fbpx


Buitenland, Geschiedenis

Polen en Hongarije in conflict met EU, Rusland en Turkije

Intermariumfederatie herboren



De Poolse regering dreigde om samen met Hongarije de Europese begroting te blokkeren. De regering in Polen werkt aan een geopolitiek blok van Oost-Europese landen van de Baltische Zee tot de Zwarte Zee en de Adriatische Zee, een samenwerking tussen onafhankelijke staten De zogenaamde drie zeeën-federatie of Three Seas bestaat uit twaalf EU-lidstaten en streeft naar meer economische samenwerking onderling tussen onafhankelijke staten die op gespannen voet leven met Rusland of Turkije. De overname van de Armeense effectenbeurs door de…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


De Poolse regering dreigde om samen met Hongarije de Europese begroting te blokkeren. De regering in Polen werkt aan een geopolitiek blok van Oost-Europese landen van de Baltische Zee tot de Zwarte Zee en de Adriatische Zee, een samenwerking tussen onafhankelijke staten

De zogenaamde drie zeeën-federatie of Three Seas bestaat uit twaalf EU-lidstaten en streeft naar meer economische samenwerking onderling tussen onafhankelijke staten die op gespannen voet leven met Rusland of Turkije. De overname van de Armeense effectenbeurs door de Beurs van Warschau is het recentste voorbeeld. Op de online persbriefing vrijdag stond het logo van de drie zeeën-federatie prominent in beeld.

Plans for a new Baltic–Black Sea waterway, passing through Ukraine, Belarus and Poland, pic.twitter.com/CdaGb08P1y

Nadat de voorzitster van de Europese Commissie Ursula von der Leyen tijdens haar State of the Union-speech voor het Europees Parlement ondubbelzinnig haar pijlen richtte op Polen en Hongarije, duurde het twee dagen alvorens de tegenreactie volgde. Logisch want op 17 september herdachten de Polen de Duitse inval in 1939. De nationale helden in de strijd tegen fascisme en communisme kregen de eer die hen toekwam.

Toch kwam de Poolse tegenzet blijkbaar tamelijk onverwacht bij Charles Michel (permanent voorzitter van de Europese Raad) en Angela Merkel (tijdelijk voorzitter van de Europese Unie). Het was een duidelijk schot voor de boeg. Polen oefent van juli tot Nieuwjaar het voorzitterschap uit van de Visegrádlanden. De Visegrádgroep is een verbond tussen de voormalige Oostbloklanden Hongarije, Polen, Slowakije en Tsjechië. Met een EU-top op komst 24 en 25 september komt de opstand van de Visegrádgroep zeer ongelegen.

Selectieve verontwaardiging

De meerderheid van de kiezers, die nog maar één generatie geleden onder communistische dictaturen leefde, blijft echter op de politici stemmen die de EU liever kwijt wil. De Europese Volkspartij van de christendemocraten in het Europees Parlement is anderzijds wel niet vies van de Hongaarse Fidesz-partij en haar vele zetels. Tijdens de recentste EU-top in Brussel liet Angela Merkel (CDU) dan ook de sancties betreft de ‘principes van de rechtsstaat’ afkopen in ruil voor Hongaarse en Poolse steun voor de Europese meerjarenbegroting en het Coronaherstelfonds.

Pygmeeënoorlogen

Waarom die Three Seas-federatie? Het Turkije van president Tayip Erdogan en het Rusland van Vladimir Poetin baren de Oost-Europese landen grote zorgen. Oost-Europa heeft al eeuwen minder goede ervaringen met Russen, Turken en Duitsers. De migratiecrisis in de EU en de volksopstand tegen de dictatuur in Wit-Rusland confronteren de Litouwers, Letten, Esten, Polen, Hongaren, Tsjechen en Slovaken keihard met spoken uit het verleden.

De toevlucht van de Wit-Russische oppositie in Polen en Litouwen is een serieus geopolitiek statement. Ten eerste duidde dit op een historisch besef dat een deel van het huidige Wit-Rusland en Oekraïne (de stad Lviv) na de Tweede Wereldoorlog werd geannexeerd door de Sovjetunie. Dit kwam door een Britse beslissing van na de Eerste Wereldoorlog die met de Curzonlijn de grens tussen de Sovjetunie en Polen trok. Polen en de Baltische staten bevochten toen hun onafhankelijkheid van Tsaristisch Rusland, de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije en het Duitse keizerrijk. Dit leverde ook onderlinge conflicten op tussen de nieuwe naties. Winston Churchill beschreef die oorlogen tussen de Polen, Litouwers, Tsjechen enzovoort als pygmeeënoorlogen die volgden op de Grote Oorlog tussen de grootmachten. (When the war of the giants is over the wars of the pygmies will begin.)

Ten tweede vormden Polen en Litouwen ooit één Europese supermacht met daarin grote delen van Oekraïne en bijna heel Wit-Rusland. Tel bij die eerste twee historische feiten dat tijdens de tweede Poolse republiek de militaire politici en volkshelden Józef Piłsudski en Władysław Sikorski pleitten voor een Intermarium federatie van Finland tot de Zwarte Zee en de Middellandse Zee om weerstand te bieden tegen het Rode Leger en in mindere mate Duitsland. Die federatieve visie kent haar opvolger in de vorm van de Viségradlanden en blijkt in Centraal Europa een ernstig academisch discussiepunt.

Hoe de Polen Europa redden

De Polen stuitten bij de Slag om Warschau in 1920 de opmars van een Bolsjewistisch leger van 800.000 man dat via Berlijn tot in Parijs wou trekken om Europa te onderwerpen aan het communisme. Dit was een reëel gevaar gezien de chaos in Duitsland na het Verdrag van Versailles (bijvoorbeeld de Spartakistenopstand waardoor België een bezettingsmacht naar het Ruhrgebied stuurde). 25.000 communisten sneuvelden en Europa werd gered van een ‘communistische revolutiegolf’ en massale slachtingen zoals in de Sovjetunie.

Ook nu laat Europa de Centraal-Europese landen in de steek. De Litouwse buitenlandminister Linas Linkevičius vroeg de EU vruchteloos om in te grijpen. Zijn Poolse collega Jacek Czaputowicz steunde sancties tegen Wit-Rusland en Rusland, maar vond geen gehoor. De Poolse premier Mateusz Morawiecki vroeg afgelopen week de EU om een soort Marshallplan om Wit-Rusland te helpen. De Europese Raad komt op 24 en 25 september bijeen en daar wil Morawiecki graag dit onderwerp op tafel brengen.

Eind oktober komen de twaalf EU-lidstaten die de Three Seas-federatie uitmaken samen in de Estse hoofdstad Tallin. De minachting van de EU voor de voormalige Oostbloklanden vergroot de focus op de regionale geopolitieke belangen en kan een splijtzwam worden in de Europese Unie.

Lode Goukens

Lode Goukens is master in de journalistiek en docent 'Europese en wereldinstellingen' aan de Thomas More Hogeschool.