fbpx


Economie

Technocratisch terrorisme

De burger als ultieme verdienmodel



Overheidsbegrotingen ontsporen, de EU wil biljoenen investeren gefinancieerd door de markt, miljarden gaan als subsidies naar andere lidstaten,... Overal klotst het geld tegen de plinten. Niemand op beleidsniveau die zich zorgen maakt, het moet nu eenmaal even. Corona is exceptioneel en het klimaat kan niet langer wachten. Achter dit discours steekt een mechanisme: dat van de burger als ultiem verdienmodel voor zo ongeveer alles. De overheid is vandaag een marktstaat die volgens dezelfde principes werkt als de private markt en…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Overheidsbegrotingen ontsporen, de EU wil biljoenen investeren gefinancieerd door de markt, miljarden gaan als subsidies naar andere lidstaten,… Overal klotst het geld tegen de plinten. Niemand op beleidsniveau die zich zorgen maakt, het moet nu eenmaal even. Corona is exceptioneel en het klimaat kan niet langer wachten. Achter dit discours steekt een mechanisme: dat van de burger als ultiem verdienmodel voor zo ongeveer alles. De overheid is vandaag een marktstaat die volgens dezelfde principes werkt als de private markt en die niet meer in staat is het algemeen belang te borgen.

Wie kan het wat schelen?

Het is een beetje een rare ervaring. We zitten in het midden van een gezondheidscrisis met een daarbij in grote mate zelf veroorzaakte economische crisis waarvan we alleen nog maar het absolute begin hebben gezien. De financiële implicaties daarvan lijken niemand echt te deren buiten hier en daar een media-econoom of financieel journalist die nog eens op die trom slaat. Alles moet wijken voor het acute, het acute van de corona-implicaties, het acute van de aanslepende doodstrijd van de Belgische politieke industrie, het acute van de klimaatellende,…. Het ‘acute’ heeft het ‘structureel relevante’ verdreven.

Met een beetje hulp van de ECB kunnen overheden, zelfs de onze, tegen ongekende rentestanden lenen. Meer nog, er staat ondertussen voor +/- 20 biljoen USD aan overheidspapier uit in de wereld dat een negatieve rente draagt. Blijkbaar is men bij de pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen, de grootste beleggers in dit segment, zo radeloos dat men met plezier hier geld (van een ander) tegenaan gooit. Dan maar wat meer de inlegpremies omhoog. Wie kan het wat schelen?

Haalbaarheid overheidsschuld

Overheden kunnen dus tegen ongekende voorwaarden lenen. Dat heeft menig econoom er van overtuigd dat het allemaal niet echt een probleem hoeft te zijn. Want door de structureel lage rente is de houdbaarheid van de schuld verbeterd, zelfs boven een 100% staatsschuld/BNP ratio. Technisch is dat natuurlijk wel zo. Je periodieke aflossing is beperkter en drukt dus minder. Maar de totale uitstaande schuld die terugbetaald moet worden is uiteindelijk toch hoger. Ook dat is blijkbaar geen probleem omdat men er van uitgaat dat een flinke portie van die schuld eindeloos zal kunnen worden doorgeschoven en geherfinancierd.

Zelfs als dat zo is hoeft dat niet noodzakelijk altijd tegen dezelfde gunstige voorwaarden te zijn. Men gedraagt zich dus een beetje als een jong koppeltje dat zich door de immo-adviseur laat aanpraten dat een lage rentestand interessant is, daar men meer kan lenen en minder betalen en daarom zich een groter en duurder huis permitteren. Wat men meestal in de mededeling weglaat is dat je als koper-schuldenaar geen voordeel haalt uit die lage rentestand, want dat je dat voordeel gekapitaliseerd al weggeeft via hogere huizenprijzen.

Het narrenschip van de coronahysterie

Op het narrenschip van de coronahysterie is het een beetje een zelfde verhaal. Buiten de collectieve stressreductie en beschamende uitspraken als ‘die mensen zijn helden’, kon ook daar financieel de kraan volledig open, ook voor een hele resem minder succesvolle overheidsbeslissingen met ernstige financiële implicaties. Alle remmen los, want het is acuut en ongezien. Eerder deze week raakte bekend in Nederland dat de medische kosten van de coronacrisis de terugval aan reguliere zorg financieel zo goed als afdekten. Kan je nagaan hoeveel achterstand we daarin hebben opgelopen? De vraag rijst wanneer daarvan de rekening op de mat zal vallen. Maar het kon allemaal volgens de zelfverklaarde priesters van de rede.

En om de economie te stutten moet er nu geïnvesteerd worden. Van de werkgroep zie of hoor je niet te veel. Misschien maar goed ook. Ook daar zal  geld uitgeven gelden als een vorm van technocratisch terrorisme of zoals een Nederlandse college het zei: ‘Politici die geen idee hebben wat ze moeten doen, maar wel daadkrachtig willen lijken, richten een investeringsfonds op. Je kom met veel fanfare en goed klinkende maar holle frases in het nieuws. Je stelt een gigantisch budget ter beschikking en gaat weer over tot de orde van de dag.’

De burger als ultieme verdienmodel

De reden waarom dit allemaal geen probleem meer vormt, is omdat de burgers in dit land — maar bij uitbreiding in alle Westerse landen — vandaag het ultieme verdienmodel zijn om ieder probleem op te lossen en iedere financiële put te dichten. Daar waar je in de vrije markt werkt met vraag en aanbod, beslist nu een stel technocratische en bureaucratische stoethaspels voor welke kar ze de burger zullen spannen en wel zonder enige inspraak. Want ja, je moeten verhouden tot je achterban op basis van argumenten is toch echt niet meer van deze tijd. De leden van een politieke partij zijn een ‘fanbase’, niet?

Het voordeel van dit model is dat je niet hoeft in te zitten met de aanbodzijde. Je draait aan de belastingknoppen en klaar. De overheid is dus gaan functioneren zoals de vrije markt dat doet maar dan zonder de vrijheid van vraag en aanbod, en ondergraaft daarmee het vermogen om het algemeen belang te dienen.

De overheid als marktstaat

In mijn geschriften uit de periode 2005-2015 ben ik op dit fenomeen regelmatig ingegaan. Ik zei toen dat de overheid onderdeel is geworden van de vrije markt. De overheid als ‘marktstaat’. Niet meer het algemeen belang dienen, maar particuliere (vooral corporatistische) belangen via het mechanisme van de markt en geïnstitutionaliseerd door de overheid. Dat is op zich al kwalijk, maar nog kwalijker is dat het een marktmechanisme is waar je als democratie niet meer bij kan. En dus spoelt de terechte onvrede over langs de zijkanten.

De overheid als marktstaat, waarbij het vrije vraag en aanbodmechanisme niet speelt, negeert of isoleert die onvrede in eerste instantie. De uiteindelijke remedie is wat Marcuse ‘repressieve tolerantie’ noemt. Repressieve tolerantie is een mechanisme om ongewenste gedachten over publieke machtsvorming te neutraliseren door ze in beperkte mate een publiek forum te geven, in de hoop dat de gedachtenvorming aan kracht verliest en zodoende irrelevant wordt. De goorste leugens zijn in deze context volledig aanvaardbaar.

Klimaateconomie als zuiverste voorbeeld

De klimaateconomie is zo’n domein vol met bedwelmende leugens. Recent nog kwam commissievoorzitter Ursula von der Leyen tot de conclusie dat die 40% CO2 –reductie tegen 2030 wel wat ambitieuzer mocht en wel makkelijk tot 55% kon worden opgeschroefd. Ik begrijp dat ergens aan een bureau in Brussel het papier geduldig is en niet tegenspreekt als je dit soort van idioterieën verzint, maar enige haalbaarheidsgedachte ontbreekt toch wel in grote mate.

Klimaatvader Timmermans begreep dat. Hij kwam de dag nadien met een heel enthousiast verhaal bij Bloomberg dat de industrie volledig achter die 55% doelstelling stond en dat ze in de EC een partner zagen.  Wat hij eigenlijk bedoelde is dat de financiële industrie had aangegeven dat ze niet wil achterblijven met ‘stranded assets’ (uitgerangeerde assets) in sommige klimaatgevoelige industrieën.

Artificiële markt

Sinds Larry Fink, CEO van Blackrock – de grootste geldpot ter wereld – ‘climate investing’ verklaarde tot zijn topprioriteit eerder dit jaar is het duidelijk dat klimaat het nieuwste investeringsausje is. Los van het feit dat mijn Amerikaanse collega Aswath Damodaran eerder deze week voorrekende dat klimaatinvesteringen als thematische investeringsstrategie niets voor hebben op normaal investeren waarin men alle risico’s voor ogen houdt, is het duidelijk dat in simpele termen ‘het private deel van de markt aan het publieke deel van de markt vraagt hen uit de wind te houden.’ Onder het mom van transparantie en duidelijke regels wenst het ene deel van de markt (Blackrock) dat het andere deel van de markt (de overheid/EU) zijn inspanningen ‘de-risked’ door ze af te wentelen op het ultieme verdienmodel ‘de burger’.

Klimaat is in die middens een pure investeringskwestie en niet een kwestie van algemeen belang. Het werd enkel belangrijk toen sommige financiers/ondernemers er geld in zagen. Dat is natuurlijk hun goed recht, maar de risico’s en de kosten afwentelen op de burger zoals dat steevast ook in dit domein gebeurt is een schrijnend voorbeeld van ‘de overheid als marktstaat’ die een geïnstitutionaliseerde artificiële markt creëert zonder inspraak of keuze, maar ook van ‘de burger als het ultieme verdienmodel’. Ik verdenk Timmermans er van dat allemaal zeer goed te begrijpen.

Luc Nijs

Luc Nijs is de bestuursvoorzitter en CEO van investeringsmaatschappij The Talitha Group en doceerde o.a. ‘Internationale kapitaalmarkten’ en ‘Bedrijfsfinanciering en -waardering’ aan de universiteiten van Leiden, Riga en Madrid. Hij is de auteur van een reeks boeken inzake internationale financiën, kapitaalmarkten, schaduwbankieren en aanverwante onderwerpen.