Defensie is goed voor de natuur

‘Ze leggen de lat voor de gunstige referentiewaarden en voor de beoordeling van de kwaliteit lager dan in Nederland’, verklaarde de voormalige Nederlandse minister van Landbouw Carola Schouten over Duitsland, toen het ging over de kwaliteit van heidegronden. Maar nieuwe rapporten tonen aan dat vooral de strijdkrachten daarbij een grote rol spelen.

Een duim voor Duitsland, een zware buis voor Nederland, dat is de conclusie van de meest recente rapporten die beide landen overmaakten aan de Europese Unie over de kwaliteit van de heide. Dat gebeurt in het kader van het Natura 2000-programma, een Europees project om natuurgebieden te beschermen en zo de biodiversiteit en kwaliteit van natuurgebieden op te krikken.

De verschillen tussen Nederland en Duitsland hebben niet te maken met een lagere lat, hoewel ze wel een andere meetmethode gebruiken. Zo kijkt Nederland vooral naar de aanwezigheid van bijzondere soorten planten en dieren, terwijl Duitsland de kwaliteit van de heide zelf centraal stelt. Duitsland zelf geeft een extra reden: ‘Militair gebruik en terreinbeheer hebben overwegend een positieve invloed op de specifieke structuren en functies van dit type habitat.’

Heide in actie

Om grootschalige militaire oefeningen uit te voeren, en daarbij niet altijd op burgerterrein te moeten werken (wat de nodige rompslomp en beperkingen met zich meebrengt), beschikt Duitsland over uitgestrekte natuurterreinen. In totaal twintig; ze staan geregistreerd als Natura 2000-gebied. Zo staat te lezen op de website van de Bundeswehr, de Duitse krijgsmacht. 

Op de Duitse terreinen zijn geen bezoekers toegelaten en militaire oefeningen vinden er niet dagelijks plaats. Wanneer dit toch gebeurt, wordt de bodem stevig verstoord met zware pantservoertuigen, honderden marcherende soldaten, bulldozers om loopgraven te trekken en tijdelijke tentenkampen; precies wat heidegrond nodig heeft. Het door elkaar halen van de heide zorgt ervoor dat stikstof minder wordt vastgehouden en dat heideplanten door grassen worden verdrongen. De omgewoelde plekken zijn daarnaast broedplaatsen voor tal van vogels, insecten, amfibieën en reptielen. 

Ook Nederland heeft verschillende oefenterreinen voor het leger, waaronder de Oirschotse Heide. In tegenstelling tot Duitsland registreert men daar maar een klein deel daarvan als Natura 2000-gebied. Hier is de vaststelling rond de groeidiversiteit dezelfde: ‘Op defensieterreinen is veel bijzondere natuur. Bijvoorbeeld kruikmos, valkruid… Door de bijzondere omstandigheden op oefenterreinen komen deze soorten daar juist voor.’

En België

Ook in België staan militaire domeinen doorgaans geregistreerd als Natura 2000-gebied. België telt vijf grote oefendomeinen: het Klein en Groot Schietveld in Brasschaat, het Kamp van Beverlo in Leopoldsburg, de Pampa Range in Helchteren (vooral gebruikt voor gevechtsvliegtuigen), het Kamp van Elsenborn in de Oostkantons en het Camp de Marche in Marche-en Famenne. 

Dat is overigens ook het geval voor voormalige militaire sites, zoals de Tielenheide, de voormalige NAVO-reservevliegvelden van Weelde en Malle, en het Drongengoedbos, vlakbij de voormalige en toekomstige militaire basis in Ursel. Over deze laatste site is recent weer veel te doen. Defensie wil het terrein weer gebruiken als trainingscentrum voor de NASAMS, het toekomstige luchtafweersysteem van ons land. 

Drongengoed

De heringebruikname kan al jaren op fors protest rekenen van Groen-parlementslid Mieke Schauvliege. ‘Het Drongengoed is het grootste bos van onze provincie en ligt midden in Europees beschermde natuur. Dit gebied opofferen voor een militaire oefenschool is een bijzonder slechte keuze’, zo verklaarde ze recent aan de VRT.

In praktijk blijkt de ingebruikname net natuurbevorderend te werken. Daarnaast gaat Defensie ook maar een deel van de site hergebruiken en komt het Drongengoedbos niet in gevaar. ‘Schauvliege weet dat goed genoeg’, verklaart een militaire bron.

Piet Lozie, van het Agentschap voor Natuur en Bos en boswachter in het Ryckeveldebos bij Brugge, nuanceert de ‘opoffering’ van natuurgebied voor Defensie. Het Ryckeveldebos is ook militair domein, maar werd de afgelopen jaren niet gebruikt en werd opengesteld voor wandelaars. Nu sluit Defensie een deel van het terrein opnieuw af om er oefeningen te doen. ‘Heel wat wandelpaden doorkruisen het militaire oefenterrein. We hebben wat vragen gekregen, want voor de recreatieve gebruikers van het bos is dit inderdaad niet fijn’, aldus Lozie aan de VRT.

Maar, zo stipt hij aan, ‘de ervaring leert ons dat de natuur daar doorgaans beter zijn gang kan gaan dan in domeinen die zijn opengesteld voor fietsers, wandelaars en hun honden.’ Hij spreekt van een duidelijk patroon dat ook te zien is op andere militaire domeinen die onder beheer zijn van het Agentschap Natuur en Bos.

Defensie en goed natuurbeheer gaan dus hand in hand, in tegenstelling tot wat groene kringen doorgaans beweren. Maar wandelen door die goede natuur, op een terrein waar met explosieven, vliegtuigbommen en echte munitie wordt gewerkt, wordt om begrijpelijke reden niet toegestaan.