fbpx


Buitenland

Plunderingen in Zuid-Afrika tonen uitzichtloze politieke crisis

Het leger kan het niet aan, de armsten zijn de dupe



Zuid-Afrika beleeft haar ergste crisis sinds 1994: relschoppers plunderen winkelcentra, eenmanszaken, fabrieken, vrachtwagens en distributiecentra leeg en branden ze af. Inmiddels zijn 200 winkelcentra leeggeroofd. Vrachtwagens worden leeggehaald en afgebrand en een lokale gemeenschapsradiozender is vernield. Vermanende televisietoespraken van een zichtbaar vermoeide president Cyril Ramaphosa halen niets uit. Tot nu toe vonden 72 mensen de dood en zijn er 1.200 mensen gearresteerd. De schade loopt op tot de tientallen miljarden euro’s. De economie dreigt ineen te storten. Jacob Zuma veroordeeld…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Zuid-Afrika beleeft haar ergste crisis sinds 1994: relschoppers plunderen winkelcentra, eenmanszaken, fabrieken, vrachtwagens en distributiecentra leeg en branden ze af. Inmiddels zijn 200 winkelcentra leeggeroofd. Vrachtwagens worden leeggehaald en afgebrand en een lokale gemeenschapsradiozender is vernield. Vermanende televisietoespraken van een zichtbaar vermoeide president Cyril Ramaphosa halen niets uit. Tot nu toe vonden 72 mensen de dood en zijn er 1.200 mensen gearresteerd. De schade loopt op tot de tientallen miljarden euro’s. De economie dreigt ineen te storten.

Jacob Zuma veroordeeld

Op 29 juni werd de voormalige president Jacob Zuma veroordeeld tot 15 maanden gevangenisstraf voor minachting van het hof tijdens een lopend onderzoek naar een decennium van corruptie onder zijn leiding. Na een week de spanning erin te hebben gehouden, gaf hij zich over aan de politie. Zuma’s aanhangers, voornamelijk Zoeloes, pikten dat niet. Zuma is namelijk een prominente Zoeloe en kopstukken uit zijn volk, waaronder Zuma’s familie en Zuma’s stichting, dreigden met opstand en brandstichting als hun oogappel niet onmiddellijk zou worden vrijgelaten.

Op vrijdagochtend 9 juli braken er kleinschalige protesten uit en tegen zaterdagmiddag stelden burgers in KwaZoeloe-Natal wegblokkades op. Vervolgens staken zij vrachtwagens in brand en pleegden zij vernielingen, waarna de rellen oversloegen naar de provincie Gauteng. De dagen daarop ontaardde het vandalisme in massale, opportunistische plundering.

Falende ordehandhaving

De politie is weliswaar ingezet, maar zij is slecht voorbereid. Ze beschikt over te weinig manschappen en onvoldoende materieel. Dat komt deels omdat corrupte politiefunctionarissen jarenlang grote aantallen geweren en munitie naar de inmiddels goed bewapende georganiseerde misdaad konden doorsluizen.

Het leger, op zijn beurt, kan vanwege bureaucratische en juridische hindernissen maar beperkt ingezet worden. Er zijn 2.500 soldaten op de been, wat weinig is vergeleken bij de 20.000 man die ingezet werd tegen de plundering van 17 drankwinkels tijdens de drooglegging van vorig jaar. Belangenorganisaties roepen op tot afkondiging van de noodtoestand omdat ordehandhaving uitblijft.

De inlichtingendiensten krijgen ervan langs omdat zij te laat melding zouden hebben gedaan van op handen zijnde rellen. Deze inertie blijkt echter het topje van een ijsberg te zijn. Want niet alleen binnen het ANC heeft Zuma veel getrouwen, maar ook binnen de nationale veiligheids- en inlichtingendiensten. Het blijkt nu dat getrouwen binnen de inlichtingendiensten tot de rellen hebben aangezet, terwijl zij bijgestaan worden door Zuma’s familie en Zuma’s stichting die met brandstichting en strijd blijven dreigen.

De armsten zijn de dupe

Winkeliers zien hun enige bron van inkomsten verdampen en velen denken nooit meer in staat te zijn weer inkomsten te verwerven. Niet voor zichzelf, laat staan voor hun werknemers. Megastores en winkelketens zijn beter ingedekt, al is het onwaarschijnlijk dat zij weer filialen zullen openen in deze risicogebieden. Het zal sowieso jaren duren totdat winkels herbouwd zijn.

Gewoonlijk rijden er dagelijks tussen de getroffen gebieden 600 vrachtwagens. Maar al voor de vierde dag is die aanvoer gestaakt waardoor productie, levensmiddelenaanvoer en brandstoftoevoer opgedroogd zijn. Vele grote krottenwijk-gemeenschappen, dreigen ineen te storten. Ze liggen meestal ver van de economische centra af en zijn afhankelijk van plaatselijke winkelcentra. Nu verdwijnen de vitale infrastructuren en de keten tussen leverancier en afnemer van levensmiddelen. Het is voor de mensen in de krottenwijken ondoenbaar te voet voedsel van ver te halen. Andere grote aantallen mensen zijn voor hun overleving aangewezen op voedselprogramma’s van ngo’s, maar die krijgen geen voorraad meer aangeleverd.

Moreel failliet

Zuid-Afrika is nu feitelijk een mislukte staat geworden. En cynisch genoeg ligt de structurele oorzaak daarvan in de voortwoedende belangenstrijd binnen het ANC. Die strijd was ooit door vicepresident Ramaphosa ontketend teneinde de corrupte president Zuma in 2018 af te zetten.

Voor een groot deel is het plunderen uit armoede geboren. Maar het is ook zo dat verarmde burgers zich niet meer geroepen voelen zich aan de wetten te houden als zij zien hoe ANC-leiders voor eigen gewin gemeenschapsgelden plunderen. Velen hebben geen vertrouwen meer in de rechtsstaat en treffen draconische maatregelen om hun have en goed te beschermen. Zij vormen menselijke ketens rond winkelcentra en zetten wegblokkades op om plunderaars weg te houden. In gewapende milities verjagen zij rellende zwarten uit hun buurten. Zolang het ANC regeert, ziet het ernaar uit dat de bedreigde burger zich zal blijven bewapenen.

Toekomst

Zuid-Afrika is een buitengewoon instabiel land. Het werkloosheidscijfer van 32,6% – onder jongeren 74,7% – roept het beeld op van een tikkende tijdbom, terwijl het ANC door interne verlamming al jarenlang geen degelijk economisch beleid heeft kunnen/willen voeren. Feitelijk kan het land voor stabiliteit enkel nog terugvallen op wet- en ordehandhaving, maar inmiddels heeft het ANC ook de grens tussen wetsorde en chaos doen vervagen.

De psychologische schade is enorm en het vertrouwen vanuit de bevolking en buitenlandse investeerders is aan het verdwijnen. Als de chaos nog enkele dagen voortduurt, houden investeerder het voor gezien, vrezen economen. Unilever heeft al aangekondigd niet meer in Zuid-Afrika te zullen adverteren. Zonder vertrouwen zal het economisch en maatschappelijk herstel uitblijven. Bij voortduring van de rellen is de ramp niet te overzien.

[ARForms id=103]

Marcel Bas

Taalkundige van opleiding, schrijver, vertaler; schrijft o.a. over Zuid-Afrika en Oost-Europa.