Het ontslag vorige week van VDAB-topman Wim Adriaens leek zo uit een smeuïg filmscenario geplukt: topambtenaar trekt op dienstreis naar het exotische Taiwan, ontmoet daar een piepjonge lokale tolk, en biedt haar prompt een baan aan binnen zijn overheidsdienst. Zonder concrete vacature, tegen een niet onaardig loon én in strijd met onder meer de VDAB-taalregels. Veel relevanter dan dit sappige verhaal is die andere vraag: wat hadden de twee VDAB-toplui in juli 2023 in Taiwan te zoeken?

Om de trip van de VDAB-topman en een collega-directeur te kunnen plaatsen, moeten we teruggaan naar november 2018. Toen ondertekende toenmalig afgevaardigd bestuurder van VDAB Fons Leroy in de hoofdstad Taipei een zogenaamd memorandum van overeenstemming met zijn Taiwanese collega van het Agentschap voor Arbeidskrachtontwikkeling (WDA). Daarin drukten beide topmannen de wens uit om de komende jaren te gaan samenwerken op het vlak van openbare arbeidsbemiddeling en beroepsopleiding. In het kader daarvan zou er dan ‘kennis’ en ‘beste praktijken’ worden uitgewisseld, net zoals informatie over het gebruik van nieuwe technologie. Tot zover dat memorandum.

Creatieve hubs

In het VDAB-jaarverslag van 2021 wordt die samenwerking al iets concreter gemaakt. In het hoofdstuk over buitenlandse partnerschappen lezen we onder meer: ‘Taiwan: de WDA (= de Taiwanese VDAB) stelde hun Maker Space voor, een plaats waar jonge ondernemers op maat ondersteund worden bij het oprichten van hun zaak, maar ook bij het ontwikkelen van hun product of de promotie ervan. Onze partners werden ook uitgenodigd en de opkomst was enorm.’

Ook in Europa rijzen dergelijke creatieve hubs als paddenstoelen uit de grond

Een korte speurtocht op de site van de WDA leert ons dat die zogenaamde Maker Spaces onderdeel zijn van een overheidsgestuurd programma om de maakcultuur, innovatie en praktische vaardigheden te stimuleren. De WDA beschikt over een netwerk van vijf van dergelijke Maker Spaces, verspreid over heel Taiwan. Studenten en ondernemers worden er geholpen met ‘tools, opleiding en netwerken om ideeën praktisch uit te werken en ondernemersvaardigheden te versterken.’ Klinkt u niet onbekend in de oren? Dat zou best kunnen, want ook in Vlaanderen en de rest van Europa rezen dergelijke creatieve hubs de voorbije jaren als paddenstoelen uit de grond.

Piepjonge tolk

In april 2023 kreeg de samenwerking een verder vervolg. Toen vloog onder meer Julie Bynens, de secretaris-generaal van het Departement Kanselarij en Buitenlandse Zaken van de Vlaamse overheid, naar Taipei. Ze boog zich daar met de Taiwanese viceminister van Buitenlandse Zaken Tay-Ray Yui over de samenwerking op vlak van openbare arbeidsbemiddeling en beroepsopleiding.

Daarbij werd, zo leren ons officiële Vlaamse overheidsdocumenten, onder meer stilgestaan bij enkele recente en succesvolle initiatieven. Specifiek voor de VDAB ging het dan over de nieuwe werkgeversstrategie.

De Taiwanese tolk liet blijkbaar een stevige indruk na

Amper enkele maanden later ging er alweer een Vlaamse delegatie op bezoek naar Taiwan, ditmaal ging het om VDAB-topman Wim Adriaens en een collega-directeur. Tijdens die bewuste trip liep het fout. Het duo ging toen onder meer langs bij de Fashion Design Maker Base (Hsinchu City), een van de vijf Maker Spaces van de Taiwanese WDA. Daar ontmoetten ze de bewuste Taiwanese tolk, een jonge twintiger. De vrouw liet blijkbaar een zo stevige indruk op hen na dat ze haar prompt een contract bij de VDAB aanboden.

Lange traditie

Dé hamvraag in deze is uiteraard: wat hoopte de VDAB in Taiwan op te steken van die creatieve hubs dat niet in eigen land of pakweg in Denemarken – toch hét Europese voorbeeldland als het op efficiënt arbeidsmarktbeleid aankomt – te vinden was?

VDAB-woordvoerster Joke Van Bommel moet ons het echt concrete antwoord schuldig blijven, maar duidt de trips wel. ‘Die reizen passen in een lange traditie van uitwisselingen, waarbij een delegatie uit Taiwan eerst een bezoek bracht aan de VDAB en ons vervolgens ook ter plekke uitnodigde. Onze dienst staat wereldwijd immers behoorlijk hoog aangeschreven. In dit concrete geval ging het om een tweekoppige VDAB-delegatie, waaronder dus ook Wim Adriaens. Maar voor alle duidelijkheid: de voorbije jaren hebben we die uitwisselingen ook stilaan afgebouwd, dat is in de huidige budgettaire toestand ook niet onbegrijpelijk.’

Rekenhof

Van Bommel is het eens met de vaststelling dat de Taiwanese arbeidsmarkt toch bijzonder sterk verschilt van de Vlaamse, maar benadrukt dat het in dit geval specifiek over het opleidingsaanbod en de samenwerking met andere partners ging. ‘Soms kunnen we op dat vlak wel degelijk nuttige inzichten opdoen bij buitenlandse partners, al zijn die natuurlijk nooit zomaar naadloos over te brengen naar de Vlaamse markt.’

‘Trips naar het buitenland kunnen pas na toestemming van mijn kabinet’ klinkt het bij Zuhal Demir

Dat uitgerekend de efficiëntie en meerwaarde van dit soort ‘uitwisselingen’ wel degelijk in vraag kan worden gesteld, bleek enkele jaren geleden ook al uit een audit van de VDAB die het Vlaams parlement toen bestelde bij het Rekenhof. Die doorlichting legde de vinger op de wonde: de samenwerking met derden – goed voor een derde van het reusachtige VDAB-werkingsbudget van zowat één miljard euro per jaar – verloopt op een ad-hocbasis zonder inzicht in de efficiëntie. Het belang van de samenwerking gaat bovendien soms voor op de juiste dienstverlening, klonk het daarin.

Toestemming kabinet

Gisterenmorgen vergaderde de commissie Werk van het Vlaams Parlement, en daar kreeg minister Zuhal Demir (N-VA) ook een aantal vragen over de onverkwikkelijke affaire. In haar antwoord benadrukte ze dat net de VDAB een voorbeeldfunctie moet hebben op vlak van deontologie en integriteit bij aanwervingen. Ook hekelde ze het feit dat uitgerekend een Vlaamse overheidsdienst met de aanwerving van de Taiwanese vrouw de taalwetgeving stevig met voeten had getreden.

‘Deze reis dateert uit de periode dat ikzelf nog geen bevoegd minister was, maar het klopt natuurlijk dat de VDAB helemaal niets te zoeken heeft in pakweg Taiwan of Singapore. Dat heb ik mijn leidende ambtenaren bij het begin van deze legislatuur overigens ook heel duidelijk gezegd. Trips naar het buitenland kunnen pas na toestemming van mijn kabinet.’

Kritisch rapport

Over Wim Adriaens zelf is het laatste woord intussen ook nog niet gezegd. Als reactie op een zeer kritisch rapport van Audit Vlaanderen zette hij intussen zelf zijn mandaat als gedelegeerd bestuurder van de VDAB stop. Die beslissing moet nu vrijdag eerst nog aanvaard worden door de voltallige Vlaamse regering. Daarna is het aan de nieuwe VDAB-topman om te beslissen of er voor Adriaens nog een plaats blijft binnen de VDAB.

Tay-Ray Yui

Wat had VDAB in Taiwan te zoeken?