Neen, de Sint komt niet uit Turkije

De Sint komt niet uit Turkije. Dat wordt wel eens gezegd, maar het is een volstrekte kwakkel. Sinterklaas — ook bekend als de Heilige Nicolaas van Myra — is immers veel ouder dan Turkije. Sint-Nicolaas werd rond 270 na Christus geboren. Het Ottomaanse Rijk werd 1.000 jaar later gesticht, of beter: uitgekerfd door militaire expansie. Vandaag, nog veel later, wil een bepaalde groep afrekenen met de Sint, nadat ze eerder al Zwarte Piet cancelde. Maar waar komt hij dan wel vandaan en waar moet de goedheiligman heen?

De heilige Nicolaas werd geboren in de derde eeuw. Hij was geen Turk of Spanjaard maar een Griek, levend in het Oost-Romeinse Rijk. Huidig ‘Turkije’ werd toen Anatolië of Asia Minor (Klein-Azië) genoemd en vooral bewoond door Greco-Romeinen en de nauw verwante Indo-Europese Frygiërs (waarvan de mythische koning Midas wellicht de meeste bekende volksgenoot is).

Christen

In tegenstelling tot de huidige bewoners van Anatolië was de Sint natuurlijk geen moslim. Dat kon niet, want het zou zeker nog drie eeuwen duren voor de eerste moslim — de profeet Mohammed — aan zijn plunder- en rooftochten begon.

Neen, de heilige Nicolaas was uiteraard een christen. En, atypisch voor andere heiligen, hij was al tijdens zijn leven heel bekend en geliefd. Maar wat we over hem weten, komt vooral uit bronnen neergepend na zijn overlijden. De oudste bron, Praxis de Stratelatis, is gedateerd tussen de vijfde en de zesde eeuw. De meest complete levensbeschrijving is zelfs maar in de achtste eeuw op perkament gezet. Dit in een ‘vita’ (heiligenleven) van Michaël de Archimandriet. Op dat moment zou hij al bijna tweehonderd jaar heilig zijn verklaard.

Een klap in het gezicht

Nicolaas werd geboren uit een welstellende en gelovige Griekse familie in Patara, niet ver van Myra – het huidige Demre. Al op negentienjarige leeftijd werd hij tot priester gewijd en legde hij kloostergeloften af. Hij werd al op jonge leeftijd gezien als een modelclericus, door liefdadigheid, vroomheid en gedisciplineerd vasten. Uiteindelijk schopte hij het tot bisschop.

Als bisschop zou Nicolaas een cruciale rol spelen in het verdedigen van het klassiek-katholieke dogma van de ‘Heilige Drievuldigheid’. Op dat moment een betwist geloofspunt door de populaire Arius, die Jezus zag als een schepping van God in plaats van geboren uit God. Daar moest Nicolaas niets van weten: hij zou Arius tijdens het concilie van Nicaea (325) zelfs een klap in het gezicht hebben verkocht om het katholieke geloof te verdedigen.

‘Blackface’

Zijn rol als kindervriend zou Nicolaas pas opnemen nadat hij was toegevoegd aan de heiligenkalender van de Rooms-Katholieke Kerk. Dit gebeurde nadat Venetiaanse edellieden zijn beenderen uit Myra in 1087 hadden verplaatst naar Bari (Italië) uit schrik voor de islamitische Seltsjoeken. Die belaagden toen het Byzantijnse Rijk en hadden ook het ‘Heilige Land’ ingenomen.

In onze contreien zou de man vanaf de Reformatie een belangrijke plaats spelen als folklorefiguur. Het ‘moderne’ sinterklaasfeest gaat terug op deze periode. De olijke Zwarte Piet kwam pas later, rond 1850 — niet als koloniale ‘slaaf’ uiteraard, maar als page. Dat is een functie die teruggaat tot de middeleeuwen waarbij jonge kinderen voor ze schildknaap werden eerst dienden als page tot ongeveer hun veertiende jaar.

Dat heeft woke-activisten toch niet tegengehouden om van Zwarte Piet een problematische figuur te maken en de vrolijke kindervriend te zien als een te verwijderen man in de strijd voor ‘dekolonisering’. Ook het concept ‘blackface’ — dat teruggaat tot de Amerikaanse segregatiepolitiek waarbij gekleurden bepaalde maatschappelijke rollen niet mochten innemen — werd klakkeloos gekopieerd en geïmporteerd, al hebben wij dat hier nooit gekend.

Ook de Sint

Vandaag is Zwarte Piet door veel stadsbesturen verwijderd of getransformeerd tot een ‘roetveegpiet’ of zelfs een ‘regenboogpiet’. En de woke-strijd gaat altijd verder. Nadat Zwarte Piet zijn werk werd afgepakt, moet tegenwoordig ook de Sint meer en meer kritiek dulden.

In Gent zagen we het bizarre uitvindsel van Queen Nikkolah; uiteraard met de hulp en de ondersteuning van Gentse middelen via toenmalig schepen van Internationale Solidariteit Hafsa El-Bazioui (Groen). Die Queen Nikkolah moest/moet volgens de krant De Morgen een ‘alternatieve Sint’ zijn ‘voor ouders en kinderen die raciale en genderstereotypen in vraag willen stellen’. Vervangen, dus.

Er duiken ook meer en meer oproepen op om Sinterklaas niet alleen te vervangen, maar gewoon af te schaffen. ‘Het sinterklaasfeest exploiteert de kinderlijke goedgelovigheid, voor een inmiddels compleet onhelder doel’, kopt een opinie in De Volkskrant. Het is een van vele stukken rond hetzelfde doel: de Sint cancelen.

Pedagogisch nuttig

De traditie moet stuk, ten bate van onze kinderen. Maar snijdt dat wel hout? Mag je je kinderen geen mythes wijsmaken? Pedagogen zeggen in feite net het omgekeerde. Je kan kinderen vaak veel meer motiveren met een leuk verhaal dan met straffen.

In Jagen,verzamelen, opvoeden beschrijft Michaeleen Doucleff hoe de Inuit verhalen gebruiken om kinderen geen gevaarlijk gedrag te laten stellen. De Noordpool kent immers veel meer gevaren — denk aan verdrinking en extreme koude — dan pakweg Schellebelle of Bissegem. Lessen via verhalen werken goed, omdat ze ook inspelen op de enorme verbeeldingskracht van een kind. Daardoor worden ze beter onthouden en hebben ze meer impact.

Denk aan kleine dingen als het lepelvliegtuigje met spruiten, of aan het ‘huismonstertje’ dat langskomt als de kamer niet wordt opgeruimd. Meer gemeenschappelijk gedragen verhalen als die van de Sint dragen dan weer waarden mee als respect voor anderen, liefdadigheid en vrijgevigheid. En de Sint geeft elk jaar cadeautjes… aan brave kinderen. De man houdt daar een boek voor bij. Kinderen zijn daar vaak al maanden voor 6 december mee bezig.

Neen, mythes zijn niet nutteloos voor kinderen. Ze zijn zelfs batig voor volwassenen. Met een groot gezamenlijk feest als dat van Sinterklaas kunnen we het leven voor vele ouders én kinderen een klein beetje prettiger maken.

Bedankt, Sinterklaas. Bedankt, Zwarte Piet.