieuw kandidaat zal stellen. Vermoedelijk zag hij wel in dat het op dat moment niet anders kon en voelde hij zich dus verplicht het spel mee te spelen.

Sergey Sobjanin

Tot dit spel behoort het houden van een volksraadpleging die omwille van het corona-virus werd uitgesteld. De strategen van het Kremlin vinden dat de volksraadpleging zo snel mogelijk moet worden gehouden omdat in de post-coronaperiode veel onzekerheden en vooral werkloosheid zullen heersen en de bevolking onverschillig of negatief zal reageren.

Maar keren we terug naar de chronologie. De burgemeester van Moskou Sergey Sobjanin is de heldhaftige en efficiënte bestrijder van de pandemie in zijn stad en ook in Rusland. Moskou is het epicentrum met de helft van de patiënten. Vanaf 15 maart gold een strenge lockdown met digitale passen voor al wie zich moet verplaatsen. Hij was van plan dit minstens tot 15 juni vol te houden. Dit voorbeeld vond in Rusland geheel of gedeeltelijk navolging. Met succes want het aantal nieuwe besmettingen daalde gestaag tot 2.000 in Moskou en 8.404 (10 juni) in Rusland. Maar het Kremlin doorkruiste om politieke redenen zijn plannen.

Ongeduldige leiders en feestgedruis

Ongeduldig als ze waren, prikten ze de datum voor de uitgestelde volksraadpleging op 1 juli. Moskovieten en inwoners van Sint-Petersburg zouden online kunnen stemmen en andere Russen van thuis uit. Heel duidelijk is dit nu nog niet. In ieder geval worden lange rijen aan de kiesbureaus verwacht. Kiezers zullen zich niet hoeven te identificeren en kunnen van het ene kiesbureau naar het andere stappen. Om kiezers te lokken worden loterijen georganiseerd waar soms auto’s en appartementen kunnen gewonnen worden.

Iedere kiezer krijgt trouwens een doos met wat lekkers en zeep en ontsmettende alcohol. Ambtenaren moeten een tiental personen aanmoedigen om te gaan stemmen. Honderdduizend zwaar betaalde ‘vrijwilligers’ zullen huisbezoeken afleggen. Met corona besmette mensen worden ook opgeroepen te stemmen. De lichaamstemperatuur zal worden gemeten en iedereen die meer dan 37 graden heeft zal in aparte stemkokjes zijn burgerplicht kunnen vervullen.

Parade

Het is duidelijk dat Poetin, die volgens een peiling van Levada slechts van 25% van de bevolking het vertrouwen geniet, de vernedering van een ondermaatse opkomst wil vermijden. Ieder getal boven de 55% ziet hij als een overwinning. Daarom ook roept opposant Navalny op om de volksraadpleging te boycotten. Een goedkeuring van 65% geldt als een overwinning. Wedden dat de officiële uitslag dicht bij dit getal uitkomt!

Maar om te kunnen zegevieren moet eerst de uitgestelde parade van 9 mei voor de 75ste verjaardag van de overwinning op het fascisme, op 24 juni een daverend succes worden. In Moskou zullen 15.000 militairen opstappen met hun muziekkorpsen en de nieuwste raketten op reusachtige vrachtwagens. Honderdduizenden patriotten zullen hen en hun president, die een vlammende toespraak zal houden, toejuichen. Spijtig dat staatshoofden zoals Macron en Xi Jinping zich wellicht zullen laten verontschuldigen. De parade zal tegelijk ook plaatsvinden in 28 andere belangrijke steden en in totaal zullen 177.000 soldaten eraan deelnemen. Ik hoop maar dat er mondmaskers voorradig zullen zijn.

Nationale feestdag

Maar er is nog meer feestvreugde. Op 12 juni is er de traditionele nationale feestdag: deze zal in functie van de volksraadpleging een totaal nationalistische invulling krijgen. Er worden veel Russische families op straat verwacht om mee muziek te maken en volksliederen te zingen. Grote foto’s van de nieuwe helden, het verplegend personeel, zullen worden opgehangen en de overheid zal 20 miljoen cocardes met de Russische kleuren uitdelen. Men zal slogans als ‘We zijn samen’ en ‘We houden van het leven’ scanderen. Ex-corona-patiënten zullen leesbare buttons dragen ‘We hebben het corona- virus verslagen’. Gelukkig zullen er op dat ogenblik nog geen cafés open zijn.

Het is begrijpelijk dat burgemeester Sobjanin met afgrijzen deze gebeurtenissen tegemoet ziet. Maar hij had geen keuze: op 2 juni kwam een aanval van eerste minister Misjoestin. De lockdown was een schending van de mensenrechten. De burgemeester had een klacht aan zijn broek! Justitie verwierp de aanklacht. De Veiligheidsraad waarin vooral provinciegouverneurs zetelen, kwam bijeen onder leiding van Poetin. Daarin kwam tot uiting dat vele Russen tegen zouden stemmen omdat ze de lockdown beu waren. In het weekend van 6 op 7 juni waren er talrijke gesprekken en Sobjanin stond zwaar onder druk. Hij bezweek uiteindelijk. Vanaf 9 juni stopte de lockdown in Moskou abrupt. Andere steden en provincies volgden snel. Voorrang dus van de politiek op de gezondheid en wel met het nodige cynisme.

Mocht het virus opnieuw hard toeslaan, wat Sobjanin vreest, zal men het over een min of meer aangekondigde tweede golf hebben. Misschien neemt hij dan ontslag?

Sergey Sobjanin

Gezondheid wijkt voor politiek in Rusland

Poetin in het defensief