Barre zomers: kind in tijd van bezetting, verzet en hoop

Max Bleiberg, handelsreiziger en de enige Jood van Zottegem, wordt op een zomerse dag naar de Kommandantur in Geraardsbergen bevolen. Bleiberg vreest het ergste, maar tot zijn grote opluchting krijgt hij enkel te horen dat hij voortaan altijd zijn gele Jodenster op zijn kledij moet dragen. Klikspanen in Zottegem hadden over hem geklaagd.

Toevallig komt hij daarna in contact met pastoor Leopold Bressers. Als Joodse gelovige staat Bleiberg wantrouwig tegenover een katholieke priester. Hij weet niet dat de geestelijke deel uitmaakt van het lokale verzet. De pastoor raadt hem aan om tijdig onder te duiken, maar Bleibergs vrouw wil er niet van horen. ‘Rosa, we moeten de realiteit onder ogen zien. Als wij worden opgepakt en naar een werkkamp in het oosten getransporteerd, wil ik onze kinderen in veiligheid weten.’

Bleiberg slaat de raad van de priester niet in de wind en brengt zijn twee jonge zonen naar een nonnenklooster in Heverlee. Daar zullen ze de oorlog overleven. De rest van het gezin heeft minder geluk. Tijdens een razzia worden ze op de dodentrein naar Auschwitz gezet. Daar worden zijn vrouw, schoonmoeder en dochter onmiddellijk naar de gaskamers afgevoerd. Zelf komt Bleiberg terecht in een arbeidscommando.

Leeuwergem

In het tweede verhaal wordt de lezer vertrouwd gemaakt met het collaboratie- en het verzetsmilieu van Zottegem. Zo is er Gaston van Herzele, Vlaams-nationalist, antisemiet en uitbater van Café Uilenspiegel. Zijn collega Michel van Dorpe, bijgenaamd de ‘knuppelman’, baat café De Klok uit.

We zijn inmiddels in de zomer van 1944 aanbeland en de geallieerden zijn in Normandië geland. Het verzet maakt zich klaar om een laatste slag uit te delen en de ‘zwarten’ zinnen op een ultieme wraakactie. Opvallend is dat haast alle collaborateurs van Zottegem als notoire zuipschuiten, profiteurs en onverantwoordelijken voorgesteld worden. Uitzondering wordt gemaakt voor Louis Cousy, de plaatselijke VNV-afdelingsleider — al wordt hij vermoord.

Volgens de collaboratiegemeenschap van Zottegem is de hoofdverantwoordelijke voor die moord baron-burgemeester Idesbald della Faille, die met zijn familie het kasteeldomein van Leeuwergem bewoont. ‘Dienstvaardigheid tegenover het volk staat hoog in het vaandel van de della Failles geschreven, maar het eigenbelang mag nooit uit het oog worden verloren.’

Moordcommando

Tijdens een razzia waren de twee zonen Baudouin en Guy al eerder opgepakt. Zij hadden de leiding over het lokale verzet in handen. De twee collaborateurs Joris van Eenaeme, alias de ‘schrik van Zottegem’, en zijn rechterhand Armand Brunfaut zijn er terecht van overtuigd dat vader della Faille ook bij het verzet betrokken is.

Ze doen beroep op een speciaal moordcommando uit Gent om de gewezen burgemeester te liquideren. In het lang en het breed wordt die moorddadige tocht tijdens de nacht van 11 op 12 augustus 1944 gedetailleerd beschreven. Niet alles loopt van een leien dakje. Toch is het de verdienste van Prieels, die eerder al elf romans schreef, dat hij slaagt in zijn historische reconstructie.