fbpx


Geschiedenis, Vlaamse Beweging
Demblon

De waarheid in een paleis van leugens

Hoe de Spaanse griep Waalse federalisten en Vlaams-nationalisten verenigde



Al een klein half jaar domineert het coronavirus de nieuwsberichtgeving in Vlaanderen. De volgens de laatste peilingen grootste Vlaams-nationalistische partij bestookt de federale minderheidsregering al bijna even lang met kritieken over de wijze waarop de beleidsmakers het virus proberen te bestrijden. Het betreft duidelijk Vlaams-nationale bezwaren tegen een Belgisch systeem. Dat slaagt er namelijk niet in om in afdoende mate zorg te dragen voor de inwoners van dit land. Een soortgelijke kritiek klonk er ook enigermate een eeuw geleden. Toen…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Al een klein half jaar domineert het coronavirus de nieuwsberichtgeving in Vlaanderen. De volgens de laatste peilingen grootste Vlaams-nationalistische partij bestookt de federale minderheidsregering al bijna even lang met kritieken over de wijze waarop de beleidsmakers het virus proberen te bestrijden. Het betreft duidelijk Vlaams-nationale bezwaren tegen een Belgisch systeem. Dat slaagt er namelijk niet in om in afdoende mate zorg te dragen voor de inwoners van dit land. Een soortgelijke kritiek klonk er ook enigermate een eeuw geleden. Toen hield een andere epidemie België in zijn greep. De Spaanse griep inspireerde de Vlaams-nationalistische pers en een opmerkelijke Waalse socialist om de Belgische staat te bestoken.

In de eerste plaats dient evenwel stil te worden gestaan bij een van de Vlaamse voormannen aan het IJzerfront tijdens de Eerste Wereldoorlog, de Antwerpenaar Frans Van der Linden. De jongeman zou in 1918 niet vallen onder vijandelijk vuur. Enige dagen voor de wapenstilstand zou hij immers eenzaam in Brugge bezwijken aan de Spaanse griep. Over zijn dood ontstond al snel de bewering dat hij zich voor de eerste keer sinds het begin van de oorlog aanmeldde op het ziekenrapport. De flamingant was echter zogezegd niet ziek en moest terug aan het werk. Hij overleed daarna aan een vergevorderde en slecht aangepakte ziekte.

Een paar maanden later bezweek ook zijn vader. Die was het verlies van zijn ‘Franske’ niet te boven gekomen. De Spaanse griep leverde ons volk zo een van de tien Vlaamse IJzersymbolen, gesneuvelde soldaten die zich bij leven in de loopgraven bekommerden om hun achtergestelde volksgenoten. Met Frans’ dood was het hoofdstuk ‘Spaanse griep’ voor de Vlaamse beweging evenwel niet afgesloten.

‘De armen hebben geen vaderland’

Op woensdag 6 juli 1921 brak immers tumult uit in het parlement. De Waalse socialist Célestin Demblon roerde zich in een debat over het Belgische defensiebeleid. Demblon was een vertegenwoordiger van de Luikse federatie van de Belgische Werkliedenpartij (BWP). Hij was een moedig doch eenzaam verdediger van de Vlaamse rechten. Zo toonde hij zich een voorstander van ‘bestuurlijke scheiding’. Dat kwam in de praktijk neer op de administratieve scheiding van de twee landshelften. Ook deelde hij de antimilitarisme overtuiging van de Vlaams-nationalisten in de nasleep van de Eerste Wereldoorlog. Zijn verzet tegen de onrechtvaardigheden en het beleid van de toenmalige Belgische staat vergemakkelijkte zijn politieke carrière allerminst.

Toch weerhield dit hem er niet van om tijdens de betreffende zitting te verkondigen: ‘Het militarisme is hier sedert den oorlog op enorme schaal toegenomen. De schoone beloften werden geschonden. Ons antimilitarisme werd door den oorlog nog versterkt.’ Op termijn ijverde Demblon voor de ontwapening van de Belgische staat na de nationalisatie van de grote nijverheden. ‘De armen hebben geen vaderland’, besloot hij zijn betoog.

‘Ga naar de kazerne!’

Na Demblon eerder al te beschuldigen van volksopruiing riep zijn Waalse partijgenoot Georges Hubin hem toe: ‘Ik, ik heb een vaderland, indien gij er geen hebt!’ ‘En alle werklieden beminnen hun land’, voegde de Waalse katholiek Georges Cousot er nog aan toe. ‘Zij trokken ten oorlog op straf doodgeschoten te worden indien zij niet wilden!’ antwoordde Demblon. ‘Er zijn beschuldigingen die mij niet raken’, vervolgde hij. ‘Ik doe een beroep op dat Wallonië, dat ik eertijds schier alleen uit den slaap heb gewekt: op Vlaanderen, dat eindelijk ontwaakt en dat na den wapenstilstand, de grootste en schier de eenige troost van mijn politiek leven is geweest!’ besloot de Waal.

Alleen nog een zevende gedeelte van het land ontbrak volgens hem om de meerderheid te veroveren en vervolgens de kazernen af te schaffen na de fortuinen binnen te rijven. De legerkazernen waren volgens Demblon dan ook broeinesten van verschillende ziekten, zoals longtering en de Spaanse griep. De Limburgse katholiek Johan Ramaekers reageerde hevig op deze stelling: ‘Gij zijt een boosdoener. Gij zijt een slechte Belg. Gij zijt een slechte vaderlander. Gij zijt een slechte socialist.’ ‘Ga naar de kazerne!’ riep Demblon hem toe. ‘Ga naar de loopgraven! In dit paleis der leugens neemt men niet aan dat iemand de waarheid zegt.’[1]

Kritiek op de naoorlogse hofcultuur

Ongeveer een half jaar na Demblons tussenkomst trok het Vlaams-nationalistische dagblad De Schelde met een ludiek artikel van leer tegen het koningshuis. De toenmalige kroonprins Leopold lag toen immers zelf te bed met de Spaanse griep. De ziekte plantte zich volgens de auteur voort door bacillen, ‘welke vooral vastzitten aan Fransch papier en Fransche eereteekens en zich met voorliefde neerzetten in de hersenen van journalisten, volksvertegenwoordigers en ministers.’ Al de bladen zouden de griep van de prins vermelden. ‘Als met een storm enkele visschersgezinnen aan de Vlaamsche kust hun broodwinner verliezen, zwijgen verschillende bladen dat ongeluk liever dood, teneinde hun lezers niet te herinneren, dat met de vischvangst daar een Vlaamsche rijkdom verwaarloosd wordt.’

De geneesheer van de prins zou ongetwijfeld wel kunnen geloven dat de griep een groot aantal slachtoffers maakte onder de werklui of onder de bevolking, ‘die wegens woningnood met zes gezinnen hokt, waar niet ééns plaats is voor twee, maar koninklijk bloed moest van dien last gevrijwaard blijven.’ Daartegenover verklaarde de auteur dat de prins die avond niet eens het zoveelste hofbal zou kunnen bijwonen. Integendeel zou hij gelegen in zijn vorstelijke sponde heel vaag wat muziek horen zeuren. Terwijl de dokter — gezeten in ‘een canapé’ — elke vijf minuten zijn gouden bril schoonveegde.

Op een hofbal kiest een staatshoofd zijn ministers

De Schelde vroeg zich spottend af wat de negatieve gevolgen zouden zijn van de afwezigheid van de prins op het hofbal voor het Belgische volk. Eigenlijk zelfs voor de hele mensheid. ‘Op een hofbal kiest een staatshoofd zijn ministers … Neen, in den alzaal zijn die niet te zoeken … Wel in den Wintertuin, en op een witte bank, onder een of ander Kongoleeschen palmier, in gezelschap van een dame, die, ter wille van de hof-etikette nooit de eigen vrouw mag zijn.’ Deze gang van zaken was volgens het blad een onmiddellijk kenmerk van initiatief, moed, durf en politiek inzicht: ‘Uw doorluchtig-papa vond zoo al zijn ministers.’[2]

Verregaande politieke frustraties

Honderd jaar na de hierboven beschreven kritieken valt op te merken dat de huidige crisis tot meer en verregaande politieke frustraties leidt. De Vlaams-nationalistische partijpolitieke agitatoren durven het vandaag dan ook aan een gewaagder en feller stelling in te nemen. De matige communicatie over de aanpak van de crisis en de gebrekkige maatregelen van de beleidsmakers leveren dan ook aan de lopende band nieuwe munitie. Welke gevolgen deze crisis zal hebben op electoraal gebied zal mogelijk eerder vroeg dan laat blijken.


[1] ‘Kamer v. Volksvertegenwoordigers’, Ons Vaderland, 08-07-1921, pg. 3.

[2] ‘Dagboek van een vrijbuiter – GRIEP’, De Schelde, 18-01-1922, pg. 2.

Nick Peeters