Instroom asielzoekers leidt tot onevenwichtige bevolkingssamenstelling

Wanneer er weer een boot uit Noord-Afrika of de Oostelijke Middellandse Zee aanmeert in het Italiaanse Lampedusa of op een Spaans strand, noemen de media de opvarenden vrijwel altijd ‘vluchtelingen’ of ‘asielzoekers’. Daarbij denk je aan een gemengde groep met veel vrouwen, moeders en kleine kinderen. De werkelijkheid is anders.

Doorgaans gaat het om gezonde, sterke, jonge mannen van wie duidelijk is dat zij vaak niet vanwege oorlogsgeweld of politieke vervolging naar Europa komen. De drijfveer is begrijpelijk economisch: ze vinden bij ons een job die veel beter betaalt dan in hun thuisland en sociale voorzieningen die voor hen onvoorstelbaar royaal zijn.

Mannen en vrouwen

Vanuit Belgisch perspectief moet het fundamentele beginsel blijven dat ons land beslist wie er van buiten de Europese Unie wordt toegelaten. Zijn het personen die wij nodig hebben voor moeilijk in te vullen arbeidsplaatsen? Dan zijn ze welkom. Ook kunnen we mensen toelaten van wie wij overtuigd zijn dat ze op grond van het internationaal recht de vluchtelingenstatus verdienen en hier tijdelijk moeten verblijven.

In 2023 vroegen 35.507 mensen asiel aan. Van hen was 67,6% man en 32,4% vrouw. Voor landen zoals Afghanistan lag het aandeel mannelijke verzoekers nog een pak hoger: 89%. In 2024 steeg het aantal aanvragen met 11,6% naar 39.615.

Het aandeel jonge mannen tussen 18 en 34 jaar bedroeg in 2022 en begin 2023 maar liefst 37% van alle asielaanvragers. Het ging dus om meer dan de helft van alle mannelijke aanvragers. Bij niet-begeleide minderjarige vreemdelingen was het aandeel jongens in 2024 zelfs 86,1%, met Eritrea, Syrië en Afghanistan als voornaamste herkomstlanden. Van de 2.345 personen die verklaarden minderjarig te zijn, waren er uiteindelijk 823 meerderjarig.

De voornaamste herkomstlanden in 2024 waren Palestina, Syrië, Afghanistan, Eritrea en Turkije.

Overlast en criminaliteit

‘Jong’, ‘overwegend mannelijk’ en ‘alleenstaand’ zijn demografische kenmerken die ook bij de Belgische bevolking samengaan met hogere criminaliteitscijfers. Specifiek Belgisch onderzoek naar criminaliteit onder asielzoekers is beperkt beschikbaar. Onderzoek van het Nederlandse Ministerie van Justitie toont dat het percentage asielzoekers dat verdacht wordt van criminaliteit in alle onderzochte jaren hoger was dan gemiddeld onder de algemene bevolking.

Nationaliteiten met relatief hoge verdachtenpercentages zijn Algerijns (44%), Marokkaans (33%) en Tunesisch (31%), wat mogelijk samenhangt met een oververtegenwoordiging van jonge mannen in die groepen. Dit patroon is ook in de Belgische context relevant.

De asielzoekersinstroom zorgt voor structurele druk op het opvangsysteem. De capaciteit van het Belgische opvangnetwerk steeg van 29.000 plaatsen in 2021 naar 35.385 op 1 mei 2024. Tussen juli 2023 en juni 2024 kwamen er slechts 1.765 plaatsen bij, terwijl er tijdens de opvangcrisis van 2014 tot 2015 in één jaar 15.000 extra plaatsen werden gecreëerd. In 2023 stelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens een systemisch probleem vast.

Uitkeringsafhankelijkheid

Na een erkenning als vluchteling hebben statushouders in België recht op OCMW-steun. Myria-onderzoek toont aan dat hoe langer een voormalige asielzoeker in België verblijft, hoe groter de kans op werk en hoe kleiner de kans op uitkeringsafhankelijkheid. De kansen op tewerkstelling in Vlaanderen zijn bijna tweemaal groter dan in Wallonië.

In 2023 lag de activiteitsgraad van Belgische staatsburgers hoger dan die van migranten, met het grootste verschil bij migranten met een niet-EU-nationaliteit, en in het bijzonder bij vrouwen. Betrouwbare cijfers over de uitstroom uit uitkeringen worden in België minder systematisch gepubliceerd dan in Nederland, maar het patroon van trage arbeidsmarktintegratie is gelijkaardig en vormt een langdurige belasting van de sociale zekerheid.

Demografisch onevenwicht

Een effect dat net als in Nederland in België onvoldoende aandacht krijgt in het publieke debat, is de impact van de instroom van jonge mannen op het demografische evenwicht. Jonge en alleenstaande mannen zijn oververtegenwoordigd bij de zogenaamde ‘ontheemde’ asielzoekers in kraakpanden of tentenkampen en in de armere buurten van grote steden — al bestaan hierover geen officiële cijfers van Fedasil.

Frustratie, wanhoop en gebrek aan perspectief zijn bekende factoren die bijdragen aan overlast in en rond opvangstructuren. Europees onderzoek (met name Duits en Zweeds na 2015) heeft de sekseverhouding ook geïdentificeerd als factor in relatie tot seksuele delicten. In België blijft dit onvoldoende onderzocht. Waarschijnlijk omdat ‘de politiek’ dit probleem liever niet wil zien.

Eerlijk beleid

België heeft zowel het recht als de plicht te bepalen wie er van buiten de Europese Unie wordt toegelaten. Dat betekent ruimte voor wie wij nodig hebben op de arbeidsmarkt en tegelijk bescherming voor wie werkelijk recht heeft op de vluchtelingenstatus. Maar het betekent ook dat de economische migratie via de asielprocedure niet kan worden geaccepteerd.

Europa heeft een gedeelde verantwoordelijkheid om bij te dragen aan de ontwikkeling van de voornaamste herkomstlanden zodat hun inwoners minder geneigd zijn om de oversteek naar Europa te wagen. Die verantwoordelijkheid is echter wederkerig: van landen in Afrika en bijvoorbeeld Syrië, Eritrea en Afghanistan mag worden verwacht dat zij serieus werk maken van behoorlijk bestuur en het scheppen van economische perspectieven voor hun bevolking.

Daarnaast zijn aan Belgische en Europese kant de volgende maatregelen essentieel: de instroom van economische migranten moet beperkt worden door een snellere en striktere beoordeling aan de grens; de terugkeer van afgewezen asielaanvragers moet drastisch worden versneld en beleidsmakers moeten de demografische realiteit serieus nemen en systematisch onderzoek laten uitvoeren naar de gevolgen van een structureel onevenwichtige geslachtsverhouding onder jonge migranten.

De cijfers van het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen, de dienst Vreemdelingenzaken en Myria liggen er al lang. Wat ontbreekt is de politieke wil om daaruit conclusies te durven trekken en effectieve maatregelen te nemen.