Als Trump de passie preekt, Europa let op uw ganzen

Europa zet zich maar beter schrap om de komende vier jaar het hoofd boven water te houden in de woelige zeeën van de wereldpolitiek, nu Donald Trump aan zijn tweede ambtstermijn als president van de Verenigde Staten begint. 

Tijdens zijn eerste ambtstermijn kreeg Donald Trump nog tegenkanting binnen de eigen gelederen, vandaag lijkt dat niet meer het geval. Hij maakt na vier jaar een stevige comeback, waarbij hij de ‘popular vote’ (het totale aantal stemmen dat elke presidentskandidaat landelijk haalt) won en flink scoorde binnen het Huis van Afgevaardigden én de Senaat.

Koopman van verwachtingen

Volgens Michael Sandel, een Amerikaanse filosoof, speelde Trump sluw in op het diepgewortelde gevoel van verlatenheid dat veel inwoners in de Verenigde Staten ervaren. De Amerikaanse president positioneerde zich met succes als de stem van het volk tegenover het gevestigde politieke establishment in een tijd van groeiende onvrede en onzekerheid.

‘Een leider is een koopman van verwachtingen’, vond de Franse veroveraar Napoleon. Maar bij Trump ben je nooit zeker welke verwachtingen of beloftes hij zal inlossen.

Wat moeten we denken van zijn uitspraken over de annexatie van Groenland, Canada en het Panamakanaal, zijn agressieve handelspolitiek met tariefstijgingen tot 60 procent en zijn belofte om meteen een vredesakkoord in Oekraïne af te dwingen? Uit studies blijkt trouwens dat Trump in zijn eerste termijn van de 102 beloftes die hij maakte, meer dan de helft niet nakwam.

Blufpoker

Trump lijkt soms een spelletje blufpoker te spelen, waarbij hij hoog inzet om een stuk lager uit te komen. Hij is vooral een mercantiele transactionist, gedreven door ongegeneerd opportunisme los van waarden, allianties en verdragen. Een zakenman die deals wil sluiten, vooral voor zichzelf.

Natuurlijk proberen grote bedrijven, zoals X, Meta en Amazon, nu mee te liften op Trumps eigengereide aanpak. Iedereen weet dat hij het diplomatieke spel niet speelt, maar de wereldpolitiek als zijn eigen ‘Monopoly’ beschouwt. De Europese Commissie heeft intussen wel wat plannen uitgebroed om daar iets aan te doen, maar assertieve taal ontbreekt.

Laten we trouwens eerlijk zijn: ook zonder Trump werd al jaren een ‘America First’-politiek gevoerd. De houding van Biden tegenover China was even assertief. Bovendien is het historische trans-Atlantische bondgenootschap de voorbije decennia geëvolueerd tot een louter instrumentele relatie die de Amerikaanse belangen moet dienen. Waarheen gaat u, Europa?

Meloni

De Europese Unie mag zich vooral niet uit elkaar laten spelen. Net dat probeert Trump nu al: de ene krijgt een uitnodiging om te klinken met gepersonaliseerde ‘Diet Coke’ tijdens zijn inauguratie, de andere wordt gewoon gepasseerd. Het is nochtans niet aan Trump om te bepalen wie namens de EU kan spreken.

De vrijage tussen de Italiaanse premier Giorgia Meloni en Trump mag dan wel bepaalde doelen dienen, we moeten ons geen illusies maken. Op het moment dat Meloni moet kiezen tussen Europese en Italiaanse belangen, kiest ze ongetwijfeld voor de tweede optie. De mogelijke aankoop van Musks satellieten toont dat zeer duidelijk, net op het moment dat Europa een betrouwbaar alternatief uitwerkt.

Het is aan Europa zelf om met één gezamenlijke boodschap te spreken en zich niet te verliezen in kleine deals waartoe lidstaten zich kunnen laten verleiden, want in gespreide slagorde vallen de grootste slachtoffers.

Eigen verantwoordelijkheid

Daarom moeten we zelf onze verantwoordelijkheid nemen, zeker wanneer het over veiligheid gaat. De komende zes maanden zullen binnen de Europese Unie onder het motto ‘Security, Europe!’ volledig draaien rond veiligheid in al haar facetten, zoals defensie, economie, energie en desinformatie.

Hoewel de kans klein is dat Trump zich volledig terugtrekt uit de NAVO, zijn we maar beter voorbereid op alle mogelijke scenario’s. Dat geldt ook voor zijn dreigementen rond verregaande importtarieven. We moeten vermijden een speelbal te worden in een handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en China. De wereld is namelijk geen speeltuin voor Trump en zijn stijl is geen vrijbrief voor ongecontroleerd gedrag.

Trump is een machiavellistische populist wiens regering bestaat uit een zooitje ongeregeld. Toch zullen we het de komende jaren daarmee moeten doen. Niets om moedeloos van te worden, wel om de koe bij de horens te vatten. Want wanneer Trump de passie preekt, Europa let op uw ganzen. Dat zal enkel lukken door de kalmte te bewaren, vast te houden aan onze waarden en belangen en door een duidelijk, strategisch beleid op tafel te leggen. We bereiden ons maar beter voor op het ergste.