fbpx


Cultuur, Filosofie

Een bijbel in gewone taal

Titel
Een bijbel in gewone taal
Uitgever
Nederlands Bijbelgenootschap
ISBN
9789089120403
Onze beoordeling
Aantal bladzijden
2000
Prijs
€ 39.5
Koop dit boek online

Op 2 november werd in Vlaanderen de nieuwe Bijbelvertaling De Bijbel in gewone taal (BGT) voorgesteld. Het boek verscheen al eerder in Nederland (en Vlaanderen) en was bij de voorstelling in Vlaanderen al aan een tweede druk toe. Het verhaal voorstellen is niet nodig veronderstel ik, hoewel, omdat dat toch meer en meer nodig blijkt, wou het Nederlands Bijbelgenootschap (NBG) een laagdrempelige Bijbel uitgeven: een Bijbel in gewone taal dus. Een Bijbelvertaling met een ‘beperkte woordenschat’, woorden die iedereen kent. Niet te lange zinnen. Een duidelijk opgebouwde tekst, waar de lezer makkelijk begrijpt wat de zinnen met elkaar te maken hebben en over wie of wat het gaat. Beeldspraak die moeilijk te begrijpen is, wordt verduidelijkt. De lay-out is overzichtelijk, met korte stukken tekst waar een kopje boven staat. Waar in Genesis 6:14 bijvoorbeeld in andere vertalingen ‘ark’ staat, vertaalt de Bijbel in Gewone Taal dat in ‘boot’. In andere gevallen wordt een moeilijke term weergegeven met een zinnetje dat de betekenis duidelijk maakt. In Exodus 2:7 wordt in de meeste vertalingen het woord ‘voedster’ gebruikt. In de Bijbel in Gewone Taal is het ‘een vrouw die het kind de borst kan geven’.

Laagdrempelig

Laagdrempelig wordt ook echt inhoudelijk ingevuld. Soms worden in een tekst voor één persoon verschillende namen of verschillende aanduidingen gebruikt. Die variatie in de teksten kan voor de lezer verwarrend zijn, die kan denken dat het over verschillende personen gaat. Om die verwarring te voorkomen, wordt de Bijbel in Gewone Taal soms gekozen voor één naam of één aanduiding. In Exodus 1 staat bijvoorbeeld in vers 8 en vers 15 ‘de koning’ en in vers 11, 19 en 22 ‘de farao’. Dat zijn twee aanduidingen van dezelfde persoon. Voor de duidelijkheid gebruikt de Bijbel in Gewone Taal in deze verzen steeds ‘de farao’.

Maar toch is het NBG voor de Bijbel in Gewone Taal niet over een nacht ijs gegaan. Het is niet zomaar een aanpassing van een bestaande Nederlandstalige vertaling van de Bijbel geworden. Neen, men heeft vertaald vanuit de grondtekst. Voor de nieuwsgieringen: voor het Nieuwe Testament is dat de nieuwste wetenschappelijke uitgave van de Griekse tekst, die bekend staat als de 28e editie van Nestle-Aland, op dit moment de betrouwbaarste weergave van het Griekse Nieuwe Testament. Voor het Oude Testament is dat de moderne uitgave van de Hebreeuwse tekst, de 5e editie van de Biblia Hebraica Stuttgartensia.

Het vertaalwerk was een samenspel van Bijbelgeleerden en neerlandici, aangevuld met adviseurs van de Stichting Makkelijk Lezen, gespecialiseerd in het opstellen van makkelijk leesbare teksten. Speciaal voor de Vlaamse lezers was er ook een Vlaamse meelezer die te ‘Hollandse’ uitdrukkingen kon corrigeren, die het lezen door Vlamingen zou bemoeilijken.

Lezen

We hebben een exemplaar van die Bijbel voor ons liggen en er al wat in gelezen. Nu behoor ik misschien niet tot het doelpubliek. De Bijbel is me niet vreemd, ik begeleid zelfs een bijbelleesgroep. Toch spreekt het aan. De taal is makkelijk en eenvoudig, hedendaags. Vaak heeft lezen in de Bijbel een beetje een vervreemdend karakter, door de vaak wat verouderde of geforceerde taal van de vertalingen. Dat is in de BGT niet het geval; daarbij blijft de kern van de verhalen behouden. Deze Bijbel staat veel dichter bij het dagelijkse taalgebruik dan de Willibrord die in de Vlaamse Katholieke kerk in de liturgie wordt gebruikt. Zeker voor wie niet vertrouwd is met die Bijbelse teksten zal de BGT veel vertrouwder klinken. Misschien zal daardoor de Bijbel ook weer vaker gelezen worden, en daar is/was het toch om te doen. De Bijbel geeft te denken, dat is de bedoeling. En hoe je het wendt of keert, alle teksten die we kennen zijn vertalingen en dus interpretaties.

Uitdrukkingen

Ja maar, hoor ik enkele taalminnaren al opwerpen, wat dan met die bekende Bijbelse uitdrukkingen? Dat lijkt me een interessante vraag. Niet alleen hoe die in de BGT staan, maar ook, hoe is de uitdrukking ingenesteld in onze taal en hoe staat ze in de verschillende Nederlandstalige Bijbelvertalingen die we kennen en die gebruikt worden/werden. We hebben er enkele voor u opgezocht en vergelijken. We vergelijken met de Willibrordvertaling (aanpassing uit 2012), de bekende Statenvertaling (versie 1977), de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) die een compromis was tussen een hedendaags Nederlands, maar toch zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke tekst en ten slotte de Groot Nieuws Bijbel.

We geven telkens eerst – in vetjes- de uitdrukking (zoals die in het woordenboek staat), daarna – kort – de betekenis van die uitdrukking (van Dale Groot Uitdrukkingen Woordenboek), de Bijbelse referentie en daarna de verschillende vertalingen.

Gewogen en te licht bevonden (ongeschikt, niet goed genoeg gebleken na beoordeling – Daniël 5:27)

NBV: u bent gewogen en te licht bevonden

Statenvertaling: gij zijt in weegschalen gewogen; en gij zijt te licht bevonden.

Willlibrordvertaling: u bent op de weegschaal gewogen en te licht bevonden.

BGT:  God heeft u gewogen en u bent niet goed genoeg om koning te zijn.

Groot Nieuws Bijbel: u bent op de weegschaal gewogen en u bleek te licht te zijn.

Geef de keizer wat des keizers is (geef ieder wat hem toekomt – Matteüs 22:21)

NBV: Geef dan wat van de keizer is aan de keizer, en geef aan God wat God toebehoort.

Statenvertaling: Geeft dan de keizer, wat des keizers is, en Gode, wat Gods is.

Willibrordvertaling: Geef dan aan de keizer wat van de keizer is en aan God wat van God is.

BGT: ‘Geef aan de keizer wat voor de keizer is. En geef aan God wat voor God is.

Groot nieuws Bijbel : Geef dan de keizer wat de keizer toekomt, en God wat God toekomt.

Hoogmoed komt voor de val (een te hoge dunk van zichzelf wordt afgestraft – Spreuken 16:18)

NBV: Hooghartigheid gaat vooraf aan ellende, hoogmoed komt voor de val.

Statenvertaling: Hovaardigheid is vóór de verbreking, en hoogheid van geest vóór de val.

Willibrord: De trots gaat vooraf aan de rampspoed en hoogmoed aan de val.

BGT: Als je jezelf geweldig vindt, gaat het fout met je, het loopt verkeerd met je af.

Groot Nieuws Bijbel: Trots gaat vooraf aan ellende, hoogmoed aan de val.

Door het oog van de naald kruipen (ternauwernood aan een gevaar ontkomen – Matteüs 19:24)

NBV: Ik zeg het jullie nog eens: het is gemakkelijker voor een kameel om door het oog van een naald te gaan dan voor een rijke om het koninkrijk van God binnen te gaan.

Statenvertaling: Het is lichter, dat een kameel gaat door het oog van een naald, dan dat een rijke ingaat in het Koninkrijk Gods.

Willibrord: Een kameel komt gemakkelijker door het oog van een naald dan een rijke in het koninkrijk van God.

BGT: Het is voor rijke mensen heel moeilijk om in Gods nieuwe wereld te komen. Je zult nog eerder een kameel door het oog van een naald zien gaan!

Groot Nieuws Bijbel: ik zeg jullie: het is voor een kameel gemakkelijker om door het oog van een naald te kruipen dan voor een rijke om het koninkrijk van God binnen te komen.

 

Wat moet nu de conclusie zijn? Dat vertrouwde uitdrukkingen blijkbaar niet altijd zo vast in de Bijbelvertalingen staan als wij denken. Dat er in subtiele verandering van woorden eigenlijk ook veranderingen van betekenissen zitten. Vaak gaan de oorspronkelijke uitdrukkingen terug tot de eerste Statenvertaling, die een grote invloed heeft gehad op de ontwikkeling van de standaardtaal, maar dat is een ander verhaal. Maar niet alleen Bijbelteksten worden wel eensgeherformuleerd, ook uitdrukkingen durven wel eens een eigen leven leiden.

Daarnaast vind ik het een lovenswaardig initiatief om de Bijbel te vertalen naar een doorsnee publiek van vandaag. Niet alleen omdat daarin fundamenten van onze cultuur en samenleving in te vinden zijn, en die moeten zo ruim mogelijk publiek toegankelijk zijn. Maar het is ook lovenswaardig omdat de Bijbel zo opnieuw kan inspireren. En eigenlijk deden ook de evangelisten en schrijvers van het Oude Testament niets anders dan het verhaal vertellen op de maat van hun publiek. Oordeel gerust zelf, zoals Augustinus zei: tolle lege, neem en lees (die Bijbel -in gewone taal).

 

Er zijn verschillende uitgaven van De Bijbel in Gewone Taal

– Huisbijbelversie: hard omslag (isbn 978 90 891 2040 3, €39,50)

– Standaardbijbel: hard omslag (isbn 978 90 891 2041 0, €28,50) 

Aangeboden door de Vrienden van Doorbraak


steun doorbraak

Dit artikel, cartoon of podcast wordt u aangeboden door de Vrienden van Doorbraak

Door een jaarlijkse of maandelijkse bijdragen financieren de Vrienden van Doorbraak de publicatie van de gratis toegankelijke artikels, podcasts, cartoons of video-uitzendingen op doorbraak.be. Onze vrienden krijgen ook korting in de Doorbraak winkel en exclusieve uitnodigingen.

Hartelijk dank voor uw steun als Vriend van Doorbraak.

Pieter Bauwens

Pieter Bauwens is sinds 2010 hoofdredacteur van Doorbraak.

Dit artikel delen of afdrukken




Commentaren en reacties


Kijk vooraf even op onze Spelregels en technische problemen
Reacties - klik hier
Op dit artikel zijn reacties uitgeschakeld op vraag van de auteur.
Talk