fbpx


Binnenland
CST

Tijl De Bie: ‘1- of 2G-beleid baseren op vermoeden van sterke beperking van besmetting? Niet wetenschappelijk!’

Mede initiatiefnemer Wintermanifest over de tekst en de reacties



Meer dan honderd wetenschappers, academici, journalisten en artiesten ondertekenden het lang verwachte Wintermanifest , verzameld onder de naam OpenDebatOuvert. Zij uiten hun bezorgdheid over de aanpak van de coronacrisis door politici en experten. In hun schrijven roepen ze op tot een open debat. Vijf pijlers voor toekomstig coronabeleid Geruchten over dit initiatief circuleerden al sinds eind vorig jaar, maar het was wachten tot woensdag op een definitieve publicatie. Het collectief pleit voor een evenwichtig, wetenschappelijk verantwoord en ethisch beleid dat…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Meer dan honderd wetenschappers, academici, journalisten en artiesten ondertekenden het lang verwachte Wintermanifest , verzameld onder de naam OpenDebatOuvert. Zij uiten hun bezorgdheid over de aanpak van de coronacrisis door politici en experten. In hun schrijven roepen ze op tot een open debat.

Vijf pijlers voor toekomstig coronabeleid

Geruchten over dit initiatief circuleerden al sinds eind vorig jaar, maar het was wachten tot woensdag op een definitieve publicatie. Het collectief pleit voor een evenwichtig, wetenschappelijk verantwoord en ethisch beleid dat gebaseerd moet zijn op vijf pijlers: doelgerichtheid met een langetermijnperspectief, transparantie, tegensprekelijkheid, deontologie en effectieve communicatie, het belang van multidisciplinariteit, subsidiariteit en proportionaliteit, respect voor de grondvesten van een democratische rechtsstaat;en aandacht voor de impact van sociaal-economische ongelijkheid en maatschappelijke kwetsbaarheid.

Bij de initiële ondertekenaars vinden we een aantal kritische stemmen terug die het afgelopen jaar al in Doorbraak aan bod kwamen: Kathleen van Heuverswyn, Jan De Groote, Karin Verelst, Sébastien Vermeulen, Zeger Debyser, Kenneth Lasoen en Matthias Storme. Epidemioloog dr. Luc Bonneux plantte het idee, waarna de bal aan het rollen ging. Prof. Tijl De Bie, gespecialiseerd in Data Science, zorgde voor de organisatie en uitwerking van het platform en de tekst.

Twitter

Tijl De Bie

Geen achterafvirologen

‘Ik was er vanaf het begin bij betrokken’, stelt De Bie. ‘Er was iemand nodig die de gesprekken in goede banen zou leiden om te komen tot het Wintermanifest, want we waren al snel met een dertigtal mensen die actief aan de tekst werkten. Daar heb ik samen met vele anderen mee mijn schouders onder gezet. Wij pleiten voor een open debat op basis van de vijf pijlers die we hebben geformuleerd.’

Ik vind in de tekst veel flarden terug van stemmen die al aan bod kwamen op Doorbraak, maar die de mainstream media links lieten liggen. Daarnaast zie ik veel ondertekenaars die er tot nu toe het zwijgen toe deden. Marc Van Ranst heeft het dan al snel over ‘achterafvirologen’.

De Bie: ‘We hebben zeer veel begrip voor de moeilijke positie van de mensen die een formeel mandaat van de overheid hadden en hebben. Dat stellen we ook uitdrukkelijk in het manifest. Tegelijk is het wel zo dat vele ondertekenaars van het Wintermanifest wel degelijk pogingen hebben ondernomen om zich uit te spreken, maar in de reguliere pers of via officiële kanalen moeilijk gehoor vonden. ‘

‘Het argument van ‘achterafvirologen’ vind ik niet fair, zeker niet meer op dit moment. De boodschap van het Wintermanifest is immers toekomstgericht. We zijn de acute fase al even gepasseerd, en de vaccins zijn nu een jaar beschikbaar. Ik denk dat nu de tijd is aangebroken om eens rustig na te denken in de lijn van de vijf basisprincipes die wij naar voor schuiven. We kunnen ons niet langer blindstaren op de huidige golf of de cijfers van de dag. We moeten nu rustig kunnen nadenken over een duurzame aanpak op de lange termijn, en alle maatschappelijke effecten overwegen om tot juiste beslissingen te komen.’

Nood aan degelijke wetenschappelijke onderbouwing maatregelen

U bent gespecialiseerd in Data Science. Peter Hinssen, medeondertekenaar en eveneens door data begeesterd, schreef begin deze week zijn frustraties van zich af over het falende databeleid tijdens de crisis. Ook nu nog wordt data uit Israël, het VK en Denemarken over Omikron door het beleid genegeerd. Ze blijven doorduwen op massavaccinatie, met dreigende verplichting of chantage via 2- of 1G-strategieën.

‘Het is belangrijk om het debat rond vaccinatie en vooral vaccinatieverplichting of de varianten daarop wetenschappelijk heel sterk te onderbouwen. Ik denk – en nu spreek ik uit eigen naam, want in het Wintermanifest spreken we ons niet uit over specifieke maatregelen – dat daar nog werk aan de winkel is. Ik wil wel heel duidelijk stellen dat de vaccins bijzonder belangrijk waren en dit ook nog steeds zijn. Ze beschermen bijzonder goed tegen zware ziekte, ook bij Omicron. Maar er is een belangrijk onderscheid tussen tegen vaccinatie zijn of tegen een vaccinverplichting, algemeen of voor specifieke groepen. Er moet -naar mijn persoonlijke mening- ernstig worden nagedacht over de proportionaliteit, grondwettigheid, wenselijkheid, en onbedoelde consequenties van een verplichting, in welke vorm dan ook. Bedenkingen hebben bij een verplichting mag niet weggezet worden als anti-vax.’

‘Dat debat moet gevoerd kunnen worden. Een van de basisprincipes in het Wintermanifest is het respect voor grondrechten, van kapitaal belang in een democratische rechtsstaat. Een eventuele verplichting of 1G-beleid moet daar aan worden afgetoetst. Wat de wetenschappelijke onderbouwing betreft is het primordiaal dat de mensen correct, volledig, en transparant geïnformeerd worden. Daar hoort het in de verf zetten van de baten van vaccinatie bij, maar ook het meedelen van de eventuele nadelen of beperkingen (zoals de minder goede bescherming tegen besmettelijkheid wanneer je als gevaccineerde toch besmet raakt), hoe klein die ook zijn. Wanneer die laatsten verzwegen of verbloemd worden, en de overheid raadt vaccinatie aan, dan zou dat het vertrouwen van de bevolking in overheid, zorg, wetenschap, en vaccins tegen andere ziekten kunnen aantasten, en dat zou een drama zijn. Ik vind in deze informed consent heel belangrijk. Dat geldt bij uitstek bij de vaccinatie van kinderen, die een veel kleiner risico hebben om ernstig ziek te worden dan ouderen. ‘

Daar ontbreekt het aan. Premier Alexander De Croo ging laatst nog uit de bocht toen hij het effect van de vaccins op transmissie schromelijk overdreef met de bedoeling om het CST te verantwoorden.

‘Vaccinatie beperkt transmissie, maar wel in veel mindere mate dan de premier leek te denken. Wanneer het narratief rond het CST en een 1- of 2G-beleid gebaseerd is op een vermoeden van enorm sterke beperking van transmissie, dan is dat volgens mij een probleem. Die keuze is dan namelijk niet goed wetenschappelijk onderbouwd. Op dit moment wordt een eventuele verplichting overwogen, al dan niet rechtstreeks. Ik vind het heel belangrijk dat de voor en de tegens worden afgewogen, zowel naar het respect voor de grondrechten toe als wat betreft de voordelen voor het indijken van de epidemie en het beperken van hospitalisaties en overlijdens. Zulke zaken kunnen in principe becijferd en ingeschat worden. Ik denk dat dat een noodzakelijke voorwaarde is voor je tot zo’n ingrijpende beslissing komt.’

‘Ik wil voor de duidelijkheid toch nogmaals benadrukken dat dit mijn persoonlijke standpunt is. Het Wintermanifest gaat niet over specifieke maatregelen – wel over de nood aan een open debat, en vijf basisprincipes waaraan het beleid moet afgetoetst worden.’

Duidelijkheid over hoe en waarom negeren wetenschappelijk advies

Wat uw persoonlijke standpunten betreft: u was de laatste dagen zeer actief op twitter over de communicatie van het Vlaamse agentschap Zorg & Gezondheid rond kindervaccinatie. Dit ging niet onopgemerkt voorbij.

‘Ik sluit me wat betreft kindervaccinatie sterk aan bij het advies van de Hoge Gezondheidsraad (HGR) van midden december. Daarin wordt het vaccin aangeraden voor jonge kinderen met comorbiditeiten en kinderen die nauw contact hebben met mensen met verhoogd risico. Aan gezonde kinderen bevelen ze aan het enkel aan te bieden, op individuele en vrijwillige basis. Dat is een zeer verdedigbaar standpunt, maar het agentschap heeft daarvan gemaakt dat het voor alle jonge kinderen aangeraden is. Dat blijkt ook uit de brieven die ze sturen naar alle ouders.’

‘Zij stellen dat ze geen onderscheid kunnen maken tussen gezonde kinderen en kinderen met comorbiditeiten, omwille van de privacy. Maar die brief kan toch gewoon de voor- en nadelen van vaccinatie opnoemen, en dan besluiten dat vaccinatie daarom aangeraden is voor kinderen met comorbiditeiten en kinderen die nauw contact hebben met mensen met verhoogd risico, en ook aangeboden wordt aan gezonde kinderen als hun ouders dat na het doornemen van deze informatie graag willen? Zet daar dan ook in dat bij twijfel een gesprek met een arts uitkomst kan bieden. Dat is toch perfect mogelijk? Ik heb het gevoel dat het agentschap Zorg & Gezondheid op eigen houtje, zonder dit te motiveren, verder gaat dan de HGR, een wetenschappelijk orgaan dat het beleid adviseert. Ik heb het daar als wetenschapper moeilijk mee. Wie neemt daarvoor de politieke en wetenschappelijke verantwoordelijkheid? Die persoon mag zich mijns inziens publiekelijk uitspreken, en uitleggen waarom ze het advies van de HGR niet volgen.’

Nood aan helikoptervisie

In het manifest stellen jullie tunnelvisie aan de kaak. Die zou te wijten zijn aan een oververtegenwoordiging van bepaalde disciplines, zoals de virologie en de epidemiologie.

‘Ik denk oprecht dat iedereen hard gewerkt heeft en z’n best heeft gedaan. Het moet bijzonder zwaar geweest zijn voor alle betrokkenen, en nog steeds, en daarvoor zijn respect en appreciatie op hun plaats. Tegelijk moeten we durven vaststellen dat bepaalde zaken vandaag structureel beter kunnen. Het is begrijpelijk dat initieel de focus op het virus lag, maar we staan nu verder, met oa. de vaccins. Het is tijd om te gaan kijken naar de bredere maatschappelijke effecten.’

‘De meeste wetenschappelijke adviseurs met een overheidsmandaat vertrekken nog steeds vanuit een essentieel virologisch of epidemiologisch standpunt. Zij stellen dat ze veel spreken met mensen uit het veld, de cultuursector, het jeugdwerk, etc., en dat is goed: meer kunnen we van hen ook niet verwachten. Maar het is niet voldoende dat zij hun oor elders te luisteren leggen. Alle relevante wetenschappelijke disciplines zouden op dezelfde hoogte moeten staan.’

‘Het wetenschappelijk advies zou daarom misschien beter geaggregeerd worden door een groep experten met een inherent interdisciplinaire focus. Die praten dan vanzelfsprekend met de viro- en epidemiologen, maar ook, en in gelijke orde, met personen uit andere disciplines, die andere maatschappelijke effecten van de maatregelen kunnen inschatten. ‘

‘We geven in het Wintermanifest een voorbeeld van een mogelijk beslissingsmodel waarvan we denken dat het in grote mate onze vijf basisprincipes respecteert. Daarin speelt een beperkt adviescomité van generalisten een centrale rol. Dat adviescomité heeft als taak een synthese te maken van alle relevante wetenschappelijke inzichten over alle disciplines heen. Op die manier kan via een helikoptervisie de totale maatschappelijke impact evenwichtig in ogenschouw genomen worden. En uiteindelijk is het natuurlijk de taak van het parlement om de politieke beslissingen te nemen, gevoed door deze wetenschappelijke inzichten en bredere maatschappelijke input. Voor alle duidelijkheid: dit is geen verfijnd model dat ‘te nemen of te laten’ is, maar een startpunt voor een debat over hoe een beleid in dit stadium georganiseerd kan worden dat de vijf voorgestelde basisprincipes beter respecteert. Dat debat moeten we voeren om een duurzaam langetermijnbeleid uit te kunnen tekenen.’

Reacties Zoet en Zuur

Ondertussen circuleert het Wintermanifest viraal op sociale media en hebben al meer dan 6000 mensen de petitie getekend. De initiatiefnemers hebben bewust geen namen van personen of instellingen vernoemd in de tekst. Zij willen niemand persoonlijk aanvallen maar enkel de ruimte laten voor een open debat. Toch zijn niet alle commentaren even positief. Sommigen trekken het passende schoentje zonder hulp van een schoenlepel aan.

Mark Van Ranst vindt de tekst eerder respectloos ten overstaan van zijn inspanningen. Niet onlogisch, gezien het oproepen tot een breed en open debat haaks staat op zijn filosofie zoals hij die uit de doeken deed in Chatham House.

Joël De Ceulaer voelde zich dan weer aangesproken door de kritiek op de eenzijdige berichtgeving in de media. Hij vindt dat er meer dan genoeg debat is en illustreerde zijn ongenoegen over een oproep om een verbreding van de discussie met een afbeelding van een geeuwende Mister Bean.

Walter Pauli zet het manifest weg als een tekst van een verzameling ‘rechtse wetenschappers’ en ‘nuttige idioten’.

Eigenlijk onderstreept dit de noodzaak van het Wintermanifest. De aanzet is gegeven. Hopelijk grijpen de beleidsmakers de uitgestoken hand. Dit is een uitgelezen kans om de democratie in ere te herstellen en te werken aan een bevredigende uitweg uit de miserie waar we in beland zijn.

Winny Matheeussen

Enige tijd geleden geboren, in de herfst. Momenteel levend.