Iran bombardeert Qatar: explodeert uw energiefactuur?

In de nacht van 18 op 19 maart vuurde Iran raketten af op Ras Laffan, het industrieel complex in Qatar dat bekendstaat als gashoofdstad van de wereld. Twee van de veertien LNG-installaties raakten zwaar beschadigd. Die schade kan de Europese energiefactuur – úw energiefactuur – fiks doen stijgen.

De CEO van het Qatarese staatsbedrijf QatarEnergy liet weten dat de herstelwerken drie tot vijf jaar in beslag zullen nemen. In die periode verliest Qatar 17 procent van zijn LNG-exportcapaciteit, ofwel 20 miljard dollar per jaar. Qatar heeft al force majeure ingeroepen op zijn gasleveringscontracten – een clausule die leveranciers toelaat hun verplichtingen niet na te komen bij buitengewone omstandigheden. Op de lijst van getroffen landen staan onder meer Italië, Zuid-Korea, China en België.

Rekening gepresenteerd

Johan Albrecht, hoofddocent economie aan de UGent en medewerker van denktank Itinera, adviseert een afwachtende houding, maar bevestigt de risico’s waaraan België blootgesteld is. ‘Uiteindelijk zijn het de energiebedrijven die via langetermijncontracten afspraken maken over de aanvoer van LNG. Zij zullen in eerste instantie geconfronteerd worden met de gevolgen’, aldus Albrecht. ‘Er zullen ook veel overmachtsclausules worden ingeroepen door partijen die hun verplichtingen niet meer kunnen nakomen. Maar uiteindelijk zullen de eindgebruikers, de consumenten en de industrie, de rekening gepresenteerd krijgen, vooral via de prijzen. Het gas dat in Zeebrugge binnenkomt, stroomt naar alle uithoeken van Europa. Een verstoring daar heeft dus ook een breed Europees prijseffect.’

De energiemarkt reageerde vrijwel onmiddellijk. De TTF – de Europese groothandelsmarkt voor gas, vergelijkbaar met een aandelenbeurs maar dan voor energie – schoot bij de opening op 19 maart met meer dan 30 procent omhoog. Energieanalysebedrijf Rystad Energy schat dat de aanvallen tot een kwart van de Qatarese LNG-productie voor 2026 kunnen uitschakelen.

Logisch, want Ras Laffan is niet zomaar een fabriek. Het is het productiehart van een land dat verantwoordelijk is voor bijna 20 procent van LNG (vloeibaar aardgas) dat wereldwijd verhandeld wordt. Gas uit Qatar wordt er afgekoeld tot min 162 graden, waardoor het vloeibaar wordt en in reusachtige tankers geladen kan worden. Die tankers varen dan naar havens in Europa en Azië, waar het gas opnieuw vergast wordt en het netwerk ingaat.

In België arriveert dat gas via de LNG-terminal in Zeebrugge, beheerd door infrastructuurbedrijf Fluxys. Van daaruit stroomt het via ondergrondse leidingen naar industriële klanten, elektriciteitscentrales en uiteindelijk naar de verwarmingsketel van de particuliere consument.

Uw portemonnee

Of een Belgische consument de gevolgen voelt in zijn portemonnee, hangt sterk af van het type contract dat hij heeft. Wie een variabel contract heeft, volgt de marktprijs. Een stijging van de TTF-prijs met 30 procent vertaalt zich binnen weken in een hogere factuur.

Wie een vast contract heeft, lijkt op het eerste gezicht beschermd. De prijs ligt immers vast, ongeacht wat er op de markt gebeurt. Maar die bescherming heeft grenzen. Ten eerste draagt de energieleverancier nu het prijsrisico: hij moet duurder gas inkopen terwijl hij zijn klant de vaste prijs aanrekent. Als dat lang duurt – en bij drie tot vijf jaar herstelwerken is dat realistisch – komt de financiële positie van leveranciers onder druk. We zagen dat al in 2021-2022, toen tientallen Europese energiebedrijven failliet gingen. Klanten van die leveranciers werden toen overgenomen door een andere aanbieder, vaak aan een hoger tarief.

Ten tweede loopt elk vast contract ooit af. Op het moment van verlenging betaal je wel de dan geldende marktprijs. Als de Qatarese uitval de gasprijzen jarenlang structureel hoger houdt, voelen ook de klanten met een vast contract dit in hun portemonnee.

Zoals Rusland?

Wie denkt aan stijgende energieprijzen, denkt al snel aan de Europese boycot van Russisch gas sinds de start van de ‘speciale operatie’ van het Russische leger in Oekraïne. Of de Iraanse aanval op Qatar een vergelijkbare impact heeft, sluit professor Albrecht niet uit.

‘Als dit conflict in het Midden-Oosten morgen voorbij is, zullen we achteraf zeggen dat het allemaal meeviel. Maar als het aanhoudt, kan dit uitgroeien tot een mondiaal ontwrichtend scenario’, waarschuwt de econoom. ‘Het conflict in Oekraïne had indirecte doorsijpeleffecten: Europa wou geen Russisch gas meer kopen, wat de wereldmarkt onder druk zette. Nu worden de gevolgen directer gevoeld door de hele wereldeconomie. Puur economisch is dit conflict potentieel veel gevaarlijker. Als het aanhoudt, is een wereldwijde recessie een reëel scenario.’

Nu is er ook goed nieuws, een silver lining: een fysiek tekort, waarbij er letterlijk geen gas meer uit de leidingen komt, is voor België onwaarschijnlijk. Ons land heeft toegang tot Noorse pijpleidingen, de LNG-terminal in Zeebrugge en talloze verbindingen met buurlanden. De diversificatie van aanvoer is groot. Maar een structurele prijsstijging, zeker zolang het conflict in het Midden-Oosten voortduurt, lijkt onvermijdelijk.