Trump herschudt de internationale handelskaarten

De eerste honderd dagen van Donald Trumps tweede termijn als president van de Verenigde Staten van Amerika liggen nog maar net achter ons en het is al overduidelijk dat hij – net zoals tijdens zijn eerste termijn – er niet voor terugdeinst om de bestaande wereldorde door elkaar te schudden.

Zo werd de internationale handel merkbaar transactioneler. De werking van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) is momenteel grotendeels geblokkeerd en daarmee ook het mechanisme dat geschillen inzake internationale handel moet beslechten. In plaats van multilaterale regels en arbitrage, wordt handel steeds vaker een onderhandeling van één-op-één-deals, waarbij economische macht en drukkingsmiddelen primeren op rechtsgeldige internationale akkoorden en afspraken.

Tarieven zijn geen win-win

Het turbulente handelsklimaat wordt gevoed door de Amerikaanse invoertarieven. Ze verstoren de handelsstromen en veroorzaken onnodige onzekerheid voor bedrijven en werknemers aan beide zijden van de Atlantische Oceaan. De situatie voor Europa – en in het bijzonder België – is daardoor meer precair dan ooit. Dat wisselende tarievenbeleid heeft namelijk een directe impact op de handelsrelaties tussen de VS en de EU en raakt ook de Belgische bedrijven in hun business én in hun kernwaarden.

Ons land is immers een van de meest open economieën ter wereld en de VS, op onze drie buurlanden na, de belangrijkste handelspartner. Onze economie hangt nauw samen met de geglobaliseerde waardeketens en is dus sterk afhankelijk van zowel export als import. In 2024 was meer dan 78 procent van het Belgische bbp afkomstig uit export. Het grootste deel komt op het conto van Europese partners, maar meer dan 37 procent is bestemd voor niet-EU-landen.

Daarom is het belangrijk dat Europa in zijn reactie blijft streven naar een onderhandelde oplossing en werk maakt van een handelsakkoord met de Verenigde Staten. Europa blijft ook voor de VS economisch en ideologisch het sterkste continent om handel mee te drijven. Bruutweg terugslaan met tarieven heeft geen zin. Het verleden leert immers dat een tarievenoorlog in fine altijd tot een lose-losesituatie leidt.

Kracht in diversificatie

Dat betekent allerminst dat Europa andere landen links moet laten liggen. Integendeel, de handelsspanningen met de Verenigde Staten moeten een bijkomende motivatie vormen om de handelsrelaties van de Europese Unie (en van België) te diversifiëren met andere landen of regio’s – denk Mercosur, Canada, Australië, India, Indonesië en Mexico. Sterker, het kan zelfs het startschot zijn om nieuwe vrijhandelsakkoorden te onderhandelen en bestaande akkoorden snel(ler) te bekrachtigen.

Diversificatie geldt trouwens niet alleen richting afzetmarkten. Het is voor een onderneming even risicovol om voor haar toevoer van essentiële grondstoffen of halffabricaten afhankelijk te zijn van de import uit één land of bron. Kortom, door de geopolitieke instabiliteit en ‘tarievenoorlogen’ is de diversificatie van de import- en exportkanalen meer dan ooit essentieel geworden voor België en de Europese Unie.

Versterken van onze weerbaarheid

Onder het motto ‘in the midst of every crisis, lies great opportunity’ moeten en kunnen we die handelscrisis tegelijk aangrijpen om Europa’s economische weerbaarheid te versterken. Uiteraard zonder onze kernwaarden te verloochenen: openheid, multilateralisme en een eerlijke, op regels gebaseerde wereldhandel.

Laat ons daarom verder blijven inzetten op onze voornaamste voordelen en sterktes:

1. Europa en België zijn niet gezegend met primaire grondstoffen. Onze echte waarde zweeft gemiddeld 1,7 meter boven de begane grond: talent, kennis en creativiteit. Het blijven ondersteunen en het verder uitbouwen van ons ecosysteem inzake Onderzoek en Ontwikkeling is daarom bijzonder belangrijk.
2. Ook de centrale ligging van België in West-Europa is een grote troef. Samen met onze haven vormen wij de toegangspoort tot Europa voor veel waardeketens. We moeten dat koesteren en verder durven uitspelen.
3. Ook is de hervorming van de arbeidsmarkt noodzakelijk om haar zo beter te doen aansluiten op de noden van vandaag. Op die manier kunnen we richting een werkgelegenheidsgraad van 80 procent evolueren en alle beschikbare handen aan het werk zetten.
4. Tot slot, de red tape moet weg. Op dit moment is het dweilen met de kraan open. Europa moet veel minder reglementeren en meer creëren. De zogenaamde Europese Omnibus-trein moet een tgv worden, maar daar is nog veel werk aan. Er blijven nog te veel regels onze vooruitgang en competitiviteit belemmeren.

Als we erin slagen om die troeven op het juiste moment uit te spelen, dan beschikken we niet alleen over goede kaarten, maar bepalen wij mee het spel.