De ‘smeerlapperij’ van Diependaele

Ik begrijp de verontwaardiging niet over de uitspraak van minister-president Matthias Diependaele (N-VA). De verontwaardiging die ik overal aantref, is zo groot dat ik af en toe de oorspronkelijke uitspraak moet herlezen om te zien of ik de eerste keer wel juist gelezen heb.

Dit is wat de minister-president zei: ‘Hoe leg je uit wie de grootste smeerlap is? Aan de ene kant staat een innovatief, modern land dat zich op westerse normen zou moeten baseren, maar disproportioneel geweld gebruikt en zonder enig mededogen mensenrechtenschendingen pleegt. Aan de andere kant zie je een terreurorganisatie die er haar hand niet voor omdraait om zich te verschuilen achter een levend schild.* Wie is nu de grootste smeerlap? Diegene die schiet op kinderen? Of diegene die ze gebruikt als levend schild? Ik weet het niet. Ik kies voor de onschuldige slachtoffers.’

Hoe vaak ik de zinnen ook herlees, ik zie de fout niet. Maar cd&v-voorzitter Sammy Mahdi vindt de uitspraak ‘beschamend’. Waarom? Mij lijkt het dat alleen fanatieke supporters voor Hamas of van Benjamin Netanyahu erg boos moeten worden als hun vriendjes worden uitgescholden voor ‘smeerlappen.’

Militaire overschatting

Zelf vind ik de scheldwoorden terecht, zeker als ik de uitleg lees die Diependaele eraan toevoegt. Een vriend van Israël, zoals ik, moet kunnen erkennen: ja, dat disproportioneel geweld, dat is waar, en de Israëli’s hadden dat op voorhand kunnen weten. Een vriend van de Palestijnen moet kunnen erkennen: ja, die Hamas-strategie, dat is waar, die zorgt voor een maximaal aantal slachtoffers en ook dat wisten die mannen op voorhand.

Toegegeven, ik zie ook een nuance die Diependaele niet geeft: volgens mij is het niet Israëls intentie dat er zoveel mogelijk slachtoffers vallen en is dat wél de intentie van Hamas. Maar misschien is het nog anders. Misschien is het gewoon zo dat de beide partijen zich niet erg veel aantrekken van het aantal burgerslachtoffers, zonder dat ze daarom een maximaal aantal slachtoffers nastreven als doel.

Misschien ga ik er te gemakkelijk vanuit dat het doel van Hamas was om met veel burgerdoden de propagandaslag te winnen. Misschien dacht Hamas werkelijk dat ze de oorlog militair konden winnen. In álle oorlogen tegen Israël heeft het Arabische kamp zichzelf militair overschat. Nu luidt het weer dat de inname van Gaza-stad tot de verplettering van het Israëlisch leger zal leiden. Wie weet geloven ze dat zelf.

Menselijk schild

In elk geval blijft de vraag open. Waarom is Diependaeles uitspraak voor sommige politici en commentatoren ‘beschamend’ of ‘afschuwelijk’, ook al zijn die politici en commentatoren geen fanatieke supporters van Hamas of Netanyahu? Ik zie enkele redenen. Het woord ‘smeerlap’ is een woord dat je van een minister-president niet verwacht. Dan zijn er in de klas altijd kinderen die roepen ‘meester, meester, hij heeft smeerlap gezegd!’ Misschien hebben ze wel begrepen ‘dat alle Joden smeerlappen zijn’ of ‘alle Palestijnen smeerlappen zijn.’ Tegen verkeerde interpretaties uit domheid of moedwil is geen kruid gewassen.

Een andere verkeerde interpretatie – dit keer niet uit domheid of moedwil – betreft Diependaeles formulering dat Hamas-strijders kinderen gebruiken als ‘menselijk schild’. Sommigen lezen daarin dat Hamas-strijders tijdens gevechten letterlijk kinderen voor zich uitduwen. Ik had Diependaeles woorden daarentegen metaforisch geïnterpreteerd: dat Hamas-strijders zich verschuilen in appartementsgebouwen van burgers, in schoolgebouwen, ziekenhuizen, enzovoort.

Het doet mij denken aan die partizaan die op het einde van de Tweede Wereldoorlog op de terugtrekkende Duitsers wou schieten vanuit de portiek van het huis van mijn grootouders. Maar die partizaan vroeg tenminste de toestemming, iets wat mijn grootmoeder weigerde omdat ze niet graag ‘een levend schild’ was. En wat Hamas betreft, die doen niets anders dan de tactiek toe te passen die Mao aan zijn guerrilla-strijders opdroeg: zich bewegen onder de massa’s als vissen in het water. Ik zie ook niet welke ándere tactiek Hamas zou kunnen toepassen.

Schieten op kinderen

Van metaforen gesproken: ik heb Diependaeles woorden over het Israëlische leger dat ‘schiet op kinderen’ evenmin letterlijk geïnterpreteerd als ‘doelgericht schieten op kinderen’. Wel kan ik aannemen dat zowel het letterlijke ‘menselijke schild’ en het ‘doelgericht schieten op kinderen’ wel eens voorkomt. Dat Hamas of het Israëlisch leger geen oorlogsmisdaden zouden begaan, is onwaarschijnlijk. Maar om die concrete gevallen na te gaan, terwijl de propaganda-oorlog langs twee kanten woedt, daar begin ik niet aan. Ik denk dat het zelfs voor onafhankelijke waarnemers, in het heetst van de strijd en met hoog oplaaiende passies, moeilijk is om de geloofwaardigheid van de getuigenissen te controleren.

Er is ook een politieke en redelijke verklaring voor de verontwaardiging over de minister-president. Diependaele deed zijn uitspraak terwijl hij weigerde om de regering vervroegd samen te roepen zodat een Palestina-verklaring of Israël-boycot had kunnen worden afgesproken. Wie een hevig voorstander is van zo’n verklaring of boycot is, en bovendien vindt dat die er bij hoogdringendheid moeten komen – anders loopt het in Gaza helemaal fout – die zal zich storen aan de weigering van Diependaele.

Je krijgt de indruk dat Sammy Mahdi bijvoorbeeld het betreurt dat België er in de jaren 60-70 niet in geslaagd is om de Vietnam-oorlog te beëindigen en dat hij erop wil toezien dat we die fout geen tweede keer maken. Maar dat verandert niets aan de uitspraak zelf die niets ‘beschamends’ of ‘afschuwelijks’ bevat, noch iets waarvan men zich moet ‘distantiëren.’

Bevooroordeelde blik

Een verdere verklaring van de verontwaardiging ligt in de bevooroordeelde blik van de pro-Palestijnse sympathisanten. Je ziet die bijvoorbeeld in het commentaar van Mooijman in De Standaard (21/8): ‘Een moreel oordeel reduceren tot de vraag “wie de grootste smeerlap is” miskent zoveel aspecten van de situatie dat het pijnlijk wordt. Een vernietigingsoorlog, zeker als die het mogelijke karakter van een volkerenmoord heeft, is niet weg te relativeren door een afweging te suggereren met andere gruwelijkheden.’

Waar is in godsnaam de ‘relativering’ als Israël beschuldigd wordt van ‘het schieten op kinderen?’ En heeft Diependaele het over ‘ándere gruwelijkheden’ als hij zegt dat Hamas kinderen ‘als levend schild’ gebruikt? Mooijman gaat zover om te schrijven dat ‘je zou kunnen denken dat Diependaele zijn partij als pro-Israëlisch wil profileren.’ Terwijl de helft van Vlaams Belang op Facebook te keer gaat tegen N-VA dat ‘Israël verraden heeft.’ Of vindt Mooijman dat het loutere aanhalen van de smeerlapperijen van Hamas een pro-Israëlisch standpunt is? Daarmee miskent hij toch, om het in zijn woorden te zeggen, veel aspecten van de situatie.

Israëlische N-VA

Ik zie nog een laatste verklaring voor de ergernis bij pro-Palestijnse sympathisanten. Diependaeles verklaring voldoet niet aan hun beeld van N-VA. Voor de extremistische pro-Palestijnen is de N-VA een Netanyahu-partij. Gematigde pro-Palestijnse commentatoren zien een partij die verscheurd is tussen een fractie die Israëls oorlog steunt en een oppositie die tegen die oorlog is.

Terwijl ik Bart De Wever al na enkele maanden oorlog op tv hoorde zeggen: ‘Door Gaza binnen te vallen, maakt Israël een grote fout. Ze trappen in de val van Hamas. Als vriend van Israël mag ik dat zeggen.’ Het probleem is dus niet dat Diependaele zijn partij als pro-Israëlisch geprofileert. Het is het omgekeerde. De scherpe veroordeling van Israëls oorlog – én van Hamas – vertroebelt het beeld dat sommigen graag van die partij hebben.

Als men N-VA wil afschilderen als een ‘pro-Israël-partij’ moet men teruggaan naar 7 oktober 2023, toen De Wever, helemaal terecht, zijn solidariteit uitsprak met de ‘kant van het licht’. Of men grijpt terug naar een sarcastische oneliner die hij op een debat met Maarten Boudry bovenhaalde: ‘Als ik echt zeg wat ik over Israël denk, kan ik morgen mijn ontslag aanbieden.’ Een goede verstaander zag daar een sneer in naar het eenzijdige Gaza-beeld dat in pers en politiek domineert. En voor de slechte verstaander voegde De Wever eraan toe: ‘Ik denk over Israël trouwens verrassend genuanceerd.’

En nuances, dat is bekend, kunnen voor veel ergernis zorgen.