Het Gentse Grotere Plan

Wat als je als werkgever een ingebrekestelling van veertien pagina’s in de bus krijgt, opgesteld door een duur advocatenkantoor, in opdracht van Unia en op kosten van de belastingbetaler? Wat als de ingebrekestelling louter gebaseerd is op vermeende discriminatie bij een nepsollicitatie?

Het overkwam negentig Gentse organisaties en ondernemers, van kleine zelfstandigen tot scholen. Deze drieste actie maakt deel uit van het antidiscriminatiebeleid dat het Gentse paars-groene stadsbestuur al jaren voert. Een nobel doel, maar de weg naar de hel is geplaveid met goede bedoelingen.

Want praktijktesten zijn symbolisch sterk, maar statistisch zwak. Wie al tijdens het sollicitatiegesprek een prikkelarme ruimte nodig heeft, is bijvoorbeeld niet geschikt voor een functie als receptionist. Maar voor nuance is er in dit schrikbewind geen plaats: iedereen is racist, seksist of homofoob.

Wat in Gent gebeurt is een voorspelbaar gevolg van een overheid die zich gedraagt als inspecteur Clouseau: op zoek naar bewijs dat elke Gentenaar trouw is aan de groenlinkse leer van licht en liefde. In elke andere context wordt zo’n overheid als totalitair bestempeld.

Gelijkheid

Sinds de Franse Revolutie vormen vrijheid en gelijkheid de basis van onze democratische rechtsstaat. Maar net als elk ideaal worden ze gevaarlijk zodra ze worden verabsoluteerd. Zo vertrekken gelijke kansen vanuit de vrijheid van elk individu om zich naar eigen vermogen te ontplooien. Maar waar gelijkheid van kansen gerechtvaardigd is, is het afdwingen van gelijke uitkomsten dat niet: mensen zijn niet gelijk in talent of ambitie.

Nu is voor de wet iedereen gelijk. In de verticale verhouding, tussen burger en overheid, geldt gelijkheid als norm. Uitzonderingen zijn enkel toelaatbaar als daar een zorgvuldige motivatie voor gegeven wordt. Maar in de horizontale verhouding tussen burgers onderling is het de vrijheid die voorrang krijgt: je kiest zelf met wie je trouwt, wie je vrienden zijn, met wie je zaken doet. In de kruistocht van het gelijkheidsdenken vervaagt dit onderscheid. Dat gebeurt onder de vlag van rechtvaardigheid, maar het leidt tot een groeiende regeldrift, terwijl klassieke grondrechten overheidsmacht net moeten begrenzen.

Slachtofferdenken

Een werkgever wil natuurlijk de juiste persoon op de juiste plaats en een verhuurder streeft begrijpelijkerwijze naar zekerheid van inkomsten. Dat deze voorkeuren soms nadelig uitpakken voor bepaalde groepen, los je niet op met een heksenjacht die de complexiteit van menselijk gedrag reduceert tot zwart-witdenken. En ja, dat is wraakroepend vanuit het perspectief van de benadeelde. Maar nee, dit is daarom nog geen onversneden racisme. Alleen past dit niet in het slachtofferdenken van weldenkend links.

In Duitsland pakken ze het verstandiger aan: particuliere verhuurders krijgen er meer beoordelingsruimte dan grootschalige spelers, omdat hun relatie met huurders persoonlijker is. In België daarentegen legt de overheid de risico’s liever bij de verhuurders, zonder hen voldoende garanties te bieden en zonder oog te hebben voor neveneffecten.

Gesubsidieerd activisme

En wat dan te denken van Unia en het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen (IGVM)? Gelijkheidsorganen die meer en meer in de huid kruipen van grootinquisiteurs, op kosten van de belastingbetaler. In 2022 oordeelde een rechter nog dat Unia racisme ‘aanpraat’ bij een ontslagen poetsman. Dat Vlaanderen uit Unia stapt en dat de federale regering het budget terugschroeft met 25 procent is dan ook een positieve ontwikkeling.

Het IGVM stelt zich dan weer naar eigen goeddunken burgerlijke partij in gevoelige zaken zoals de zaak-De Pauw. De adjunct-directeur probeerde zelfs via ministeriële weg de berichtgeving over deze zaak te beïnvloeden. In een land met onafhankelijke rechters, een Grondwettelijk Hof, talloze ombudsdiensten en internationale rechtscolleges is deze parallelle morele rechtspraak niet alleen overbodig, maar ook ronduit zorgwekkend.

Big Brother

Het is eigen aan progressieve politici om te geloven dat de wetgever de samenleving kan herscheppen. In de meest extreme vorm, zoals onder het communisme en het nazisme, leidde dat geloof tot dwang en geweld: wie niet in het ideaalbeeld paste, werd uitgewist. Al in de vorige eeuw waarschuwde de Oostenrijks-Britse filosoof Karl Popper dan ook voor de gevaren van ideologieën die mensen reduceren tot obstakels in een groter plan.

Natuurlijk bestaat er discriminatie. Wie dat ontkent, sluit de ogen voor de realiteit. Maar kant-en-klare oplossingen zijn er niet. Praktijktesten bieden vooral een schijnoplossing: vandaag slaagt iedereen voor de test, morgen gebruiken ze een alternatief zoals mond-tot-mondreclame. Wat praktijktesten wél zeker creëren, is een klimaat van wantrouwen.

Toch mag dat de vastberadenheid om te streven naar een inclusieve samenleving niet ondermijnen. Maar het vraagt wél om een eerlijke reflectie over de middelen die we daarvoor inzetten.