fbpx


Binnenland
PFOS

Thomas Goorden over het PFOS schandaal op linkeroever: ‘Beter de Oosterweel werken stil leggen’

Een dossier dat een bom legt onder de Oosterweelverbinding.



Thomas Goorden is de man die het PFOS schandaal de afgelopen weken heeft blootgelegd. Fabrikant 3M maakte tot begin 21e eeuw PFOS aan. Het zijn perfluoroctaansulfonaten, één schadelijke stof van de poly- en perfluoralkylstoffen-groep, afgekort PFAS. Daar stopte het bedrijf toen echter uit eigen beweging mee, omdat rond die tijd internationaal onderzoek begon uit te wijzen dat de stof zelfs in kleine concentraties schadelijk is voor mens en natuur. Je kan er kanker van krijgen en de stof werkt ook…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Thomas Goorden is de man die het PFOS schandaal de afgelopen weken heeft blootgelegd. Fabrikant 3M maakte tot begin 21e eeuw PFOS aan. Het zijn perfluoroctaansulfonaten, één schadelijke stof van de poly- en perfluoralkylstoffen-groep, afgekort PFAS. Daar stopte het bedrijf toen echter uit eigen beweging mee, omdat rond die tijd internationaal onderzoek begon uit te wijzen dat de stof zelfs in kleine concentraties schadelijk is voor mens en natuur. Je kan er kanker van krijgen en de stof werkt ook in op de hormoonbalans, wat kan leiden tot vruchtbaarheidsproblemen.

Geen wetgeving

Het ontbreken van concrete milieuwetgeving maakte dat 3M jarenlang de stof mocht lozen op zijn eigen fabrieksterreinen. Het op middellange termijn onafbreekbare PFOS wordt gemakkelijk uitgeloogd. Het komt in het grondwater terecht en verdampt onder invloed van zonnewarmte. Daardoor is de stof in veel te hoge concentraties in nagenoeg alle bodems rond Antwerpen, en bij uitbreiding Vlaanderen, te vinden. Dat probleem zou nog jarenlang ongekend kunnen gebleven zijn, ware het niet dat de Oosterweeltunnel net daar komt te liggen waar 3M de omgeving zwaar heeft vervuild. Volgens Goorden wisten de consortia Lantis en BAM dat, maar hebben ze bewust hun eigen milieunormen voor PFOS zo gemanipuleerd dat ze met de Oosterweelverbinding konden doorgaan.

Goorden: ‘Toen een doctoraatsstudente van de Universiteit Antwerpen (UA) het probleem in 2008-2009 onderzocht, stelde ze enorm hoge concentraties vast op Linkeroever en rond Zwijndrecht, bij dieren en bij mensen. Een van de professoren die toen in de commissie zat, was echter een ex-academicus van de UA. Hij moest beslissen over een vervolg onderzoek, maar zat nog in de promotiecommissie. Hij was na een rijke carrière aan de UA  gaan werken voor… 3M. Hij heeft dat vervolgonderzoek toen vakkundig de nek omgedraaid.’

Dading

‘De mobiliteitsbureaus BAM en Lantis die bezig zijn met het Oosterweeltracé, én de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij OVAM, wisten al ruim een decennium dat de grond rond 3M vermoedelijk zwaar vervuild was. Volgens mijn bronnen hebben zij een dading gesloten met 3M, omdat die dreigden de fabriek anders te sluiten.

Door het ontbreken van concrete milieuwetgeving rond PFOS wist eigenlijk niemand wat te doen met grond die op die manier vervuild is. Het oorspronkelijk idee was wellicht dat een deel van de afgegraven grond in de omgeving van Boom in oude kleiputten zou worden gestort. Nu gaat men het meest vervuilde deel in plastic wikkelen en in de omgeving begraven met nog steeds erg vervuilde grond. Daarmee moest de kous dan maar af zijn.’ zegt Goorden.

Noorse studie

‘Nu, het is niet omdat in Vlaanderen strenge milieunormen ontbreken, dat internationaal niet al veel bekend is over PFOS. Een Noorse studie van enkele jaren geleden vermeldt Antwerpen en 3M letterlijk als een van de ergst vervuilde gebieden. In Nederland wil men de norm van 3 microgram per kubieke meter grond naar beneden bijstellen omdat men het niet vertrouwt. Hier hebben Lantis en BAM een norm van 70 microgram genomen. Dat is een norm waarvoor geen toxicologische basis bestaat. Het is ook een norm die het mogelijk maakt om de tunnel toch te graven. Die norm van 70 microgram, daar bestaat geen enkel buitenlands equivalent voor.’

Blackfield

‘De bewuste grond in Zwijndrecht is in het jargon een zogenaamde blackfield,’ zegt Goorden. ‘Dat betekent: blijf er af. Het beste is nog om de grond te laten liggen, en er voor proberen zorgen dat de PFOS niet verder in het grondwater terechtkomt. Best kap je er ook enkele meters nieuwe bodem over, om verdamping te voorkomen. De beste oplossing die we momenteel kennen is om het dan heel langzaam via het grondwater aan de bodem te onttrekken.’

Zuhal Demir

Dat alles bleef onopgemerkt, ook al sprak Goorden er de voorbije maanden in min of meer bedekte termen over op twitter. ‘Ik heb enkele weken geleden mijn informatie overgemaakt aan journalisten, maar die hebben er niet onmiddellijk iets mee gedaan. Pas wanneer De Tijd gewag maakte van het probleem, en Vlaams milieuminister Zuhal Demir (N-VA) in het parlement pleitte voor een onderzoekscommissie, barstte de zaak écht los. Lantis, OVAM en BAM hullen zich nu in stilzwijgen, maar lang kan dat niet meer duren. Politiek is men positie aan het innemen.’

Op zich apprecieer ik de snelle stellingname van Zuhal Demir wel,’ zo zegt Goorden. ‘De enige volwassen manier om met deze zaak om te gaan is op tijd duidelijkheid scheppen. Hoe vroeger je verantwoordelijkheid neemt, hoe duidelijker de onverantwoordelijke rol van de hoofdschuldigen zal worden,’zegt Goorden.

Immuunsysteem

Concreet zal men volgens Thomas Goorden snel moeten beslissen wat er met de Oosterweeltunnel gebeurt. ‘Dat is natuurlijk de inzet. Een echte parlementaire onderzoekscommissie zal nodig zijn. Maar dat lost de politieke vraag rond Oosterweel niet onmiddellijk op. Zolang er geen duidelijkheid is, kan men de werkzaamheden maar beter stil leggen. Men zal natuurlijk proberen deze zaak te minimaliseren, maar er is geen wetenschappelijke basis voor de manier van werken van Lantis. En daarbij herhaal ik nog even dat PFOS schadelijk is voor de hormoonbalans alsook het immuniteitssysteem van de mens, en kan leiden tot kanker. Dit goedje is al vele decennia ons leefmilieu en onze voedselketen binnengedrongen. Maar pas nu weet men echt hoe schadelijk het is.’

Mentaliteit

En, het is nog veel erger dan iedereen denkt, claimt Goorden. ‘Er zijn in de Antwerpse haven wel meerdere dossiers die de komende tijd zullen ontploffen. Er is hier sinds de bouw van de petrochemie in de jaren 1960 enorm laks omgesprongen met mens en milieu. In Antwerpen kan alles. Andere Europese landen zoals Nederland zijn in de loop der tijden geëvolueerd. Daar is de overheid op basis van wetenschappelijke inzichten de petrochemie voor beginnen houden dat er normen zijn.’

‘Men beticht milieu-activisten vaak van sabotage en tegenwerking. Bedrijven willen zich door de overheid tegen activisten laten beschermen. In Nederland beschermt de overheid bedrijven echter door streng voor hen te zijn. Wat is, denkt u, het meest duurzaam: de situatie jarenlang laten betijen uit winstbejag, en als het te erg wordt, de kosten afwentelen op de samenleving? Of mee evolueren met de wetenschap en de samenleving, en er verantwoording aan afleggen? Wat verzoent economie en ecologie het best, denkt u?,’ zo maakt Goorden zich kwaad.

‘In Vlaanderen heerst er een mentaliteit van wegkijken, en van dingen onderling regelen. Oosterweel is daar een perfect voorbeeld van: jarenlang is er in dit land te weinig geïnvesteerd in mobiliteit. Men kon kiezen om onze rommelige mobiliteit duurzamer en met meer oog voor de toekomst te maken door anders te kiezen in het dossier rond de Antwerpse ring. Maar neen; de Oosterweeltunnel moest en zou gegraven worden. Dat er toevallig een kankerverwekkende stof op die plek ligt: men regelt het in de achterkamertjes, opdat dit land de logistieke draaischijf van Europa kan blijven.’

[ARForms id=103]

Christophe Degreef