Stad der doden: tien afscheidsbrieven aan soldaten die voor Hitler stierven

Met ‘Stad der doden’ schrijft Guy Cardeynaels tien mannen die stierven voor Hitler een afscheidsbrief. Waar kwamen ze vandaan, wat hebben ze gedaan en hoe kwamen ze op een Lommelse begraafplaats terecht? In gesprek met stokoude getuigen en aanstormende wereldburgers, mondige bezoekers en zwijgende bewoners tekent zich het beeld af van een superdivers ‘Soldatenfriedhof’.

De aanblik op de Duitse militaire begraafplaats in Lommel blijft indrukwekkend. Er liggen op een ruimte van zestien hectaren iets meer dan 39.000 Duitse soldaten uit beide wereldoorlogen begraven. Daarmee is de begraafplaats een van de grootste Duitse erevelden in West-Europa. Zo’n zesduizend graven zijn anoniem. Het zijn soldaten zonder identiteit of onbekende soldaten. Er liggen ook een twintigtal Vlaamse Oostfronters begraven.

Jeugdhuis

In de inleiding van zijn boek Stad der doden vertelt historicus Guy Cardeynaels hoe er in 1993 een jeugdhuis en verblijfplaats opgericht werd om jongeren kennis te laten maken met de geschiedenis, aan de hand van de verhalen van soldaten die in Lommel begraven liggen.

Er waren ook plannen om een nieuw centrum te bouwen, maar door een gebrek aan middelen werden die vorig jaar geschrapt. Ook Cardeynaels zelf kreeg te horen dat hij best op zoek ging naar een nieuwe job. De inkomsten van de Duitse oorlogsgravendienst zijn in dalende lijn. Daarom dit boek als een blijvende herinnering.

Zonder respect

De auteur besteedt maar weinig aandacht aan de eigenlijke geschiedenis van de militaire begraafplaats van Lommel. Dat is jammer. Al vlug na het einde van de vijandelijkheden in mei 1945 gonsde het in de omgeving van Lommel van de geruchten. In het niemandsland tussen de gehuchten Kattenbos en Kerkhoven zou er een Duits oorlogskerkhof komen.

Het naoorlogse verzet ging te keer als een duvel in een wijwatervat. De Duitse begraafplaats begon vanaf april 1946 haar bestaan als een vergeetput.

Van overal in België en directe omgeving werden de doden aangevoerd. Zij vonden in de dodenstad van Lommel hun eindbestemming. ‘De lichamen werden zonder respect behandeld. Soms werden vingers afgeknipt, persoonlijke bezittingen die een identificatie mogelijk maakten verwijderd en opzettelijk hoofden verwisseld.’ Kortom: veel respect voor de doden was er niet.

Generaties

Een paar jaar later durfden nabestaanden druppelsgewijs de weg naar Lommel te vragen om de graven van hun dierbaren te bezoeken. Met het gaan en komen van generaties droogden de tranen en begon het herdenken, het ontmoeten en het verzoenen.

Het gros van Stad der doden bestaat uit tien afscheidsbrieven van Cardeynaels aan meestal jonge soldaten die in Lommel begraven liggen. Tien van de bijna veertigduizend. Van de jonge naïeve Duitse deserteur Hugo Triekbe die deserteerde en geëxecuteerd werd tot de socialistische arbeider en nazi-tegenstander Albert Breitke die tijdens zijn wacht aan een kustplaats gemitrailleerd werd door een Brits vliegtuig.

Langsheen die ‘biografische broodkruimels’ volgt de lezer het pad van al die mannen tot aan hun gemeenschappelijke eindbestemming: de oorlogsbegraafplaats van Lommel.