De gewaarborgde vertegenwoordiging van de Duitstalige Belgen in de Kamer van Volksvertegenwoordigers ligt als struikelblok op de weg naar de afschaffing van de Senaat. Zullen we het obstakel verwijderen door ‘Ostbelgien’ terug te geven aan de oorspronkelijke eigenaar?

Als er, zoals op 3 april in de Senaat, volgende donderdag 2 juni in de Kamer een tweederdemeerderheid wordt gevonden, dan wordt artikel 195 van de grondwet herzien. Dan ligt de weg open naar de afschaffing van de Senaat, waarvoor een twintigtal andere grondwetsartikelen gewijzigd of opgeheven moet worden.

Absurd

Maar op die weg hebben de Duitstalige Belgen, mét de steun van alle Franstalige partijen, een struikelblok gelegd. Vóór de Senaat wordt afgeschaft, moeten ze de garantie hebben dat in de Kamer van Volksvertegenwoordigers ten minste één vertegenwoordiger zitting heeft uit ‘Ostbelgien’, zoals de Duitstalige Gemeenschap zich sinds 2017 noemt.

Nu zijn we in dit landje een en ander gewoon, maar in dit geval slaat de naald van de seismograaf van politieke absurditeit bijzonder ver uit. Zeg zelf: De Senaat wordt afgeschaft wegens vermeende overbodigheid. Waarom hebben we een Senaat? Om alle deelstaten te vertegenwoordigen. En dan eist één deelstaat een vaste vertegenwoordiging in … de Kamer, waarvan uitgerekend de vertegenwoordiging van de hele staat (‘de natie’) – en dus niet van de deelstaten – de bestaansreden is.

Alvast de Vlaamse Arizonapartijen zijn kennelijk bereid aan de eis van de Duitstaligen – én de Franstalige partijen – tegemoet te komen. Zoveel vriendelijkheid verbaast. Zijn ze vergeten dat het Parlement van de Duitstalige Gemeenschap zo ‘vriendelijk’ was in oktober 2009 een belangenconflict in te roepen tegen de Vlaamse wetsvoorstellen tot splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde? Een kieskring waarmee ‘Ostbelgien’ geen moer te maken had.

(G)een aparte kieskring

Een grondwettelijk waterdichte oplossing van het politieke probleem dat de Duitstalige Belgen geschapen hebben, ligt niet voor de hand. Er is sprake van de vorming van een aparte kieskring met de negen gemeenten van het Duitse taalgebied. Dat zou een kieskring moeten worden waarin slechts één Kamerlid verkozen wordt. Maar, de Kamerleden moeten volgens de Grondwet (artikel 62) verkozen worden met het stelsel van evenredige vertegenwoordiging, en dat kan enkel in een kieskring waarin volgens het Grondwettelijk Hof (arrest 149/2007) ten minste vier mandaten te verdelen moeten zijn.

Om uit de greep van het Grondwettelijk Hof te blijven, zou de Duitstalige kieskring voor één verkozene in de Grondwet kunnen worden opgenomen. Daarvoor moeten de grondwetsartikelen 62 en 63 worden herzien. Maar die staan niet voor herziening open en een voorstel dat via de herziening van procedureartikel 195 alsnog te doen, heeft de Senaat in april verworpen (en zal de Kamer donderdag vermoedelijk ook verwerpen. Die ‘oplossing’ is dus (voorlopig?) uitgesloten.

Mandaatsafstand

Anderen stellen voor in het Kieswetboek te bepalen dat ten minste één van de veertien Kamerleden van de provinciale kieskring Luik in ‘Ostbelgien’ moet wonen. Indien na de verdeling van de 14 zetels niet aan die verplichting is voldaan, moet de veertiende Franstalige gekozene zijn mandaat aan de best gerangschikte niet-gekozen Duitstalige kandidaat afstaan. Maar ook onder dit gras zit een adder.

De paarse regering-Verhofstadt heeft in 2003 voor de Europese verkiezingen zo’n regeling willen invoeren. Ze stelde voor het Duitse kiescollege af te schaffen en de Duitstalige vertegenwoordiger van België in het Europees Parlement in het Franse kiescollege te verkiezen. Desnoods zou een Franstalige gekozene zijn mandaat aan een Duitstalige niet-gekozene moeten afstaan. De Raad van State stak daar een stokje voor.

Volgens de Raad schendt de voorgestelde regeling het gelijkheidsbeginsel, omdat zowel de kandidaten als de kiezers van het Franse kiescollege verschillend behandeld worden. Het ligt voor de hand dat een gelijkaardige regeling van mandaatsafstand voor de verkiezing van de Kamerleden in de kieskring Luik de toetsing door het Grondwettelijk Hof niet zal doorstaan.

Verdrag van Versailles

Er is een andere oplossing, die niet op grondwettelijke bezwaren kan stuiten: ‘Ostbelgien’ teruggeven aan de Duitsers die het in 1919 aan België hebben moeten afstaan. Dat ‘geschenk’ hebben we niet alleen op een democratisch-dubieuze manier gekregen, nog elke dag hangt er een stevig prijskaartje aan vast.

Een blik in de geschiedenis. Na de Eerste Wereldoorlog kon ook België krachtens het Verdrag van Versailles (28 juni 1919) op schadeloosstelling rekenen. Duitsland moest zijn rechten afstaan over Neutraal-Moresnet – een door België en Duitsland gezamenlijk bestuurde lap grond (nu deel van de gemeente Kelmis). Voorts werden twee Kreise van het Duitse rijksgebied aan België toegewezen: Eupen en Malmedy, samen een zeventigtal dorpen en stadjes. Vooraleer de afstand definitief werd, zouden de inwoners er zich wel in een ‘consultation populaire’ tegen kunnen verzetten.

‘La petite farce belge’

Van een democratische, dus geheime en vrije ‘volksraadpleging’ is nooit sprake geweest. Wie tegen de gebiedsafstand was, kon van 26 januari tot 23 juli 1920 zijn naam in een openbaar register schrijven. De inwoners van de twee Kreise, sowieso al gelaten en moe van vier jaar oorlog, werden op allerlei manieren onder druk gezet om dat vooral niet te doen. Van de 33.726 kiesgerechtigden lieten er maar 271 hun oppositie blijken. De ‘volksraadpleging’ ging de geschiedenis in als ‘la petite farce belge’.

Intussen had de regering luitenant-generaal Herman Baltia uit Belgisch Congo laten overkomen om, met zijn koloniale ervaring en harde hand, het gebied te besturen en van de inwoners ‘goede Belgen’ te maken. Op 15 september 1925 werden de twee Kreise en Neutraal-Moresnet definitief bij het Belgische grondgebied (provincie Luik) gevoegd en opgedeeld in dertig gemeenten en drie kantons: Eupen, Malmedy en Sankt Vith.

Gemeenschapsgewest

De kantons Eupen en Sankt Vith vormen sinds de taalwetten van 1962-1963 het Duitse taalgebied (Malmedy behoort tot het Franse taalgebied). Het 846 km² kleine gebied telt ca. 80.000 inwoners. Ze zijn de best beschermde en verwende minderheid van de Europese Unie, om niet te zeggen van de hele wereld.

Sinds de opeenvolgende staatshervormingen is ‘Ostbelgien’ een uit de kluiten gewassen deelstaat van het federale koninkrijk. Grondwettelijk is het een Gemeenschap, maar doordat het een groot deel van de bevoegdheden van het Waalse Gewest mag uitoefenen, is het in feite een gemeenschapsgewest. Het heeft een eigen parlement, een eigen regering, een eigen administratie en een eigen omroep.

Vertaalkosten

Met de teruggave van ‘Ostbelgien’ aan Duitsland zou niet alleen het struikelblok op de weg naar de afschaffing van de Senaat opgeruimd zijn. De operatie zou ook in enige mate bijdragen aan de broodnodige sanering van de rijksfinanciën.

Vanuit de federale begroting vloeit dit jaar 345 miljoen euro rechtstreeks en 95 miljoen euro via het Waalse Gewest naar ‘Ostbelgien’, al kunnen we dat nog als ‘gewone’ beleidsfinanciering beschouwen. De vertaalkosten die verbonden zijn aan de bescherming van de Duitstalige minderheid zijn hoe dan ook extra-financiering.

Zo moeten veel (niet alle) wetten, koninklijke besluiten en andere federale documenten in het Duits vertaald worden. Daarvoor is er een Centrale Dienst voor Duitse vertaling (CDDV), waar 28 ambtenaren werken. In de federale begroting van dit jaar is voor de Dienst 160 miljoen euro uitgetrokken.

Aanzienlijke en steeds stijgende uitgaven

Hoewel ze door wellicht geen honderd politici en juristen gelezen worden, is het Grondwettelijk Hof wettelijk verplicht zijn arresten in het Duits te vertalen. Omdat het er niet in slaagt een bekwame vertaler te vinden, doet het een beroep op een extern vertaalbureau. Toenmalig voorzitter François Daoût wees er op 23 november 2020 in de Kamercommissie voor de Comptabiliteit op dat de wettelijke verplichting ‘aanzienlijke en steeds stijgende uitgaven met zich brengt’. Huidig voorzitter Fientje Moerman zei op 17 juni in dezelfde commissie dat in de begroting van het Hof voor 2027 daar 175.000 euro voor is ingeschreven.

Hoewel ze door wellicht geen honderd politici en juristen gelezen worden, is het Grondwettelijk Hof wettelijk verplicht zijn arresten in het Duits te vertalen.

In de begroting van de provincie Luik zijn geen gegevens te vinden over de kostprijs van de Duitse vertaling van documenten en publicaties, onder meer het driemaandelijkse informatieblad en de website van de provincie. Ook hier geldt: koken kost geld.

Geen uitzondering

Vooraleer we ‘Ostbelgien’ aan Duitsland teruggeven, willen we – om een tweede ‘petite farce belge’ te voorkomen en omdat we democraten zijn – de Duitstalige Belgen de gelegenheid geven zich daar in een échte volksraadpleging tegen te verzetten.

Blijven ze liever bij België? Ook goed. Maar dan moeten ze ermee ophouden de afschaffing van de Senaat te (ver)hinderen. Als een tweederdemeerderheid van de parlementsleden van oordeel is dat het federale België geen deelstaatkamer nodig heeft, kan ‘Ostbelgien’ voor zich geen uitzondering eisen.

Zweet dreams

Leegstandenmaatschappij

Airconvict

Strandnaakt

Festiverval

De week van Vlasti!