fbpx


Buitenland
Poetin

Wat drijft Vladimir Poetin?

Keuze genoeg: nationalisme, imperialisme, taalstrijd…



De Standaard liet op 24 maart hoogleraar Philippe Van Parijs aan het woord. Hij is de bekende promotor van het basisinkomen, maar ook de verdediger van het staatkundige status quo, in de mate dat dit vooral de Franstaligen ten goede komt. De hoogleraar ziet het gebeuren in Oekraïne vooral als een consequentie van een latente taalstrijd. Het artikel kopte: ‘De taalstrijd tussen Russisch en Oekraïens vormde misschien maar een voorwendsel voor de Russische agressie. Toch zal er na dit conflict…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


De Standaard liet op 24 maart hoogleraar Philippe Van Parijs aan het woord. Hij is de bekende promotor van het basisinkomen, maar ook de verdediger van het staatkundige status quo, in de mate dat dit vooral de Franstaligen ten goede komt. De hoogleraar ziet het gebeuren in Oekraïne vooral als een consequentie van een latente taalstrijd. Het artikel kopte: ‘De taalstrijd tussen Russisch en Oekraïens vormde misschien maar een voorwendsel voor de Russische agressie. Toch zal er na dit conflict aandacht voor moeten zijn, of er kan geen duurzame vrede zijn.’

In dezelfde krant liet columnist Marc Reynebeau de dag ervoor de keuze aan de lezer: is Vladimir Poetin nu een imperialist of een nationalist? Het zal niemand verwonderen dat Reynebeau de man bestempelde als in de eerste plaats een nationalist, in zijn ogen zowat de verwerpelijkste mensensoort.

Persoonlijkheidsstoornis

De beoordeling van het psychologisch profiel van een wereldleider is een belangrijke discussie. Intussen ben ik er stilaan van overtuigd geraakt dat persoonlijkheidsstoornissen bij leidinggevenden minstens zo belangrijk zijn als uitlokkende factor voor belangrijke gebeurtenissen. En dat geldt zowel in de politiek als in het bedrijfsleven.

Niet zozeer de sociologie noch de economie bepaalt onze toekomst, maar het psychologische profiel van onze leiders. Zo is de recente teloorgang van de Amerikaanse maatschappijvisie (en dus ook het belang van een democratische vormgeving van een landsbestuur) grotendeels te wijten aan de ingesteldheid van een kwaadaardig narcistische president (inderdaad, the Donald). Hierover bracht Doorbraak al een visie.

Sociopathie als frequent voorkomende persoonlijkheidsstoornis bij leidinggevenden

Het profiel van wereldleiders bepaalt inderdaad in hoge mate de toekomst van de mensheid. Vooral psychopathie blijkt dodelijk. We gaan deze laatste uitspraak hier toepassen op een gevallenstudie, namelijk de huidige Russische president.

De Standaard toeterde op 9 maart over Poetin: ‘Alleen een regelrechte klootzak zou bommen droppen op Odessa’. Een betere omschrijving van psychopathie is nauwelijks denkbaar. Sociopaten zijn inderdaad ‘klootzakken’ (excuseer deze onbeschaafde term bestemd voor een overigens beschaafde website) en storen zich nooit aan regels. Dat ongeacht van welke aard die zijn: moreel, juridisch, beleefdheidshalve… De Tijd had het evenzeer verkeerd voor. Op 18 maart kopte zij over de Oekraïense oorlog: ‘Juiste strategie had invasie kunnen voorkomen’.

Niets is minder waar: wanneer een sociopaat iets in zijn hoofd heeft, krijg je het er niet uit, tenzij je dat stevig aanpakt en hem (het gaat meestal om mannen) hardhandig duidelijk maakt waar de grenzen liggen.

De impact van een verkeerde keuze

Stilaan is het inzicht gegroeid, op basis van ervaringen en wetenschappelijk onderzoek, hoe vitaal het in het bedrijfsleven is om een toekomstige ceo met zorg uit te kiezen. Want een verkeerde keuze (wanneer die ceo een kwaadaardige narcist is of een diepgewortelde sociopaat) kan het einde betekenen van je onderneming. Ikzelf heb daarvan meerdere voorbeelden meegemaakt in mijn loopbaan.

Hoe kan je als burger in godsnaam een narcist als Donald Trump of een psychopaat als Poetin aanstellen en vooral: tegen beter weten in blijven steunen? Stel je voor in welke toestand we zouden belanden, nu Poetin zijn ware aard heeft laten zien, indien Trump nog steeds in het Witte Huis troonde? Alleen al door dit te overdenken, lopen de rillingen je over de rug.

Het inzicht om mensen met ernstige persoonlijkheidsstoornissen van de macht te houden wordt actueler nu de wereld te kampen heeft met de fratsen van een andere president die kampt met ernstige psychiatrische karaktertrekken. Jawel, we hebben het hier over Vladimir Poetin. Die man lijkt evenwel geen narcist, maar eerder een sociopaat. Of, als de lezer liever een wat ouderwetse terminologie wil gebruiken: een psychopaat. Beide persoonlijkheidsstoornissen zijn erg aan elkaar verwant. Ook hier zal het jaren durven vooraleer de consequenties van Poetins Oekraïne-beleid zullen zijn uitgewoed.

Sociopathie en narcisme behoren tot de zogenaamde cluster B van ernstige psychiatrische persoonlijkheidsstoornissen. Waarover gaat het?

Cluster B

Psychiatrische gedragsstoornissen worden traditioneel onderverdeeld in drie hoofdcategorieën, doorgaans ‘clusters’ genoemd. Spoiler alert: deze uitweiding wordt allicht een bijdrage in het kader van ‘Psychologie for dummies’, want de schrijver is allesbehalve een zielenknijper. Dus kan ik me alleen baseren op vulgariserende beschouwingen ter zake.

Vooreerst: wat zijn persoonlijkheidsstoornissen? De meest heldere definitie die ik hierover kon vinden luidt: ‘Een persoonlijkheidsstoornis is een psychische aandoening waarbij iemand zich anders gedraagt dan de maatschappij van die persoon verwacht. Iemand met deze stoornis heeft vaak last van starre en negatieve trekken, heftige emoties en problemen met het onderhouden van sociale contacten. Vaak loopt iemand vast in het dagelijks leven’. Dat is een duidelijke omschrijving, maar de eerste zin roept bij mij nogal wat bedenkingen op.

Onberekenbaar

Waar het in deze bijdrage over gaat, zijn de ‘onberekenbare’ persoonlijkheidsstoornissen die traditioneel ondergebracht worden in cluster B. Donald Trump met zijn narcisme en Vladimir Poetin met zijn sociopathische ingesteldheid ressorteren onder deze categorie. Om dat te illustreren, hier een citaat  uit een artikel over de Russische president uit De Standaard. De kop ervan luidde: ‘Vladimir Poetin dreigt met kernwapens. Een nucleaire aanval lijkt onzinnig, zeggen experts. Maar toch wuiven we de waarschuwingen best niet zomaar weg. We hebben te maken met een onvoorspelbaar leiderschap.’

Onvoorspelbaarheid is zowat hetzelfde als onberekenbaarheid. En dat is precies het hoofdkenmerk van persoonlijkheidsstoornissen uit onze cluster B. Dit is natuurlijk op zichzelf onvoldoende op Vladimir Poetin als een psychopaat neer te sabelen. Maar niemand kan ontkennen dat communistisch-socialistisch geïnspireerde naties er een patent op hebben om psychopaten aan te stellen voor de opperste functies.

De lijst is indrukwekkend: Joseph Stalin, Mao Zedong, Pol Pot, Bashar al-Assad… Niemand twijfelt eraan dat deze personen kwaadaardig van instelling waren en een spoor van doden achter zich aanslepen en dan zit je al snel bij de sociopathie. Typisch voor cluster B zou zijn dat, in tegenstelling tot andere persoonlijkheidsstoornissen, er een stevige genetische component aanwezig is.  Daardoor zijn deze aandoeningen moeilijk recht te trekken. Zelfs niet onder een stevige psychotherapeutische voogdij.

Sociopathie

Wat zijn nu de kenmerken van een volgroeide psychopathische aanleg? Te rade bij het internet! Wikipedia omschrijft de sociopathische persoonlijkheidsstoornis laconiek als volgt: ‘De antisociale persoonlijkheidsstoornis en (…) is een persoonlijkheidsstoornis die wordt gekenmerkt door een patroon van veronachtzaming of schending van de rechten van anderen en door impulsief en antisociaal gedrag. Er is vaak sprake van een gebrekkig geweten en normbesef en van een geschiedenis van crimineel, agressief en/of impulsief gedrag en juridische problemen. In de samenleving heeft ongeveer 3% van de mannen en minder dan 1% van de vrouwen de antisociale persoonlijkheidsstoornis’.

En inderdaad: ‘De antisociale persoonlijkheid (psychopathie en sociopathie) is een cluster B-persoonlijkheidsstoornis (…). Narcisme, borderline en theatrale persoonlijkheidsstoornissen (paniekstoornis, somatoforme stoornissen – met name conversiestoornis – of dissociatieve stoornissen), behoren eveneens tot deze cluster. De antisociale persoonlijkheid heeft de neiging om de normen en waarden van de maatschappij te overtreden. Ze zijn impulsief, prikkelbaar, agressief, roekeloos en vertonen onveilig gedrag.

Genetische component

En waar komt sociopathie vandaan? Inzake het ontstaan van sociopathie bij een individu zit een duidelijke genetische component. Maar die verklaart, zoals gebruikelijk, lang niet alles. Externe factoren kunnen bijvoorbeeld zijn: kindermishandeling, verwaarlozing, een frontale hersenbeschadiging en al te hardhandig aangeleerd gedrag. Omdat deze problematiek zo diep in de persoonlijkheid ingrijpt, biedt psychotherapie nauwelijks remediëring.

We herhalen onze vraag naar de kenmerken van het gedrag van een doorgewinterde sociopaat. We sommen ze hieronder op en gaan na of die opgaan voor Vladimir Poetin.

1) Een verleden van onaangepast gedrag en overtreding van de normen: het avondjournaal van VRT haalde aan dat Vladimir Poetin een verleden had van straatboefje.

2) Oneerlijkheid, zoals blijkt uit herhaaldelijk liegen of anderen bezwendelen ten behoeve van eigen voordeel of plezier. Het tijdschrift Knack toeterde in zijn uitgave van eind december 2019 (let op de datum: heeft Knack een glazen bol in dienst?) dan ook: ‘Warschau beschuldigt Poetin van weloverwogen leugens’. Natuurlijk zijn we allemaal wel eens oneerlijk, maar wanneer waarheidsontkenning een dominante persoonlijkheidstrek wordt, krijgen we een problematische persoonlijkheid…

3) Twee basiskenmerken die we samennemen: de impulsiviteit of het onvermogen ‘vooruit te plannen’ en prikkelbaarheid of agressiviteit, zoals blijkt uit bij herhaling komen tot vechtpartijen of geweldpleging. Nogal wat nieuwsmedia lieten de voorbije periode weten dat Poetin zich zwaar had misrekend in de reactie van de rest van de wereld op de invasie in Oekraïne. Hij heeft dus, een sociopaat waardig, de invasie in Oekraïne nogal emotioneel aangepakt zonder zich goed te beraden bij de medebetrokkenen.

4) Roekeloze onverschilligheid voor de veiligheid van zichzelf of anderen. Dit behoeft geen verdere commentaar. Niemand twijfelt eraan dat de inval in Oekraïne het einde betekent van het presidentschap van Vladimir Poetin.

Hoe omgaan met een psychopathische bedrijfs- of wereldleider?

Wel, hierover is de literatuur over bedrijfsbeleid erg duidelijk: maken dat je als werknemer (ongeacht je niveau en je verdiensten voor de onderneming) wegkomt! En voor het bedrijfsleven geldt: wees blij zolang het nog kan. Want niet iedereen verkeert in dit geval.

De verkrachter van Julie van Espen die in 2019 op haar 23ste in Merksem werd overvallen door Steve Bakelmans, die in de pers ongenadig werd afgeschilderd als een ernstige psychopaat. Deze aandoening werd doorgaans in geuren en kleuren toegelicht en ligt in het verlengde van dit tekstje. Een citaat: ‘Hij is in zijn jeugd misbruikt door een familielid (…) Hij kreeg slaag van zijn vader en zijn moeder was verslaafd aan heroïne’. In die zin is hij eerder slachtoffer dan dader.

Maar dat belet niet dat hij moet worden aanzien als ontoerekenbaar. Zijn celstraf leidt ertoe dat hij zelfs langer moet wachten op een kans om vrij te komen dan Marc Dutroux en Ronald Janssen en dat wordt geargumenteerd met ‘we moeten de maatschappij beschermen tegen de man’. Daarbij werd ter verklaring in de pers aangestipt: ‘psychopaten zijn onbehandelbaar’.

Ontslag nemen van de president?

Maar een wereldleider kan je zomaar niet opsluiten en je kan als burger ook geen ontslag nemen van je president. Opstappen is de immers de verstandigste beslissing wanneer je in je werkomgeving te kampen hebt met een sociopathische verantwoordelijke. Zoals het dagblad Le Libre op 15 maart toeterde: ‘Puisqu’il est impossible d’arrêter Poutine, il faut le neutraliser’. (Omdat het niet mogelijk is om Poetin te arresteren, moet je hem neutraliseren.)

Uiteraard leidt sociopathie niet in alle gevallen tot moord of verkrachting. Wel is het een algemene regel dat sociopaten alleen iets doen in de mate dat dit tot hun eigen voordeel strekt. Dit geldt evenzeer voor narcisten. Altruïsme of een correct gedrag dat geïnspireerd wordt door bekommernis om de medemens (of om hun medewerkers of burgers) is niet aan hun besteed.

Onderhandelen en begrip tonen levert niets op

Onderhandelen en begrip tonen voor een psychopaat brengt dan ook nauwelijks zoden aan de dijk. In die zin zit de oproep van de Franse president Macron om begrip te tonen voor de positie van Rusland er compleet naast. Dit ligt in het verlengde van een podcast van De Morgen, opgenomen op 3 maart, die stelde: ‘Door het hevige verzet van het Oekraïense leger en de bevolking werd de Russische invasie niet de blitzkrieg waarop Poetin had gehoopt. Maar het ergste moet nog komen, waarschuwen analisten. De deur naar een verdere escalatie met het Westen staat bovendien wagenwijd open. De pers vroeg zich af: ’Is het wel verstandig van Europa om Poetin in een hoek te duwen met zware sancties? En wat is de uitweg uit dit conflict?’

De enige oplossing om het probleem Poetin uit de wereld te helpen bestaat erin hem zo effectief en totaal in de hoek te duwen en ervoor te zorgen dat hij er nooit meer uitkomt. Jawel, hem omleggen… Terecht lijkt Vladimir Poetin er doodsbang voor te zijn om vergiftigd te worden.

Omgaan met Poetin

Begrip tonen is bij een psychopaat zowat het slechtste dat je kan doen, want dat leidt nergens toe. Integendeel: hem duidelijk maken dat hijzelf de gevolgen van zijn wangedrag aan den lijve zal ondervinden, is véél effectiever. En dat komt inderdaad doorgaans (en helaas) neer op sanctionering, tot en met agressie. De wetenschap dat Poetin zichzelf nooit zal inperken, houdt in dat er maar één oplossing bestaat om het conflict Rusland-Oekraïne te bezegelen: hem executeren.

Laten we Vladimir Poetin duidelijk maken dat hij van nu af opgejaagd wild zal zijn. Dàt zal hem pas treffen. Een veroordeling door het Internationaal Strafhof, waardoor zou kunnen beticht worden van het bedrijven van ‘misdaden tegen de menselijkheid’, zou een schitterende stap zijn in de goede richting. Poetin heeft ongetwijfeld narcistische kenmerken en wanneer hij niet langer in zijn volle glorie onthaald zou mogen worden door andere staatshoofden, zal hem dat ongetwijfeld diep raken.

Boycot van Rusland

Ook de schijnbaar onschuldige boycot van Rusland en Russische atleten in wereldwijde sportcompetities zal hem zorgen baren. Iemand die zo graag zijn fysieke paraatheid demonstreert ten aanzien van de publieke opinie, vindt het gegarandeerd belangrijk dat zijn land wordt beschouwd als een grote sportnatie. Dus ja, niet te veel energie steken in diplomatie en bijsturing, want dat is toch verloren moeite. Tanden opeen dus en overgaan tot zware sancties die de aanstichter van dit alles de dampen aandoen.

In het vorige artikel werd als één van de basiskenmerken van een sociopathische gedragsstoornis gedefinieerd: een roekeloze onverschilligheid voor de veiligheid van zichzelf of anderen. Dat heeft zo zijn consequenties in het Oekraïne-dossier voor the way forward. Het impliceert dat economische sancties voor Rusland (die zoals altijd vooral de onderlaag treffen van een bevolking) geen effect gaan hebben. Het kan Vladimir Poetin geen donder schelen dat hij zijn land tot de bedelstaf veroordeelt. Sociopaten geven niet om de consequenties van hun daden bij omstaanders.

Zoals het dagblad De Tijd op zijn voorpagina van 5 maart al duidelijk maakte: ‘Negen dagen nadat hij het startschot gegeven heeft voor de inval in Oekraïne heeft de Russische president Vladimir Poetin alle schroom overboord gekieperd’. Dat loopt gegarandeerd fout. In de eerste plaats voor Poetin zelf, wiens presidentschap de Oekraïnse oorlog niet zal overleven. Net zomin, lijkt mij, als hijzelf. Hij zal het Kremlin in horizontale stand verlaten met de voeten eerst. Mark my words. Maar net zoals Hitler in zijn Berlijnse bunker, beseft hij niet welk onheil hij over zichzelf heeft uitgeroepen. Het lijkt hem allemaal weinig te kunnen uitmaken.

Slotsom

Nee, Poetin in noch een doorgeschoten nationalist, noch een hard core-imperialist, noch een voorvechter in een taalstrijd. Hij is hoofdzakelijk een sociopaat en het is deze persoonlijkheidsstoornis is die hem drijft.

Het is geen verstandig idee om het sociopathische gedrag dat Vladimir Poetin tentoonspreidt te onthalen op begrip. Met diplomatie bereik je niks bij dit soort kerels.

Jan Van Peteghem

Jan Van Peteghem is emeritus-gasthoogleraar aan de Faculteit Ingenieurswetenschappen van de KU Leuven