fbpx


Buitenland, Media
sociale media

Sociale media als dorpsplein van de 21ste eeuw

Twitter is meer dan een privébedrijf



@realDonaldTrump is niet meer. Het Twitter-account van de Amerikaanse president werd door het sociaal medium permanent — al is ‘voor onbepaalde tijd’ waarschijnlijk correcter — afgesloten. Terwijl progressieve tweeps een online feestje organiseerden, zagen de Trump-aanhangers in deze zet een zoveelste poging van Silicon Valley om hun leider het zwijgen op te leggen. Het Amerikaanse conservatisme, niet te verwarren met Donald Trumps rechts-populisme, worstelt ondertussen met een vervelend dilemma: de ene vrijheid beperken om de andere te beschermen? Amerikaans conservatisme…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


@realDonaldTrump is niet meer. Het Twitter-account van de Amerikaanse president werd door het sociaal medium permanent — al is ‘voor onbepaalde tijd’ waarschijnlijk correcter — afgesloten. Terwijl progressieve tweeps een online feestje organiseerden, zagen de Trump-aanhangers in deze zet een zoveelste poging van Silicon Valley om hun leider het zwijgen op te leggen. Het Amerikaanse conservatisme, niet te verwarren met Donald Trumps rechts-populisme, worstelt ondertussen met een vervelend dilemma: de ene vrijheid beperken om de andere te beschermen?

Amerikaans conservatisme

Een zeker wantrouwen heeft steeds centraal gestaan in de Amerikaanse overheidsbeleving. De vrijheden van de burger tegen de staat — de zogenaamde ‘negatieve rechten’ — speelden daarom een belangrijke rol toen de grenzen van de Amerikaanse federale overheid in de 18de eeuw werden vastgelegd. De wijze waarop er over constitutionele rechten en vrijheden werd gesproken, maakt duidelijk dat in de ogen van de founding fathers  enkel een publiekrechtelijke mastodont een voldoende groot gevaar was voor de vrijheid om aan grondwettelijke ketens te moeten worden gelegd.

De checks and balances van de Amerikaanse grondwet moesten ervoor zorgen dat de centrale overheid maar kon manoeuvreren mits overweldigende steun van het volk. James Madison, aartsvader van de Verenigde Staten, waarschuwde in Federalist Paper 10 uitdrukkelijk voor het risico dat een, zelfs democratisch verkozen, overheid kan vormen voor de vrijheid van het individu. De grondwet van 1787 werd in 1789 gevolgd door een reeks amendementen, beter bekend als de Bill of Rights. Deze amendementen garandeerden het recht op vrije uitoefening van religie, het vrije wapenbezit, het recht op een eerlijk proces, het recht om vrij te vergaderen en het recht op vrije meningsuiting. Het Amerikaans conservatisme is in zekere zin de natuurlijke erfgenaam van de visie op overheid uit de begindagen van de republiek. Dit conservatisme combineert een focus op burgerlijke en economische vrijheden met een gemeenschapsdenken dat gepromoot wordt door non-gouvernementele organisaties, in het bijzonder door religieuze organisaties.

Hybride

De Republikeinse Partij werd in de tweede helft van de 20ste eeuw de thuishaven van deze maatschappijvisie. In de 21ste eeuw krijgt de partij evenwel af te rekenen met de vraag of een hands off-benadering de meest aangewezen manier is om één burgerlijke vrijheid, die van meningsuiting, te handhaven. De kern van het probleem is het hybride statuut van sociale mediaplatformen, privaat met publieke trekjes, in de hedendaagse Amerikaanse samenleving.

Eén Republikeins antwoord op de vraag of Twitter personen het gebruik van haar platform kan ontzeggen heeft haar ideologische grondslagen in de klassieke visie op overheid die het Amerikaans conservatisme kenmerkt. Twitter, zo luidt het, is een private onderneming die haar eigen regels opstelt en zelf beslist met wie ze zich associeert. De overheid kan de aandeelhouders van Twitter niet dwingen om een bepaalde koers te varen; dat zou immers een directe aanval op het eigendomsrecht en het vrij ondernemerschap betekenen. Dat vrij ondernemerschap, zo vervolgen de verdedigers van deze visie, garandeert misnoegde (oud-)gebruikers trouwens de kans om een alternatief uit de grond te stampen. De vrije markt als oplossing.

Netwerkeffecten

Een andere strekking binnen de partij die snel aan invloed wint is er één die de voorgaande visie niet van toepassing verklaart op de vennootschappen achter Twitter, Facebook en YouTube. Traditionele conservatieven zijn naïef, zo luidt het, wanneer zij menen dat het opereren van een sociaal netwerk op dezelfde manier behandeld moet worden als het verkopen van tv’s. En ze hebben een punt.

Wanneer in het mededingingsrecht wordt nagegaan of een onderneming een ‘machtspositie’ heeft op een bepaalde markt worden onder meer de ‘netwerkeffecten’ van haar activiteiten in overweging genomen. Met netwerkeffecten doelt men op het fenomeen dat een product in waarde toeneemt wanneer het aantal gebruikers ervan stijgt. Zo maakt het voor mijn tv-ervaring niet uit of ik een Samsung beeldscherm kocht en de rest van mijn dorp een scherm van Panasonic aanschafte. Verlaat ik evenwel Facebook of Twitter en stap ik over naar een nieuw opgericht platform, dan heeft dit nieuwe medium voor mij geen waarde zonder de overstap van mijn vrienden of volgers.

Dorpsplein

Twitter, Facebook en YouTube zijn in feite het dorpsplein van de 21ste eeuw, een centrale plaats waar iedereen naartoe kan trekken om een probleem onder de aandacht te brengen en erover van gedachten te wisselen. De privébedrijven achter deze sociale media vervullen door het onderhouden en modereren van deze ontmoetingsplaatsen een de facto publieke rol, één die een enorme impact heeft op het maatschappelijk debat en de politieke koers van een land.

Eén van de essentiële kenmerken van zo’n dorplein is de gelijke toegang voor alle inwoners. Ieder van hen moet er zijn of haar zegje kunnen doen. Een gebruiker van Twitter gooien is het equivalent van hem de toegang ontzeggen tot de dorpsvergadering. Eigenlijk gaat het om een toepassing van de theorie van de ‘netwerkeffecten’ op politiek-maatschappelijk niveau. Hoe meer volk op het dorpsplein, hoe interessanter het wordt als een locatie voor publiek debat. Roepen in een lege zijstraat zal immers weinigen overtuigen. Het is dan ook niet nodig om een politiek tegenstander het recht te ontnemen om te spreken. Het volstaat hem te verbieden om op de juiste plaats te spreken, een plaats waar anderen hem kunnen horen.

Hellend vlak

Iemand van sociale mediaplatformen gooien is geen inbreuk op het grondwettelijk recht van vrije meningsuiting. Maar deze seculiere banvloek gaat wel in tegen de geest van dat grondrecht. Niet het recht, wel de cultuur van vrije meningsuiting is in gevaar. De beslissing van Google om een alternatief voor Twitter, Parler, van haar app store te gooien, doet eveneens besluiten dat het vrije ondernemerschap een onvoldoende antwoord biedt wanneer een monopolie markttoegang verhindert.

De meer traditioneel-conservatieve strekking vreest het ontstaan van een ‘hellend vlak’ (‘slippery slope’). Eenmaal het in principe aanvaard wordt dat overheden zich kunnen mengen in de interne keuken van een privébedrijf, dan wordt het aantrekkelijk om ‘redenen van algemeen belang’ aan te halen telkens wanneer een onderneming niet de officiële overheidskoers volgt. ‘Waar stopt het?’

Big Tech

Het zou evenwel van een zekere naïviteit getuigen niet te erkennen dat de machtsverhoudingen in de 21ste eeuw onvoldoende verklaard worden door het ‘burger versus staat’-model. De beurskapitalisaties van ‘Big Tech’-bedrijven overtreffen het BBP van verschillende Europese natiestaten en de belastinginkomsten van heel wat Afrikaanse en Zuid-Amerikaanse landen moeten onderdoen voor de omzetcijfers van Facebook Inc. Bedrijfsleiders als Mark Zuckerberg (Facebook), Jack Dorsey (Twitter) en Sundar Pichai (Google, YouTube) hebben een grotere megafoon dan de meeste presidenten, premiers en parlementariërs. En zoals de zaak-Donald Trump aantoont, worden deze laatsten voor hun bereik steeds afhankelijker van de welwillendheid van die eersten.

Madison erkende het gevaar van een groep burgers ‘united and actuated by some common impulse of passion, or of interest, adversed to the rights of other citizens’ (‘verenigd en aangedreven door een gemeenschappelijke impuls van passie of belang, ten nadele van de rechten van andere burgers’). De latere president ging ervan uit dat deze ‘verenigde en aangedreven’ subgroep zich zou laten gelden via de (wetgevende macht van) de staat. Maar wat we vandaag zien is een concentratie van macht in hoofde van een kleine, ideologisch homogene groep mannen en vrouwen aan Amerika’s Oostkust. Een groep met een globaal bereik. En dat is iets om over na te denken.

[ARForms id=103]

Roan Asselman

Roan Asselman (1996) studeerde rechten (KUL) en vermogensbeheer (EMS). Voor Doorbraak schrijft hij overwegend over de Amerikaanse politiek. Omschrijft zichzelf als conservatief in temperament en dus in gedachtegoed.