President Macron: sociale media bedreigen democratie

De laatste week van oktober vond, bijna onopgemerkt, de achtste editie van het Paris Peace Forum plaats, waaraan bijna 8.000 mensen uit meer dan 120 landen deelnamen. Het forum, een initiatief van president Emmanuel Macron, wil internationale samenwerking op het gebied van eigentijdse uitdagingen als cybercriminaliteit en klimaatverandering bevorderen. De Franse president greep dit jaar de kans zijn cheval de bataille – stokpaardje – te berijden: inperking van de vrijheid van meningsuiting op het internet.

In de Paris Declaration, ondertekend door 29 landen – waaronder Nederland en België, maar ook bijvoorbeeld Ghana en Moldavië – riep de president op tot ‘informatie-integriteit’. Belangrijkste punt van de verklaring was dat ‘betrouwbare, pluralistische en onafhankelijke informatie een essentieel openbaar goed is’. 

Volgens Macron blijven sociale media daar in gebreke en ondermijnt dat de democratie: ‘Nu mensen onder de 40 hun informatie voornamelijk van sociale media halen, lopen de fundamenten van onze democratie gevaar: onafhankelijke media en correcte informatie.’ De enige media die ‘correcte informatie’ verschaffen zijn volgens de president de klassieke en publieke media. Die uitspraak werd in Frankrijk op hoongelach onthaald, omdat juist die gevestigde media daar geen al te beste reputatie genieten.

BBC-schandaal

Om nog maar te zwijgen over een land als Engeland, waar precies één week na Macrons toespraak de moeder van alle publieke omroepen, de BBC, door een uitgelekte interne memo definitief van haar voetstuk zou donderen. De ‘Beeb’, zoals de BBC in Engeland ooit liefkozend werd genoemd, had bijvoorbeeld zitten knippen en plakken in de toespraak die president Trump hield vlak voor de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021.

De Amerikaanse president zou in de nieuwe versie hebben opgeroepen geweld te gebruiken, terwijl hij in werkelijkheid juist het tegenovergestelde had gezegd. Bovendien verspreidt de BBC al zolang het conflict in het Midden-Oosten gaande is willens en wetens de meest grove leugens en bloedsprookjes om Israël te demoniseren. Niet zonder succes.

Ten slotte weert de Britse staatsomroep stelselmatig stemmen die ook maar de minste twijfel uitspreken over het woke transgendernarratief. Een bekende omroepster die weigerde te spreken over ‘mensen die zwanger zijn’ in plaats van ‘vrouwen’, werd ontslagen.

Waarom sociale media?

Het schrijnende gebrek aan neutraliteit waarmee publieke omroepen besmet lijken, is waarschijnlijk een belangrijke reden waarom zovelen via sociale media informatie verzamelen, precies het fenomeen dat Macron bekritiseert. Ze zouden hun vooringenomenheid of ‘bias’ openbaar moeten maken, vindt hij, op straffe van een verbod. Prima idee, als de publieke omroepen hetzelfde doen. 

X en TikTok

Macron meent trouwens de bias van bijvoorbeeld X en TikTok al lang te kennen: X zou extreemrechts zijn en TikTok ‘salafistisch’. Iedere jongere zou op het Chinese platform binnen drie kliks radicaal-islamistische content voorgeschoteld krijgen, beweerde hij. 

Wat X betreft heeft de president een punt: de rechtse bias van voorganger Twitter werd al in 2021 aangetoond. Eén jaar voordat Elon Musk het bedrijf overnam en tot ‘X ‘herdoopte. Zijn voorganger, Jack Dorsey, was een links-liberaal, dus de politieke gezindheid van de eigenaar lijkt hier los te staan van de politieke voorkeuren van het platform. 

De vooringenomenheid van sociale media zit verpakt in het algoritme, de computercode die stuurt wat gebruikers precies te zien krijgen. Wie zich in de werking daarvan verdiept, ziet dat het algoritme van Twitter/X echokamers creëert. Duidelijker gesteld, het versterkt alleen maar wat al populair is. Logisch, algoritmes dienen om gebruikers zo lang mogelijk op de site te houden en hen zo zoveel mogelijk advertenties te presenteren. Rechts is traditioneel actiever dan links op Twitter/X, dus wordt rechtse content versterkt. En dat effect vergroot alleen maar verder nu almaar meer links volk X inruilt voor Bluesky. 

Algoritmes van sociale media veroorzaken een sneeuwbaleffect voor polariserende en emotionele inhoud, vooral als die content desinformatie bevat. Dat maakt ze kwetsbaar voor manipulatie door kwaadwillige figuren met voldoende slagkracht: landen als China, Rusland en Iran. Via vele duizenden nepaccounts of ‘bots’ proberen zij het algoritme te beïnvloeden door het te overladen met gerichte content. Bijvoorbeeld anti-EU, of pro-populisme.

Sociale media en verkiezingen

Er is veel onderzoek gedaan naar de daadwerkelijke invloed van sociale media op verkiezingen, maar nog niemand heeft daarop overtuigend de vinger kunnen leggen. Er wordt gezwaaid met voorbeelden als het Brexit-referendum en de verkiezingswinst van Donald Trump, maar naar de rol die sociale media en buitenlandse agitatoren daarbij uiteindelijk hebben gespeeld blijft het gissen.

Die nuances weerhielden president Macron niet van een klaagzang over Elon Musk, de eigenaar van X: ‘Musk voert openlijk politieke actie voor extreemrechts. Zodra je in Frankrijk op X gaat, zie je extreemrechtse content, hetzij uit Frankrijk zelf, hetzij uit het buitenland.’ 

Leuke retoriek, maar of het klopt is de vraag. X biedt de gebruiker alleen maar meer van waar hij zelf naar zoekt of kijkt. Het algoritme destilleert uit je voorkeuren wat je te zien krijgt. En één derde van de Fransen stemt al uiterst rechts; zeer tegen de zin van Emmanuel Macron, maar niet op instigatie van Elon Musk. Zij worden naar eigen voorkeur op sociale media bediend, en dat zou eigenlijk geen probleem moeten zijn. 

‘We moeten zorgen dat het publiek weer bij de betrouwbare gevestigde media terechtkomt’, was Macrons uiteindelijke boodschap.

Die gevestigde media staan er gekleurd op, niet alleen in Engeland maar ook in Frankrijk zelf. Enkele weken voor Macrons toespraak had zich daar het zoveelste mediaschandaal voorgedaan. Bekende journalisten van een publieke omroep bleken met socialistische politici te heulen om hun uitzendingen in dienst van socialistische verkiezingskandidaten te stellen.