fbpx


Geschiedenis

De Congo-obsessie van Leopold II maakt ons nog niet tot racisten

Bedenkingen bij een tentoonstelling over een tentoonstelling



Momenteel loopt in het Afrikamuseum te Tervuren de tentoonstelling Mensentuin, waarin kritisch wordt teruggekeken op de manier hoe Afrikanen in de koloniale periode hier ‘zoölogisch’ als levende curiosa werden opgevoerd. De wereldexpo van 1897 was de grote trigger: Leopold II liet toen 296 Congolezen naar Brussel overkomen, die in expodorpen werden te kijk gesteld. Zeven ervan stierven tijdens hun verblijf, vermoedelijk van de kou en een infectie. Ze kregen pas veel later een graf aan de kerk van Tervuren. De…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Momenteel loopt in het Afrikamuseum te Tervuren de tentoonstelling Mensentuin, waarin kritisch wordt teruggekeken op de manier hoe Afrikanen in de koloniale periode hier ‘zoölogisch’ als levende curiosa werden opgevoerd. De wereldexpo van 1897 was de grote trigger: Leopold II liet toen 296 Congolezen naar Brussel overkomen, die in expodorpen werden te kijk gesteld. Zeven ervan stierven tijdens hun verblijf, vermoedelijk van de kou en een infectie. Ze kregen pas veel later een graf aan de kerk van Tervuren.

De tentoonstellingen kenden een groot succes: een miljoen bezoekers passeerde in de expo 1897 langs de Afrikaanse Bokrijken met echte negertjes. Niemand betwist vandaag dat zoiets respectloos is. Al bestaan er ook vandaag in Amerika indianenreservaten waar toeristen zich kunnen vergapen aan de native Americans, die daar overigens op alle mogelijke manieren munt uit weten te slaan. Een kiekje? Afdokken!

Belgisch-francofone mainstream

Of hoe het kapitalisme uiteindelijk iedereen emancipeert. De hamvraag is echter of de kijklustigen in 1897 iets te verwijten valt. Zij waren niet verantwoordelijk voor heel het opzet, en zelfs niet voor de achterliggende kolonialistische ideologie en de bijbehorende ‘racistische‘ typeringen. Dat was namelijk de mainstream, de pensée unique die door het systeem, de media en de intellectuele elites werd uitgedragen. Een Belgisch-francofone mainstream overigens, waarin ook de Vlamingen als untermenschen werden beschouwd. Eerlijkheidshalve dient gezegd dat er ook toen al journalisten waren die het negercircus smakeloos vonden, en dat wordt in de tentoonstelling ook vermeld. Maar ze vormden een minderheid en werden beschouwd als pretbedervers en caractériels. Toen al.

Ik vind de vraagstelling belangrijk, omdat men deze tentoonstelling -op zich documentair waardevol- niet mag bezoeken vanuit een opgelegd schuldgevoel, dat is gewoon oneerlijk. Congo was primair de obsessie van Leopold II, die er zoals bekend een groot privé domein bezat, 80 keer de oppervlakte van België, waar de lucratieve rubberwinning werd opgezet en de bevolking als slaven werden behandeld, tot en met de afgehakte handjes. Officiële excuses kwamen er tot op vandaag nooit vanwege het Belgische koningshuis.

Woke-cultuur

De fameuze ‘tijdsgeest’ is niet iets dat zomaar komt aangewaaid, of zich spontaan in het volk manifesteert. Hij wordt gevormd door het politieke establishment, de media, het onderwijs en de zogenaamde opiniemakers waarvan we elke dag een mening ingelepeld krijgen. Indoctrinatie heet dat. Vandaag propageren ze niet meer het kolonialisme maar de omkering ervan, de woke-cultuur die iedereen, maar vooral gewone mannen en vrouwen, tot boetedoening aanzet voor iets waar ze schuld noch deel aan hebben. Vandaag mag u niet meer kijken naar negerdorpen, foei, maar moet u een BLM-knieval doen, zoals de paters vroeger met enige aandrang de Afrikaanse kindjes leerden bidden.

Dat is het moderne cynisme van de intellectuele elite waar filosoof Peter Sloterdijk vanaf 1980 essays over publiceerde, later gebundeld in het boek Kritik der zynischen Vernunft. De mainstream intellectuelen bepalen wat we je mag denken, zeggen en doen, maar achteraf wassen ze hun handen in onschuld, en komen ze vertellen hoe fout je weer was. Terecht leeft er vandaag een groot ongenoegen, net bij die gewone man en vrouw, voor die arrogantie. Mensen pikken het niet meer dat er voor hen gedacht wordt en dat ze nadien toch met een soort historische schuld worden opgezadeld.

Cordon sanitaire

Anders gezegd: het kolonialisme bestaat nog steeds, ook in België en Vlaanderen, maar het heeft zich nu gekeerd tegen de ‘witte’ neger, de huis-tuin- en keuken-Vlaming met zijn achterlijke brein onder de schedel en fout stemgedrag. Worden u en ik te kijk gezet in een tentoonstellingsdorp? Neen, niet letterlijk. Wel proef ik elke avond op de VRT de minachting van bwana’s genre Ignaas Devisch, nu zelfs tot hoofd van de denktank Itinera gebombardeerd. Zij halen hun neus op voor het klootjesvolk en zijn enthousiast over het cordon sanitaire waarbinnen de wilden zich kunnen uitleven zonder gevaar voor de beschaafde omgeving.

Cordon, schutskring, reservaat, kijkdorp? Verrassend hoe dit toch weer een mensentuin wordt, mét opzichters, anno 2021. Het verschil is alleen dat steeds meer bezoekers binnen de schutskring terecht komen en fameus tegen de omheining gaan leunen. Hoe lang dat nog kan duren,- dat hangt af van de mate waarin de fameuze ‘tijdsgeest’ de leugen nog kan volhouden. De denktank denkt voor u, de openbare omroep draagt dagelijks de opiniemis op, maar steeds meer lijkt het circus zich dààr af te spelen en ontstaat er hilariteit.

Het belang van humor dus: het spektakel draait zich binnenste buiten, missiepater Ignaas Devisch wordt zelf grappig en het mikpunt van spot, samen met zijn secondanten Bart Schols en Phara de Aguirre. De cartoonisten en satireschrijvers hoeven weinig meer te doen dan de ridiculiteit van onze beschavers te tonen. Komt dat zien.

Groeten uit het paviljoen.

Het boek van Johan Sanctorum: ‘Terug naar Malpertus – Over humor en satire in woketijden’ is verkrijgbaar bij Doorbraak. Wie een persoonlijke gesigneerd exemplaar wil, kan het rechtstreeks bestellen bij de auteur. 

Johan Sanctorum

Johan Sanctorum is filosoof, publicist, blogger en Doorbraak-columnist.