De man die uit de lucht viel: de Spaanse jaren van Léon Degrelle

Er bestaan al heel wat biografische studies over Léon Degrelle en zijn beweging Rex, maar zijn Spaanse jaren kregen bitter weinig aandacht. Tot nu.

Léon Degrelle verbleef bijna een halve eeuw (1945-1994) in Spanje. Ook in de meest recente en bejubelde Degrelle-biografie van Bruno Cheyns kwamen die jaren er vrij bekaaid vanaf. De biograaf besteedde maar twee van zijn 33 hoofdstukken aan de Spanje-periode van de Rex-leider. ,

‘Cheyns schakelde van geschiedschrijving over op een roman met voetnoten’, aldus zijn nieuwe biograaf Bert Govaerts, die er op schitterende wijze in slaagde deze grotendeels ontbrekende jaren op te vullen aan de hand van onder meer nieuwe diplomatieke bronnen uit Belgische en Spaanse archieven.

Heinkel

In de vroege ochtend van 8 mei 1945 landde een tot transportvliegtuig omgebouwde Duitse bommenwerper op het strand van San Sebastián in Spanje. Het toestel was uit Noorwegen vertrokken, en vloog tot de laatste druppel brandstof opgebruikt was en het de Spaanse kust bereikte.

Aan boord bevonden zich zes mannen. Naast vier Duitse bemanningsleden ook twee Franstalige Belgen. Een van hen was de roemruchte Léon Degrelle. Door de nogal bruuske landing raakte hij zwaargewond. Eerst werd hij naar een nabijgelegen militair hospitaal overgebracht om te herstellen.

De woede van Spaak

Het duurde niet lang voor iedereen wist dat de spoorloos verdwenen Degrelle in Spanje vertoefde, waar generalissimo Franco aan de macht was. In mei 1945 bezat België geen ambassadeur in Spanje, want die was in november 1940 door Franco naar de deur gewezen. In 1945 was minister van Buitenlandse Zaken Paul-Henri Spaak daarover nog altijd woedend. Degrelle werd op 27 december 1944 in eigen land bij verstek ter dood veroordeeld.

Eerst eiste België zijn uitlevering, maar dat kon niet zomaar. België en Spanje hadden een uitleveringsverdrag, maar dat gold niet voor mensen die politieke misdaden pleegden.

Gibraltar

Vervolgens deed Spaak beroep op de Britten en Amerikanen. Zij konden aan Franco vragen Degrelle als oorlogsmisdadiger uit te leveren, maar zij gaven niet thuis. De term was enkel toepasselijk voor Duitsers, Italianen en Japanners. Spaak gaf niet op en contacteerde de Britten. Nu was Degrelle een misdadiger van gemeen recht geworden, die zo maar eventjes beschuldigd werd van meer dan dertig moorden. De Britten hapten niet toe.

Inmiddels herstelde Degrelle grondig en langdurig van zijn letsels. Franco had respect voor hem. Degrelle had immers als journalist en leider sinds 1936 de staatsgreep en het regime van de militaire junta in woord en geschrift gesteund. En Franco had een goed geheugen. Daarnaast kende Degrelle heel wat gewezen Spaanse Oostfrontstrijders van de Blauwe Divisie en van de Falange.

Ontvoeringen

In België ergerden patriotten en verzetshelden zich blauw aan het verblijf van Degrelle in Spanje. Parlementsleden vroegen jaarlijks wat België deed om Degrelle van Spanje naar België te laten overbrengen. Na een tijd was het zo dat velen vonden dat Spanje zich tegen de uitlevering aan België verzette.

Verzetslieden wilden het heft in eigen handen nemen en hem naar België ontvoeren, of een moordcommando naar zijn vermeende adres sturen. Maar al deze pogingen verzandden in het niets wegens slordigheid, amateurisme, verraad… De laatste poging werd in de zomer van 1958 ondernomen. Ditmaal onder leiding van een rechter bij de rechtbank van eerste aanleg in Namen: Albert Mélot.

Na een tijd wilden de politici van de generatie van de jaren dertig (ook Spaak) trouwens het liefst dat Degrelle in Spanje bleef. Want bij een eventuele terugkeer had hij het recht om tegen zijn doodvonnis in beroep te gaan. En wat dan? Wat wist Degrelle nog meer? Dat dekseltje wilde men liever gesloten houden.

Gepassioneerd schrijver

Tijdens zijn eerste jaren van zijn ballingschap schreef de gepassioneerde Degrelle het ene boek na het andere. Schrijven had hij altijd graag gedaan. Met veel verve beschrijft Bert Govaerts hoe de gewezen Oostfrontofficier zijn eerste boeken in Spanje schreef en publiceerde.

Veel aandacht besteedt Govaerts ook aan het naoorlogse familiale leven van ‘le Chef’. Het rijkgevulde en vlot geschreven De man die uit de lucht viel bevat enkele bijlagen, eindnoten, een bibliografie en een register. Een lezenswaardige en welgekomen aanvulling van de Degrelle-biografie.