Fragiele hoop

Plots werd geschiedenis geschreven: Israël en Hamas hebben, na weken van intense bemiddeling, een akkoord bereikt over een eerste fase van een staakt-het-vuren. Israël zal zich gedeeltelijk terugtrekken uit de Gazastrook, terwijl Hamas alle gijzelaars vrijlaat in ruil voor de vrijlating van ongeveer tweeduizend Palestijnse gevangenen.

Een doorbraak dus, al klinkt dat optimistischer dan het is. Want achter de headline schuilt een wankel evenwicht, een akkoord dat evenveel vragen oproept als het beantwoordt.

Laat ons niet in grootse woorden vervallen: dit is géén vredesakkoord. Het is een staakt-het-vuren met voorwaarden, een tijdelijke adempauze. De kernproblemen blijven allemaal onaangeroerd.

Er is geen sprake van erkenning van een Palestijnse staat, geen regeling over de status van Gaza, geen akkoord over de veiligheid van Israëlische grensbewoners en al helemaal geen zicht op de ontwapening van Hamas.

Het is een overeenkomst van beperkte duur, met beperkte ambitie. Maar wél een die, hoe klein ook, levens kan redden. En dat alleen al maakt ze relevant.

Toch is het belangrijk om de realiteit niet te romantiseren. Dit akkoord is een rit op het slappe koord, met aan beide kanten partijen die niet bekendstaan om hun stabiliteit of betrouwbaarheid, waardoor een volgende fase absoluut geen zekerheid is.

Kampioen van het gebroken woord

Niemand mag zich illusies maken: Hamas heeft een lange traditie van bestandsschendingen. Zodra de organisatie de gelegenheid krijgt, breekt ze de stilte met Qassam-raketten of andere provocaties. Ontwapening komt in dit akkoord niet voor, hoogstens een vage belofte om ‘op termijn te praten over veiligheidsregelingen’.

Wie dus denkt dat de kalmte in Gaza de voorbode is van duurzame rust, vergist zich. De rust kan morgen alweer voorbij zijn. Hamas heeft er belang bij om Israël in een permanente staat van onzekerheid te houden: dat is haar bestaansreden.

Verdeelde Israëlische regering

Aan Israëlische kant is het niet beter. Premier Netanyahu, die zijn politieke overleven te danken heeft aan een fragiele coalitie, moet elk akkoord nog door zijn regering loodsen. De rechtervleugel is woedend: in hun ogen betekent elke terugtrekking een overwinning voor de terreur.

Tegelijk beseft Netanyahu dat hij internationaal geen keuze meer had. Israël was oorlogsmoe, de gijzelaarskwestie drukte zwaar op de publieke opinie en de economische kost liep hoog op.

Toch blijft het risico groot dat interne verdeeldheid het vervolgakkoord opblaast nog voor de inkt droog is. De Israëlische regering is een vat buskruit: één verkeerde zet en het hele bouwwerk ontploft.

Grote afwezigen

Wie zich vandaag graag op de borst klopt over ‘diplomatieke inzet’ — denk aan de Europese Unie of VN-secretaris-generaal António Guterres — zou beter bescheiden blijven.

Jarenlang hoorden we vanuit Brussel en New York grote woorden over vrede, mensenrechten en ‘internationaal recht’. Er werden resoluties gestemd, verklaringen uitgevaardigd en morele standpunten ingenomen. Maar wat leverde dat op? Geen enkele tastbare vooruitgang.

Guterres reageerde zoals verwacht: met bezorgdheid, een oproep tot kalmte en de hoop dat ‘alle partijen zich aan hun verplichtingen houden’. Het soort taal dat niemand nog ernstig neemt.

En de EU-landen die Palestina erkend hebben staan erbij en kijken ernaar. Hun symbolische erkenningen, bedoeld als ‘drukmiddel’, hebben niets opgeleverd. Nu het echte diplomatieke werk is gebeurd — buiten hun medeweten — blijven ze achter met zure gezichten en holle verklaringen.

Onwaarschijnlijke architecten

Dat het uiteindelijk Donald Trump is die deze doorbraak mogelijk maakt, zal in Brussel en Parijs met lichte consternatie ontvangen worden. De man die door veel Europese leiders werd weggezet als een ongeleid projectiel, blijkt opnieuw resultaat te boeken waar traditionele diplomaten struikelen.

Trumps aanpak is niet subtiel, maar wel effectief. Hij praat niet over principes, hij onderhandelt over macht. En met hulp van Qatar, dat zowel met Hamas als met Washington nauwe banden onderhoudt, is hij erin geslaagd beide partijen iets te laten inleveren.

Qatar ‘masseerde’ Hamas met geld, prestige en een tikje dreiging. De Verenigde Staten zetten Israël subtiel onder druk. En zo gebeurde wat velen onmogelijk achtten: er kwam een akkoord. Niet mooi, niet zuiver, maar werkbaar.

Open wonden

Zelfs al houdt het akkoord stand, dan nog blijven de fundamentele vragen open. Wie bestuurt Gaza na de Israëlische terugtrekking? Komt er een rol voor de Palestijnse Autoriteit? Wat met de toekomstige grenzen, de controle op wapensmokkel en de terugkeer van vluchtelingen? Niets daarvan is uitgeklaard. En zolang Hamas haar wapens behoudt, blijft de dreiging reëel.

Ook ontbreekt elk mechanisme van controle of sanctie. Er is geen internationale waarnemersmacht, geen afdwingbaar kader, geen garantie dat de afspraken worden nageleefd. Eén raket of verdwaalde kogel en alles kan opnieuw ontploffen.

Tussen hoop en realisme

En toch. Ondanks alle scepsis blijft dit akkoord belangrijk. Het is het eerste echte teken dat diplomatie nog iets kan betekenen in een regio die al jaren in een cyclus van wanhoop zit.

Het is niet de vrede waar iedereen van droomt, maar het is wél een begin van iets wat ooit vrede zou kunnen worden. Voor de families van gijzelaars en gevangenen betekent het menselijkheid, waar tot nu toe enkel wanhoop was.

Of het standhoudt, weet niemand. In het Midden-Oosten is niets voorspelbaar, behalve dat elke overwinning tijdelijk is. Maar voor het eerst in lange tijd is er even stilte. En soms is stilte al een vorm van hoop.