Moody’s twijfelt openlijk aan financiële bestuurbaarheid van België

We weten het intussen: kredietbeoordeelaar Moody’s verlaagde de Belgische kredietwaardigheid, de eerste verlaging in vijftien jaar. Maar het meest opvallende is dat in het begeleidende rapport Moody’s zegt dat de budgettaire uitdaging groter lijkt dan wat de Belgische politiek en instellingen aankunnen.

De verlaging met één trede brengt België op A1 met een stabiel vooruitzicht. A1 blijft een sterke notering, zes treden boven het niveau waarop obligaties als speculatief worden beschouwd. De verlaging sluit aan bij een bredere tendens onder de kredietbeoordelaars. Fitch verlaagde België al in juni vorig jaar één niveau en verwees daarbij naar een politieke en institutionele context die besparingen bemoeilijkt. 

Het Europese Scope Ratings paste als eerste, in september 2023, het vooruitzicht van de Belgische staatsfinanciën aan naar negatief met een vergelijkbare redenering. Toch was het oordeel van een kredietbeoordelaar nog nooit zo hard als dat van Moody’s afgelopen week. Vrijdag volgt het oordeel van Standard & Poor’s, dat België tot nu toe het hoogst blijft noteren.

De scherpste formulering

Het rapport van Moody’s bevat enkele passages die scherper zijn dan anders als het over een westers euroland gaat. De kernzin luidt: ’De budgettaire uitdaging waar België voor staat, lijkt nu groter dan de politieke en institutionele mogelijkheden om ze aan te pakken.’ Waar kredietbeoordelaars doorgaans spreken over politieke verdeeldheid of verstarde instellingen, trekt Moody’s hier een conclusie over het politieke bestel zelf.

Moody’s erkent in het rapport dat de regering-De Wever in 2025 een ’aanzienlijk en politiek moeilijk hervormingspakket’ heeft goedgekeurd, met onder meer een pensioenhervorming en strengere regels voor werkloosheidsuitkeringen en langdurige ziekte. Die maatregelen ’vertegenwoordigen wellicht ongeveer de grootste besparingsinspanning die deze coalitie kan leveren’, aldus het rapport.

De coalitie had nochtans het herstel van de overheidsfinanciën tot haar ’eerste en belangrijkste taak’  genomineerd in het regeerakkoord, en de uitgangspositie was volgens Moody’s ’relatief gunstig’ voor besparingen. Toch toonde de eindejaarsbegroting van 2025 volgens het ratingbureau  ‘de grenzen van wat politiek haalbaar is aan besparingen’.

Schuldenrecords

Moody’s verwacht zelfs geen stabilisatie, maar een verdere toename van de schuld. Het basisscenario gaat uit van een stijging van 104 procent van het bbp in 2024 naar 116 procent in 2030. Het begrotingstekort blijft volgens het rapport rond de 5 procent van het bbp hangen. Om de schuld te stabiliseren, zouden maatregelen nodig zijn ’voorbij wat wij inschatten als politiek haalbaar’.

Econoom Geert Noels sluit zich aan bij de ernst van die diagnose. In De Morgen waarschuwt hij: ‘Een volgende schok kan ons land over de rand duwen.’ Noels pleit voor een selectievere sociale zekerheid, omdat ‘het geld te breed verdeeld wordt’.

Het rapport wijst daarnaast op een ‘aanhoudende Belgische zwakte’ in de manier waarop de federale overheid, de gewesten en de gemeenschappen hun budgetten op elkaar afstemmen.

Externe druk

Naast de binnenlandse politiek haalt Moody’s ook externe factoren aan die de druk op de begroting vergroten. Het rapport wijst op de kwetsbaarheid van België voor een nieuwe energieprijsschok als het conflict in het Midden-Oosten aansleept, door de grote afhankelijkheid van ingevoerde energie in combinatie met de loonindexering, die zo’n schok versterkt doorschuift naar de overheidsuitgaven.

Moody’s haalt daarnaast het ’gewijzigde Amerikaanse importheffingenbeleid’ aan dat de industrie treft, en het feit dat de Verenigde Staten zich ’terugtrekken uit hun historische rol als veiligheidsgarant van Europa’. Die laatste vaststelling verklaart waarom het ratingbureau de hogere defensie-uitgaven meetelt als een aanhoudende bijkomende last voor de begroting.

Verdere verlaging?

Premier Bart De Wever reageerde op de verlaging met de boodschap dat ze de noodzaak van verdere besparingen onderstreept. Opvallend genoeg schat Moody’s tegelijk in dat de huidige coalitie al dicht tegen de grens zit van wat politiek haalbaar is.