Herman Matthijs: ‘Gent moet vandaag de tering naar de nering zetten. De gouden tijden zijn voorbij’

‘Gent leeft al jaren boven zijn stand en de Gentenaar betaalt vandaag de factuur’, zo analyseert professor overheidsfinanciën Herman Matthijs (UGent) de drastische besparingsronde die het Gentse schepencollege aankondigde. ‘Het heeft met een schuld van 3876 euro per inwoner de op twee na hoogste schuldgraad van alle 13 centrumsteden. De politiek bleef jaren kortzichtig weigeren om in te grijpen. Als gevolg daarvan zijn er nu radicale ingrepen noodzakelijk.’

Sinds 2018 groeide het verlies van de Gentse stadskas met 400 miljoen naar 1 miljard op een budget van 1,5 miljard. ‘Als we niet hadden ingegrepen zouden de afbetalingen en interesten op termijn 15 procent van onze jaarlijkse inkomsten als stad opvreten’, argumenteerde de liberale schepen van Financiën Christophe Peeters (Voor Gent) op een persconferentie. ‘We gingen keihard tegen een financiële muur knallen.’

8% besparingen

De paars-groene Gentse coalitie maakte donderdag met 120 miljoen besparingen de grootste sanering in decennia bekend. Ze snijdt 8 procent van de uitgaven weg. Er sneuvelen 400 van de 7000 functies in de Gentse administratie, vooral in de kinderopvang. Stadsgebouwen worden herbestemd tot woningen. De Gentenaar moet hogere retributies en parkeergelden betalen. In 2028 moet de begroting in evenwicht zijn om in 2031 de aangroei van de schulden te stoppen.

Deze sanering had volgens Matthijs al eerder moeten gebeuren door de vorige coalitie (Open Vld, Vooruit, Groen, cd&v). ‘De vroegere schepen van Financiën Peeters had de financiële ontsporing waarschijnlijk vroeger aangepakt, maar werd in 2018 opzijgezet’, herinnert Matthijs zich. ‘Iedereen wist nochtans dat de financiën met bijna een verdubbeling van de schuld zouden exploderen. Het was zelfs geen thema tijdens de verkiezingen.’

Verkeerde keuzes

‘Gent maakte de voorbije jaren te veel verkeerde keuzes’, aldus Matthijs. De belangrijkste oorzaak van de hogere uitgaven is de personeelskost. Volgens Matthijs geeft Gent per inwoner 2600 euro uit aan de administratie. Dat is de helft meer dan in Antwerpen. Ook spendeert Gent 336 miljoen aan allerlei verenigingen en vzw’s. ‘Die subsidies moeten naar omlaag’, voorspelt Matthijs. ‘Het worden nog plezante Gentse feesten.’

Gent besloot ook zijn zeehaven met het Nederlandse Vlissingen en Terneuzen te fusioneren. Matthijs: ‘Een sterke haven ging samen met een verlieslatende uit Nederland. Antwerpen was veel verstandiger door met Zeebrugge samen te gaan.’

Ook kon Gent in tegenstelling tot Antwerpen niet fusioneren met randgemeentes om de schuld te verlichten. ‘Gemeenten in de rand van Gent gingen wel samen, zoals De Pinte en Nazareth. Politici in de rand hielden hun gemeentekas liever ver uit de buurt van de miljardenput van Gent.’

Ten slotte kan Gent de verliezen niet compenseren met belastingen. Matthijs: ‘Gezinnen met geld, inclusief de middenstand, zijn verhuisd naar de rand. Het sterk gestegen aantal migranten kan de financiële leegloop niet opvangen. En binnenkort moet het OCMW nog meer leeflonen uitkeren aan langdurig werklozen, die geen federale uitkering meer krijgen.’

Gent is zijn lobby kwijt

Antwerpen levert met Bart De Wever (N-VA) de sterke man die ervoor zorgt dat de overheid zijn stad ruim bedeelt, terwijl Gent 20 jaar geleden met Guy Verhofstadt (Open Vld) zijn man in Brussel had. En toch: Antwerpen en Gent ontvangen samen 30 procent van de middelen van het Vlaamse Gemeentefonds. Antwerpen kreeg in 2023 1553 euro per inwoner. In Gent was dat 1564 euro.

Matthijs: ‘Er vloeit los van het Gemeentefonds ook veel geld van Brussel naar infrastructuur, huisvesting, ziekenhuizen en het sociaal beleid. Deze geldstroom voor Gent was cruciaal toen de helft van de Vlaamse en de Belgische regering bestond uit Oost-Vlamingen. Gent moet vandaag  de tering naar de nering zetten. De gouden tijden zijn voorbij.’