fbpx


Multicultuur & samenleven
kabinet

Excuses Nederlandse regering voor slavernijverleden




Donderdag 3 november onthulde RTL Nieuws, de nieuwsafdeling van de commerciële zender RTL4, dat de Nederlandse regering van plan is om in december officieel excuses aan te bieden voor het slavernijverleden. Ook wordt 200 miljoen uitgetrokken voor een bewustwordingsfonds over het slavernijverleden. Dit moet onder andere een slavernijmuseum openen en lespakketten over het slavernijverleden voor het onderwijs ontwikkelen. Timing De timing is opmerkelijk. Oorlog in Oekraïne, inflatie, stikstofcrisis, woningentekort. Problemen die voorlopig niet opgelost worden. Waarom dan wel voortvarend optreden…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Donderdag 3 november onthulde RTL Nieuws, de nieuwsafdeling van de commerciële zender RTL4, dat de Nederlandse regering van plan is om in december officieel excuses aan te bieden voor het slavernijverleden. Ook wordt 200 miljoen uitgetrokken voor een bewustwordingsfonds over het slavernijverleden. Dit moet onder andere een slavernijmuseum openen en lespakketten over het slavernijverleden voor het onderwijs ontwikkelen.

Timing

De timing is opmerkelijk. Oorlog in Oekraïne, inflatie, stikstofcrisis, woningentekort. Problemen die voorlopig niet opgelost worden. Waarom dan wel voortvarend optreden in een symbolisch dossier?

Symbolisch in de zin dat het verleden daarmee niet ongedaan kan worden gemaakt. En in de zin dat hedendaagse vormen van slavernij daarmee niet verdwijnen. Vanwege het WK is nu aandacht voor bouwvakkers in Qatar, maar er zijn veel meer landen waar arbeidsmigranten vooraf een rooskleuriger beeld voorgeschoteld krijgen van de werkomstandigheden. En wat te denken van vrouwenhandel?

Het ene onrecht is reden noch excuus om ander onrecht niet te verhelpen. Maar als tijd en middelen ontbreken om alle problemen tegelijk op te lossen, waarom niet liever beginnen bij misstanden in het heden?

Representatief?

Namens wie spreekt de regering als zij excuses aanbiedt? Staatsrechtelijk gezien namens alle Nederlanders. Maar zijn die eensgezind over dit onderwerp? In het algemeen wil links excuses aanbieden, terwijl rechts zich afvraagt waarom (alle) hedendaagse Nederlanders (blanke westerlingen in het algemeen) verantwoordelijk moeten voelen voor wat (een deel van) de mensen in het verleden deden.

De laatste Nederlandse parlementsverkiezingen vonden plaats in 2021. Van de 13 partijen die van 2017 tot 2021 in de Tweede Kamer zaten kunnen de Socialistische partij, GroenLinks, de Partij van de Arbeid, ChristenUnie en Denk gerekend worden tot links. VVD, PVV, Forum voor Democratie en SGP waren rechts. Het links-liberale D66 en het christendemocratische CDA willen zichzelf soms als middenpartij bestempelen. In 2017 had het CDA als lijsttrekker Sybrand Buma, die de partij rechts-conservatief positioneerde.

In 2021 ging het CDA uiteindelijk de verkiezingen in met de rechts overkomende Wopke Hoekstra als lijsttrekker en Pieter Omtzigt, geliefd bij rechtse kiezers, stond nog op de lijst. Reden om de partij tot rechts te rekenen. D66 ging zich tijdens de vorige legislatuur steeds meer profileren op thema’s die doorgaans goed scoren bij progressieve kiezers, zoals klimaat en gender. Reden om die partij als links te beschouwen, Alleen de vier zetels van ouderenpartij 50Plus blijven lastig in te delen (ook omdat die partij zich meer bezighield met interne ruzies dan met standpuntbepaling).

Links-Rechts

Kort samengevat: de dag voor de verkiezingen had links 69 en rechts 77 van de 150 Kamerzetels. Met denk erbij was links nog net kleiner geweest. In 2021 betraden vier nieuwe partijen de Tweede Kamer. Volt en Bij1 kunnen beschouwd worden als links, JA21 en BBB als rechts. Werden de nieuwe verhoudingen 68 voor links en 81 voor rechts (50Plus behield 1 zetel). Een grote wijziging van de politieke verhoudingen kan dat niet genoemd worden, al lijkt rechts 13 zetels meer te hebben.

De regering kan zich niet beroepen op de verkiezingsuitslag, want de bevolking stemde daarvoor te verdeeld. Kan de regering zich beroepen op de verhoudingen binnen de coalitie? De rechts-liberale VVD heeft 34 zetels, het links-liberale D66 24, het CDA (Omtzigt verliet de fractie) 14 en de orthodox-protestantse, links ChristenUnie 5. D66 en ChristenUnie zullen voorstanders zijn van de excuses, de VVD was altijd tegen. Kan het CDA verdeeld zijn? Punt is dat die laatste partij volgens een recente peiling nu nog maar 6 zetels overhoudt.

Internationaal

Anno 2022 zijn westerlingen rationeel noch emotioneel geneigd om slavernij een natuurlijk gegeven of een wenselijk economisch verschijnsel te vinden. Voor een individu is het aanbieden van excuses weliswaar het toegeven van een fout, maar ook een bereidverklaring om voortaan beter te handelen. Excuses van een regering kunnen echter juridische gevolgen hebben. Degenen aan wie dit wordt aangeboden, kunnen naar de rechter stappen om financiële genoegdoening te eisen. Een praktische reden waarom regeringen dit bij voorkeur vermijden.

Toen de Duitse bondskanselier Angela Merkel in 2015 ‘wir schaffen das’ zei en daarmee de Duitse grenzen openstelde voor de vluchtelingstroom uit Syrië, kregen ook andere EU-landen meer asielzoekers. Dit werd haar niet door andere regeringsleiders in dank afgenomen. Door de Nederlandse excuses zullen ook andere landen met een slavernijverleden onder druk worden gezet.

D66-leider Sigrid Kaag, momenteel minister van Financiën en vicepremier, heeft een achtergrond als diplomaat. Hoe waarschijnlijk is het dat ze niet bij dit laatste stilstond?

Mark Rutte

VVD-leider Mark Rutte is al premier sinds oktober 2010. Volgens een biografie  was Rutte als voorzitter van de jongerenorganisatie van de VVD al geneigd om zich aan te passen aan de consensus, ook als die veranderde, om zijn voorzitterschap te behouden. Als premier verdedigde hij consequent de uitkomst van de coalitieonderhandelingen. Ook als het regeringsbeleid overduidelijk afweek van het verkiezingsprogramma van zijn eigen partij – de grootste regeringspartij.

Zijn huidige regering is zijn vierde. Het duurde tien maanden om die te vormen. Sinds het aantreden van Rutte IV is meermaals opgemerkt dat vooral het verkiezingsprogramma van de tweede partij, D66, wordt uitgevoerd. Hoewel VVD en CDA samen groter zijn dan de andere twee coalitiepartners, wordt de huidige regering in het buitenland omschreven als ‘links-liberaal’. Het lijkt erop dat Rutte zo graag premier wilde blijven, dat hij Kaag in alles haar zin geeft.

Dergelijke bochten heeft hij vaker gemaakt, vooral op symbolische dossiers. Een canon van de geschiedenis vond hij (afgestudeerd historicus) ooit onzin, later waardevol. Eerst verdedigde hij Zwarte Piet, om van mening te veranderen toen het omstreden werd.

Bewustwordingsfonds

Had Nederland iemand van D66, GroenLinks of de sociaaldemocratische Partij van de Arbeid als premier gehad, dan was niemand verbaasd over deze excuses. Een rechtse premier die dit doet, voelt als de eigen kiezers teleurstellen.

Komende maart houdt Nederland Provinciale Statenverkiezingen. Het zijn de dan gekozen Statenleden die enkele maanden later de samenstelling van de nieuwe Eerste Kamer (Senaat) bepalen. Wie teleurgesteld is in de VVD, kan daar over vier maanden uiting aan geven. De Tweede Kamerfractie van de VVD lijkt dit beter te beseffen dan de premier. VVD-Kamerleden voeren nu een achterhoedegevecht over het bewustwordingsfonds.

Wat Rutte met dit besluit hoopte te bezweren is niet duidelijk. De voormalige kolonie Suriname verklaarde alvast liever te zien dat het geld uit het bewustwordingsfonds in Suriname wordt besteed.

Pieter de Jonge

Pieter de Jonge is historicus. Hij publiceert regelmatig op www.historiek.net en is Nederland-correspondent voor Doorbraak.be.