fbpx


Binnenland, Klimaat

Boer Bart Baeyens: ‘Wat ze boeren nu aandoen, kunnen ze straks met elk bedrijf dat onderhevig is aan vergunningen’

Onhaalbare normen lijken een excuus voor iets anders...



In 2022 deed het Stikstofdecreet van Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) alle alarmbellen afgaan bij landbouwers. Boeren die actief zijn in de buurt van een Natura2000-gebied kregen plots het bericht dat hun vergunningen op de helling staan. Zo ook landbouwer en kippenkweker Bart Baeyens van de Lakshoeve, in het Turnhouts Vennengebied. Als lid van de Stuurgroep Vennengebied Turnhout is hij een van de gezichten van de actie Red je Boer. Een initiatief om de onzekerheid die het Stikstofdecreet…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


In 2022 deed het Stikstofdecreet van Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) alle alarmbellen afgaan bij landbouwers. Boeren die actief zijn in de buurt van een Natura2000-gebied kregen plots het bericht dat hun vergunningen op de helling staan. Zo ook landbouwer en kippenkweker Bart Baeyens van de Lakshoeve, in het Turnhouts Vennengebied. Als lid van de Stuurgroep Vennengebied Turnhout is hij een van de gezichten van de actie Red je Boer. Een initiatief om de onzekerheid die het Stikstofdecreet met zich meebrengt, aan te klagen en op te roepen tot constructieve dialoog.

‘Begin april viel bij ons een brief van de Vlaamse landmaatschappij (VLM) in de bus’, begint Baeyens. ‘De VLM deelde ons mee dat dat we behoren tot de piekbelasters met een impactscore van meer dan 50% en dat we dus een “rood’ bedrijf zijn, met sluiting bedreigd. Maar uit die brief blijkt dat de VLM zich baseert op verouderde en dus irrelevante gegevens. Zo gaan ze terug op de situatie zoals die was in 2015. Hij was ook gericht aan mijn vader, Ronny Baeyens, niet aan de vennootschap die sinds 2020 de exploitatie voert. Wij vielen compleet uit de lucht.’

Vergunningen

Hier gaat een hele geschiedenis aan vooraf. Leg eens uit?

‘In 2014 kreeg mijn vader een zogenaamde rode PAS-brief (PAS staat voor Programmatische Aanpak Stikstof, nvdr.). Daarin stond dat zijn bedrijf een impact had van 5,3% van de ammoniakdepositie op de habitat van natuurgebied De Liereman en 111,6% van een potentiële habitat op 120 meter afstand van onze locatie.’

‘Wij zijn daarmee aan de slag gegaan, want ik had toen al het plan om mee in het bedrijf te stappen om het op termijn over te nemen. In 2016 heeft een studiebureau in opdracht van de VLM een rapport opgemaakt waarin de kritische punten stonden voor de natuurwaarden. Daarnaast stonden ook de voorstellen voor investeringen in ammoniakemissie-arme stalsystemen. Op basis van dat rapport hebben we dan een project uitgewerkt om het bedrijf uit te breiden, zodat zowel mijn ouders als ikzelf er een broodwinning uit konden halen, conform de geldende normen en regelgeving.’

‘Die uitbreiding zou bestaan uit de bouw van 2 extra ammoniakemissie-arme stallen, samen met het emissie-arm maken van 1 van de 3 oude stallen. Daarvoor lieten we een Milieu Effecten Rapport (MER) opmaken. Ondanks een forse uitbreiding naar in totaal 155.000 slachtkuikens verlaagde onze impact tot 4.93% voor de habitat in De Liereman en 21,74% voor de potentiële habitat, waarmee we onder de opgelegde waarden gingen. Op basis van dat gunstige MER hebben we dan een vergunningsaanvraag ingediend bij de provincie. Die vergunning werd, na een gunstig advies van alle betrokken administraties, voor onbepaalde duur afgeleverd op 5 december 2019.’

‘In 2020 zijn we dan begonnen met de bouw van de nieuwe stallen en de renovatie van een bestaande stal. We werken met warmtewisselaars die de ammoniakemissie reduceren. Die zorgen ook voor een grote besparing op de stookkosten, waardoor ook de CO2-uitstoot door verwarming sterk vermindert. In november van dat jaar was het project klaar en konden we beginnen met de exploitatie. Nog geen twee jaar later valt dan plots die brief in de bus van de VLM, die geen enkele rekening houdt met de huidige toestand van het bedrijf.’

Julie hebben dus een vergunning op basis van de huidige toestand die ze zouden willen intrekken op basis van gegevens uit het verleden. Dat komt absurd over.

‘Inderdaad. Wij dachten dat we met alles in orde waren, dat wij door onze inspanningen en investeringen uit de gevarenzone waren. Toch kregen we die brief, waarin ze teruggrijpen naar de toestand in 2015, afgaand op berekeningen over het jaar 2014. Sindsdien hadden we overigens al aangetoond dat die gegevens destijds al fout waren. Daardoor waren we een oranje bedrijf geworden, zodat een uitbreiding mogelijk was, mits we niet meer zouden uitstoten. De vergunning van de provincie is op basis van die nieuwe en correcte gegevens afgeleverd.’

Maar als je op basis van oude en foute gegevens vergunningen kan intrekken is het niet moeilijk om als overheid bedrijven te sluiten. Op die manier zijn we nu plots terug een rood bedrijf. Maar op zich maakt het eigenlijk niets uit. Of je nu groen, oranje of rood bent, vanaf dat je een impactscore hebt van meer dan 0,025% zit kan je bedrijf niet hervergund worden, zodra dit Stikstofdecreet in werking treedt. Dat betekent dat geen enkele professionele boer kan blijven bestaan.’

Persoonlijk faillissement

Wat betekent een sluiting voor jullie?

‘Dat komt neer op een persoonlijk faillissement. Wij hebben honderdduizenden euro’s geïnvesteerd om dit project te realiseren. Het startkapitaal van de nieuwe vennootschap bestaat uit het spaargeld van mijn ouders en mezelf. Al ons privé-geld zit daar in, samen met de borg voor de leningen die we hebben moeten afsluiten. Wij gaan dus niet alleen als zaak maar ook persoonlijk failliet.’

‘Ze zeggen nu dat we gecompenseerd gaan worden als we moeten stoppen. Maar dat zal nooit kunnen. Een collega heeft eens laten uitrekenen wat de afbraak van zijn infrastructuur zou kosten. Met de afbraakpremie die daartegenover staat kom je nog niet aan de helft van de effectieve kostprijs van zo’n operatie. Ze hebben ooit het bedrag genoemd van 40 miljoen euro om de 41 rode bedrijven hier uit te kopen. Dat zou neerkomen op 975.000 euro per bedrijf. Daarmee wordt zelfs de prijs van één nieuwe stal niet gecompenseerd.’

‘Niemand heeft tot op dit moment al iets vernomen over effectieve bedragen. Er doen geruchten de ronde dat de VLM al een bod zou hebben gedaan op ons bedrijf, maar wij weten van niets. Er is nog niemand aan de deur geweest sinds we die rode PAS-brief hebben ontvangen. Een brief die zelfs niet aangetekend werd verstuurd. Ze hebben wel een telefoontje gepleegd, zonder meer info te geven.’

Als ze het bedrijf gaan uitkopen, betekent dat dan ook onteigening van alle gronden? Daar moet de overheid dan toch ook geld voor uittrekken?

‘Geen idee. Wij hebben die vragen gesteld aan intendant Piet Vanthemsche, die is aangesteld om de problemen hier in kaart te brengen en aan een oplossing te werken. Wat gebeurt als we worden uitgekocht? Blijven de gronden dan van ons? Dat wist hij niet. Blijven de stallen dan van ons of moeten die afgebroken worden? Dat wist hij ook niet. Mogen we hier nog blijven wonen, want zonder landbouwbedrijf zitten we in een zonevreemde woning? Dat wist hij evenmin.’

‘We krijgen dus geen antwoorden. Meer zelfs, Vanthemsche pareerde onze vragen door te stellen dat wij ook geen antwoord hadden op zijn vragen. Hij wou weten wie er geen toekomst meer zag en wou stoppen. Als hij een antwoord heeft op die vraag kan hij een budget gaan bepalen. Maar zo werkt het niet, hé.’

‘Als ze als overheid van alles willen, moeten ze eerst met een budget afkomen, zodat je concreet een bod kan doen. Pas wanneer je als bedrijfsleider weet wat er tegenover staat kan je beslissen of je op een bod ingaat. Één van de collega’s vroeg of hij, indien hij zich nu zou opgeven als iemand die wil stoppen, zich zou kunnen terugtrekken indien het uiteindelijke bod ontoereikend was. Daarop kwam geen antwoord. Niemand stapt mee in dit verhaal zolang ze niet weten wat een overgave concreet met zich meebrengt. Dat kan je toch ook niet verwachten?’

WM

Vele boeren zitten in een situatie van totale onzekerheid, zeker ook die in het Turnhoutse vennengebied.

Rechtsonzekerheid

Het blijft verbazen dat uitgereikte vergunningen nu terug in vraag worden gesteld. Dit gaat toch om contractbreuk? Een vergunning geeft blijkbaar geen rechtszekerheid.

‘Exact. Er is geen rechtszekerheid. De banken zijn destijds in ons verhaal – en dat van vele anderen – mee gestapt op basis van die vergunningen. Door de huidige toestand waarin alleen maar onzekerheid bestaat, hebben de banken trouwens een volledige stop afgekondigd voor investeringen in dit gebied. Ook boeren die volgens de huidige regels door kunnen werken, krijgen niets meer los. Zij kunnen dus ook niet investeren in zonnepanelen of windmolens om de energiekosten te drukken. Op die manier wordt iedereen hier met de rug tegen de muur gezet.’

‘Ik wil toch benadrukken dat dat gebrek aan rechtszekerheid niet enkel geldt voor ons als landbouwers. Wanneer de overheid wegkomt met dit verhaal is eigenlijk elke ondernemer die onderworpen is aan vergunningen en potentiële vogel voor de kat. Dan ziet het er niet goed uit voor ons ondernemersklimaat. Want nu nemen ze de boeren in het vizier. Een groep die ze makkelijk wegzetten als vervuilers en dierenbeulen, zodat er weinig sympathie voor bestaat.’

‘Wanneer we bij minister Demir pleiten dat we geldige vergunningen hebben, wimpelt ze dat weg door te zeggen dat die van de provincies komen en dat zij en haar Vlaamse administratie daar eigenlijk niets mee te maken hebben. Dat is toch totaal van de pot gerukt? Dat is toch gewoon Kafka?

‘Als ze nu kunnen terugkomen op vergunningen, kunnen ze dat later in andere gevallen ook. Of het nu gaat om een bouwvergunning, een vergunning voor industriële activiteiten, een zwembad, een winkel… Het is hoog tijd dat de mensen de reikwijdte van dit verhaal beginnen te beseffen. Het gaat om veel meer dan het voortbestaan van enkel landbouwers in de buurt van natuurgebieden.Ik begrijp niet dat niemand daar bij stilstaat.’

Het gaat om grond

Jullie hebben gevraagd om de data te krijgen op basis waarvan het Stikstofdecreet tot stand is gekomen. Die data wil de overheid niet geven. Waarom niet?

‘Geen idee. Nochtans menen wij recht te hebben op die gegevens in het kader van openbaarheid van bestuur. Het feit dat ze weigeren die data te delen, doet het vermoeden dat hun dossier met haken en ogen aan elkaar hangt alleen maar toenemen. Wat hebben ze anders te verbergen? Als ze recht in hun schoenen staan is er geen enkele reden om ons de toegang tot die data te weigeren.’

Wat zit hier achter? Moeten de boeren gewoon verdwijnen?

‘Ik denk dat het hen enkel om de grond te doen is en dat heel het stikstofverhaal daarvoor gebruikt wordt. Stikstof dient alleen maar om ons als boeren van ons land te drijven. Maar wat gaan ze dan met die grond doen? Er allemaal natuurgebied van maken? Ze komen nu al handen tekort om wat ze hebben degelijk te beheren. Is het misschien hun plan om de boeren die ze alles hebben afgepakt nadien in te zetten in loondienst om het natuurbeheer van hun vroegere gronden uit te voeren?’

‘Heel het stikstofverhaal klopt niet. Nieuwe technieken om stikstof te reduceren worden niet goedgekeurd. Er zijn bedrijven die hebben aangetoond dat ze binnenkort luchtwassers kunnen maken die de stikstof 100% reduceren. Ze keuren dat niet goed. Het ILVO (Instituut voor Landbouw-, Visserij en Voedingsonderzoek, nvdr.) heeft onderzoek gedaan dat een reductie van eiwit in het kippenvoer van 1,5% zorgt voor 50% minder uitstoot. Ze keuren dat niet goed.’

Ze willen geen oplossing. De boeren moeten gewoon weg want ze willen de grond hebben. Zelfs al wordt er 100% minder stikstof uitgestoten, dan nog moeten wij verdwijnen. Piet Vanthemsche heeft een onderzoek laten uitvoeren naar de haalbaarheid van de opgelegde stikstofnormen in het Turnhouts Vennengebied. Daaruit blijkt dat het gewoon niet haalbaar is.’

‘Als ze hun plannen willen realiseren moeten hier alle wegen, boeren en huizen verdwijnen en moet alles terug wild worden. En zelfs dan halen ze hun normen niet. Dat heeft Vanthemsche zelf toegegeven. Het gaat hier om een illusie.’

Buitenlandse “kwaliteit”

Geen boeren meer betekent ook geen voedselproductie meer op eigen bodem. Wat betekent dat voor de bevolking?

‘Heel simpel: dat we afhankelijk worden van buitenlandse producenten. Die moeten zich niet houden aan de strenge Vlaamse regels rond milieu , hygiëne en dierenwelzijn. Daar hebben we geen controle over.’

‘Recentelijk werd onze markt overspoeld dor goedkoop kippenvlees uit Polen. Daar hadden ze een voedselcrisis die je kan vergelijken met de dioxinecrisis die we hier destijds hebben meegemaakt. Het ging ook over geknoei met dierenvoeder. Zij kregen hun vlees lokaal niet meer verkocht. Door de Europese regels konden ze dat hier goedkoop dumpen, tot groot plezier van de supermarkten. Al dat vlees is hier verkocht en geconsumeerd. Tegen een prijs die ver onder de onze lag: onze prijs stond aan 1,25 euro per kilo, terwijl de Polen hier dumpten voor zo’n 80 cent per kilo. Daar heb ik niets van zien verschijnen in de pers.’

‘Voor varkensvlees kunnen we gaan kijken naar China. Daar bouwen ze nu stallen voor 600.000 dieren, met 26 verdiepingen. Je kan niet geloven hoe ze daar bezig zijn. Het personeel gaat daar voor een week binnen en wordt dan afgewisseld door een nieuwe ploeg. Die komen zelfs tijdens de pauzes niet buiten. Allemaal om ziektes te voorkomen. Maar dat is ver weg en de mensen beseffen hier niet wat daar allemaal gebeurt. Er is totaal geen appreciatie voor wat wij hier doen qua verbeteringen in het kader van dierenwelzijn en voedselkwaliteit. Maar we zullen wel zien waar het heen gaat. We leren hier blijkbaar nooit onze les. Kijk naar de energiecrisis: we zouden nu toch stilaan moeten beseffen dat het belangrijk is zelfvoorzienend te zijn en de controle in eigen handen te houden…’

Wilt u nog verder blijven boeren?

‘Ik zou niet liever doen! Ik sta met hart en ziel in ons bedrijf. Dat is hard werken, iedere dag, maar voor mij is er niets mooier. Maar echt een voorspelling doen, of zeggen wat ik wil, dat kan ik niet. Ik leef in totale onzekerheid.’

‘Je bent daar constant mee bezig, nadenken over hoe je nog verder kan. Maar uiteindelijk denk je jezelf zo de depressie in. Ik heb ondertussen geleerd om niet meer na te denken over de toekomst. Ik weet op dit moment totaal niet waar het naar toe gaat. Nadenken over mijn toekomst als boer heeft dus geen zin.’

Winny Matheeussen

Enige tijd geleden geboren, in de herfst. Momenteel levend.