fbpx


Binnenland

Charles-Etienne Lagasse en de Waals-Brusselse Staat




Binnen de Vivaldi-coalitie hebben de ministers Annelies Verlinden (CD&V) en David Clarinval (MR) de taak om een nieuwe, zevende staatshervorming voor te bereiden voor 2024. Aan Vlaamse zijde wordt al lang gepleit voor een confederaal systeem met twee niveaus: een almachtige Vlaamse en Waalse staat (waarbij het centrale niveau tot bijna niets is gereduceerd), met medebeheer van het Brusselse Gewest dat zijn naam niet uitspreekt. Goedgekeurd Dit systeem, dat begin jaren negentig werd voorgesteld door Luc Van den Brande, toenmalig…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Binnen de Vivaldi-coalitie hebben de ministers Annelies Verlinden (CD&V) en David Clarinval (MR) de taak om een nieuwe, zevende staatshervorming voor te bereiden voor 2024. Aan Vlaamse zijde wordt al lang gepleit voor een confederaal systeem met twee niveaus: een almachtige Vlaamse en Waalse staat (waarbij het centrale niveau tot bijna niets is gereduceerd), met medebeheer van het Brusselse Gewest dat zijn naam niet uitspreekt.

Goedgekeurd

Dit systeem, dat begin jaren negentig werd voorgesteld door Luc Van den Brande, toenmalig minister-president CVP, werd in 1999 goedgekeurd door het Vlaams Parlement (de beroemde vijf resoluties). Het is nu het hoofdpunt van het institutionele programma van N-VA, die in de laatste grote politieke peiling opnieuw de grootste partij in Vlaanderen is geworden (23,4%).

Terwijl David Clarinval tot nu toe discreet is gebleven over zijn bedoelingen, heeft zijn collega Verlinden zich al duidelijk uitgesproken. In een lang interview met ‘Le Soir’ van 12 februari heeft zij zich uitgesproken voor een regionalisering van de gezondheidszorg. ‘In het regeerakkoord’, zo benadrukte zij, ‘wordt gespecificeerd dat wij willen dat de gezondheidszorg dichtbij de patiënten en de burgers staat. Er wordt tussen haakjes in de tekst gespecificeerd dat dit moet gebeuren op het niveau van de gefedereerde entiteiten’. Annelies Verlinden bevestigt hiermee slechts de woorden van haar partijvoorzitter Joachim Coens, voor wie er geen sprake van kan zijn ‘de tandpasta terug in de tube te stoppen’. Dat wil zeggen te herfederaliseren.

Vlaamse maagdelijkheid

Met 11,3% van de stemintenties wil de CD&V zijn Vlaamse maagdelijkheid herwinnen en het radicalisme terugvinden waardoor de CVP (‘de CVP-staat!’) aan de oorsprong ligt van alle maatregelen die de unitaire fundamenten van België willen ondermijnen (vaststelling van de taalgrens, Walen buiten van Leuven, Fourons, splitsing Brussel-Hal-Vilvoorde…).

De voormalige voorzitter van de CD&V, Wouter Beke, nu lid van de Vlaamse regering, was in 2007 heel duidelijk: ‘Wij willen een echte confederatie waar iedereen kan doen wat hij wil. De Franstaligen willen België alleen voor het geld. Als zij niet bereid zijn zich over te geven, hebben wij geen andere keuze dan onafhankelijkheid’.

Gemeenschappen afschaffen?

Aan Waalse zijde lijkt er een tendens te zijn naar een België met vier gewesten, wat zou betekenen dat de gemeenschappen worden afgeschaft. Het is echter precies het concept ‘Gemeenschap’ dat Vlaanderen in staat stelt om via de zogenaamde ‘aanpasbare zaken’ zijn minderheid in Brussel effectief te controleren, van de wieg tot het graf. Bovendien, wat zou er gebeuren met Brussel, de hoofdstad van Vlaanderen en zetel van zijn regering, parlement en administratie? Het is duidelijk dat het project een utopie is.

In dit verband verdient het redactioneel van Charles-Etienne Lagasse, ‘Vivre dans l’Etat Wallonie-Bruxelles’ (Leven in de Waals-Brusselse Staat), gepubliceerd op de voorpagina van ‘4 Millions 7’, het orgaan van de Franstalige en Waalse Liga van het Brusselse Gewest, de aandacht.

Onbetaalbaar

Charles-Etienne Lagasse begint met te herinneren aan de studie die Sven Gatz in opdracht van drie Franstalige universitaire centra heeft gemaakt en waaruit blijkt dat dit model (een België met vier gewesten) onbetaalbaar is. Afzonderlijk zouden Wallonië en Brussel elk failliet gaan. Hij pleit voor een dubbele federatie: een federatie Wallonië-Brussel binnen de Belgische federatie.

Maar, zo merkt hij op, de uitdrukking ‘federatie Wallonië-Brussel’ mag niet worden verward met de veronderstelde naam van de huidige Franse Gemeenschap, maar als een echte federatie van de twee gewesten Wallonië en Brussel. Om verwarring te voorkomen, zullen wij hier dus spreken van een Waals-Brusselse Staat.

Waals-Brusselse Staat

Hoe zou deze staat functioneren? De twee Gewesten zouden een onderlinge federatie vormen, waarbij elk Gewest zijn territoriale bevoegdheden zou behouden, maar de niet-territoriale aangelegenheden en die waarvoor schaalvoordelen wenselijk worden geacht, zouden worden gebundeld. De bevoegdheden van Vlaanderen ten opzichte van Brussel blijven behouden, evenals die van de Duitstalige Gemeenschap.

De afkeer van Waalse ultra-regionalisten voor de Franse Gemeenschap is welbekend. Daarom zullen zij de voorbeelden van voordelen die Charles-Etienne Lagasse geeft, niet kunnen onderschrijven: Ten eerste zullen de afwijkingen van het opsplitsen van cultureel -, onderwijs- en mediabeleid worden vermeden. Hetzelfde geldt voor de voorwaarden voor toegang tot banen, diensten en subsidies op het gebied van de vroege kinderjaren, cultuur, sport en audiovisuele sector: de regels zouden dezelfde blijven voor Walen en Brusselaars.

Financiële aspect

Om zijn betoog te ondersteunen, gaat Charles-Etienne Lagasse in op het financiële aspect: ‘Wij kennen het drama van de financiën van de Waalse Gemeenschap. In de Staat Wallonië-Brussel zouden de begrotingen van de twee Gewesten en van de Franse Gemeenschap worden samengevoegd. (…) Communautaire beleidsterreinen, zoals cultuur, onderwijs of de audiovisuele sector, zouden niet langer verplicht zijn te leven in het nauwe keurslijf van een Franse Gemeenschap zonder fiscale bevoegdheid’.

Charles-Etienne Lagasse voegt toe: ‘Het Brussels Gewest produceert ongeveer 19% van het BBP, voor een bevolking van 11%, maar krijgt slechts 8,34% van de belastinginkomsten. Door een deel van de personenbelasting te heffen op basis van de arbeidsplaats en niet langer op basis van de woonplaats, zouden we de belastingmassa’s die er vandaag aan ontsnappen, namelijk die van de Vlaamse pendelaars, naar Brussel en dus naar de Waals-Brusselse Staat, repatriëren.

Ten koste van Vlaanderen

Uit een andere studie van het Centre Jacques Georgin blijkt dat indien de interregionale overdrachten niet langer zouden worden berekend op basis van de woonplaats, maar op basis van de arbeidsplaats, het Brussels Gewest van een netto-ontvanger van 500 miljoen euro (ten koste van Vlaanderen) zou evolueren naar een nettobetaler van meer dan 2 miljard euro. Binnen een Waals-Brusselse staat zou deze winst ook onrechtstreeks aan Wallonië ten goede komen.

Binnen het Belgische kader heeft deze optie van een Waals-Brusselse staat geen kans van slagen. Het is inderdaad moeilijk in te zien hoe Vlaanderen het op zijn beurt zou kunnen onderschrijven. Moeten we hierin de wil zien om het idee van WalloBrux nieuw leven in te blazen met het oog op de ontmanteling van België, die onvermijdelijk blijkt te zijn? Deze vraag wordt mij regelmatig gesteld wanneer ik een lezing geef in Vlaanderen.

It takes two to tango

Uit een studie van Rudi Janssens, onderzoeker aan de VUB, uit 2013 blijkt dat 73,9% van de Brusselaars autonomie in geval wil dat België verdwijnt. Slechts 4,6% opteert voor een associatie met Wallonië en 4% met Vlaanderen. Hieruit blijkt dat de Brusselaars zeer gehecht zijn aan hun eigenheid.

Bovendien hebben wij te maken met geografische gebieden van totaal verschillende omvang en morfologie. Enerzijds is er een Hoofdstedelijk Gewest van 161,4 vierkante km en anderzijds een Waals Gewest van 16.844 vierkante km , dat drie keer zo dicht bevolkt is. Bovendien zijn de Walen en de Brusselaars sociologisch ver van elkaar verwijderde bevolkingsgroepen met vaak verschillende gevoeligheden.

Ten slotte is de afwezigheid van territoriale eenheid een belangrijke factor, aangezien Brussel is ingesloten op Vlaams grondgebied, dat dan een vreemd grondgebied zou zijn. Dit zou het vuur in het voormalige Joegoslavië weer kunnen doen oplaaien! Want als Walen en Brusselaars een dergelijke staat kunnen samenstellen, is het moeilijk in te zien waarom Servië niet hetzelfde zou doen met de Republika Srpska van Bosnië.

Gewicht bepaald?

Hoe moeten de bevoegdheden worden georganiseerd en het respectieve gewicht van Brussel en Wallonië worden bepaald binnen deze nieuwe staat, die in geen geval een natie zou vormen? Zou men opteren voor het gelijkheidsbeginsel (Brussel = Wallonië) of voor het evenredigheidsbeginsel (Wallonië > Brussel)? Binnen het huidige België zijn de Walen en de Brusselaars nu al niet in staat een eenheid te vormen.

Het is ook moeilijk in te zien hoe de internationale gemeenschap een identieke rechtspersoonlijkheid zou kunnen erkennen voor dit nieuwe België dat, zonder Vlaanderen, een wezenlijk ander gezicht zou hebben dan de vorige staat.

In het internationaal recht is de opvolgerstaat als een pasgeboren kind, onaangetast door enig internationaal verdrag. Dit is het ’tabula rasa’-principe. Een volledige toetreding van het ‘overblijvende België’ tot de verdragen die het vroegere België bonden, zou dus juridisch kunnen worden aangevochten. Wij hebben bij voorbeeld gezien dat het ‘kleine Joegoslavië’ of ‘voortgezet Joegoslavië’, bestaande uit Servië en Montenegro, reeds in september 1992 moest vragen om opnieuw tot de Verenigde Naties te worden toegelaten.

Intussen zijn de ministers Verlinden en Clarinval bezig met het opzetten van een dialoogplatform om de mening van de burgers te peilen. Maar alles wijst erop dat toekomstige onderhandelingen snel zullen veranderen in een dovemansgesprek…
De RTBF-documentaire ‘Bye-bye Belgium’ (2006) zou van fictie in realiteit kunnen veranderen!

Jules Gheude

Jules Gheude is oud-medewerker en biograaf van François Perin en bezielt de Gewif (Groupe d’Etudes pour la Wallonie intégrée à la France).