‘Vrouw zijn is een levenslange test’

Van de dystopische televisieserie The Handmaid’s Tale, gebaseerd op het gelijknamige boek van Margaret Atwood, zijn er in totaal zes seizoenen gemaakt. Dat waren er minstens twee te veel. Toch voelt vervolgserie The Testaments weer fris en relevant aan.

The Handmaid’s Tale voelde bij zijn debuut in 2017 aan als een mokerslag. Het verhaal over een totalitaire theocratie in een groot gedeelte van de Verenigde Staten was zo beklemmend, de gruwel tegen vrouwen zo heftig dat zelfs de grootste macho er een hardcore feminist van werd — bij wijze van spreken.

In Gilead — zo heette het fictieve regime — kregen vrouwen geen eigendommen en geen rechten meer. Omdat de geboortecijfers dramatisch gedaald waren door een onvruchtbaarheidscrisis, werden de zeldzame vruchtbare vrouwen, de handmaids ofte dienstmaagden, letterlijk ingezet als broedmachines voor de ‘Commanders’, de leiders van het regime.

Ontsnappen naar Canada

Het boek en de serie volgden het verhaal van June Osborne, magistraal vertolkt door Elisabeth Moss, die probeert te ontsnappen aan het miserabele leven als dienstmaagd. En daar ging het na een paar seizoenen met de verhaallijnen — niet langer gebaseerd op het boek — de foute kant op. June blééf maar ontsnappen naar Canada en dan toch weer terugkeren naar Gilead om haar kind te redden. Tot (opgelet: spoiler) ze in seizoen 6 aan het einde toch definitief naar Canada gaat met haar dochter Nicole. De andere dochter, Hannah, moet ze noodgedwongen achterlaten.

The Testaments begint vijftien jaar later en volgt die achtergelaten dochter Hannah. Zij is nog geboren in een vrij Amerika, vlak voor de fundamentalistische christenen hun theocratie vestigden. Inmiddels heet ze Agnes. ‘Ik weet niet welke dag of jaar het is. Vrouwen mogen geen kalender hebben’, vertelt ze in de eerste aflevering. Wat ze wel weet is dat ze binnenkort zal menstrueren, en dat zal haar hele leven veranderen. Want als dat gebeurt, wordt ze meteen uitgekozen als echtgenoot door iemand van de elite in Gilead.

Meedogenloos

Aflevering 1 is zeven minuten bezig en daar bungelt alweer een vrouw aan een galg in het straatbeeld. Gilead is meedogenloos en beenhard. En dat lijkt in vijftien jaar tijd alleen maar erger te zijn geworden. De sfeer is niet enkel dreigend door de gewelddadige terechtstellingen, maar ook door het verplicht eindeloos conformeren aan de groep, het moreel chanteren van de meisjes — ze moeten mekaar publiekelijk straffen — en het bezwerend opdreunen van almaar dezelfde religieuze formuleringen. ‘Blessed day’, ‘May the Lord open’, ‘Under his Eye’, Praise be his word’…

Zapman zal niet verder verklappen wat er allemaal gebeurt, maar na het zien van drie afleveringen zitten we te popelen tot ze alle tien op Disney+ verschenen zijn om ze dan in één ruk uit te kijken, van 1 tot 10 na mekaar.

Ayatollah Khomeini

Toch is één ding onbegrijpelijk aan het hele fenomeen: dat geen enkele recensent of commentator in onze media wijst op de frappante gelijkenis tussen het fictieve Gilead en het helaas zeer reële Iran van Khomeini tot Khamenei. Liever zien ze in Gilead de nabije toekomst van de VS door de opkomst van religieus rechts en verwijzen ze naar de tijdsgeest onder Donald Trump.

Nu is die man inderdaad een grofgebekte ongelikte beer die zich geregeld bezondigt aan misogynie, maar zijn wereldbeeld heeft voor zover we dat kunnen zien zo goed als niets gemeen met een samenlevingsmodel als Gilead. Trumps vulgaire materialisme en obsessie met big tech staan juist in schril contrast met de christelijke fundamentalisten uit de tv-serie, wier wereld meer doet denken aan religieuze gemeenschappen zoals de Amish of de Quakers.

De beeldvorming doet wel denken aan het Amerika van 150 jaar geleden, maar inhoudelijk staat de samenleving van Gilead met zwaar onderdrukte vrouwen zonder rechten veel dichter bij die van de religieuze fanaten in Teheran, tot en met de publiekelijke ophangingen toe.

De Canadese auteur Margaret Atwood, die in 1985 die hele wereld van Gilead bedacht, zei er zelf over: ‘Elke gebeurtenis in het boek heeft al eens ooit ergens ter wereld echt plaatsgevonden.’ Ze haalde naar eigen zeggen haar inspiratie bij de Pilgrim Fathers, de Iraanse revolutie in 1979, de nazi’s en het religieuze rechts in de VS. Helaas, de Europese intellectueel onthoudt blijkbaar enkel dat laatste.

‘Vrouw zijn is een test, een levenslange test’, zegt de stiefmoeder van Agnes in aflevering 2. Dat is nog zacht uitgedrukt. In Gilead is vrouw zijn een ondraaglijke beproeving. Maar dat levert wel fascinerende tv op.

The Handmaid’s Tale seizoen 6 is nog tot eind mei te zien op VRT MAX. The Testaments kijk je op Disney+.