Rex ter zege: over Léon Degrelle en Rex in Vlaanderen

Het rexisme in Vlaanderen wordt nog altijd beschouwd als de exponent van de politieke radicalisering van de Franstalige katholieke elite in Vlaanderen. In zijn indringende, goed gedocumenteerde en leesbare studie Rex ter zege maakt publicist Bruno Cheyns hier kipkap van.

Cheyns toont duidelijk aan dat Rex, en bij uitbreiding Rex-Vlaanderen, in een veel bredere electorale vijver viste dan tot nu toe werd aangenomen.

De opkomst van het rexisme vanaf 1936 in Vlaanderen werd met argusogen bekeken. Vooral de Vlaams-nationalisten vreesden dat het VNV het jeugdige enthousiasme van de rexisten met Degrelle aan de top — Rik Elias noemde hem het ‘Ardensche everzwijn ’— conservatieve kiezers kon aantrekken, die anders voor het VNV stemden.

Oude landadel

Rex kreeg tijdens de verkiezingscampagne van mei 1936 dan ook de volle laag in de VNV-propaganda. De vrees was terecht maar het was niet het VNV dat het gelag betaalde. Integendeel, de partij kon haar aantal zetels verdubbelen. Het was de katholieke partij die de volle laag kreeg.

Rex behaalde uit het niets 21 kamerzetels waarvan drie in Vlaanderen. De structuur van oude landadel en Franstalige stedelijke burgerij was voor een aanzienlijk deel overgelopen naar Rex. De partij behaalde in het Vlaamse land een score van 7,37 procent. Koploper was de provincie West-Vlaanderen, waar Rex met 9,58 procent van het electoraat aan de haal ging. De partij scoorde vooral sterk in de grote steden en in geïndustrialiseerde gebieden in de Vlaamse Ardennen.

Paul de Mont

Zo behaalde Rex in steden en gemeenten als Tongeren, Oostende, Gent, Ronse, Brakel en Kortrijk meer stemmen dan het VNV. Vooral bij de middenstand deden de rexisten het bijzonder goed.

Op uitdrukkelijk verzoek van Léon Degrelle en de schilder Albert Saverys aanvaardde de bekende toneelschrijver en zware oorlogsinvalide Paul de Mont het leiderschap van Rex-Vlaanderen. De Mont zag in zijn leiderschap de kans op de vervulling van zijn ultieme droom: een frontvorming van conservatief-katholieke krachten en het opsplitsen van België in een federale staat.

Hij beschouwde de aanwezigheid van een Franstalige elite in Vlaanderen en binnen Rex eerder als een hinderpaal voor de goede verstandhouding tussen de beide gemeenschappen. In aanzienlijke mate zou De Mont het Vlaamse bewustzijn binnen Rex-Vlaanderen aanmoedigen.

Eén strijd

Eind juli 1936 zorgde pater Juul Callewaert voor de eerste contacten tussen Degrelle/De Mont en VNV-leider Staf De Clercq. Het mag een mirakel heten dat beiden op 6 oktober tot een akkoord kwamen. Terecht beschouwt Cheyns het akkoord tussen Rex en het VNV als een van de meest controversiële politieke akkoorden uit het interbellum. Lang hield het akkoord echter niet stand.

Bruno Cheyns’ boek is niet volledig gewijd aan Rex-Vlaanderen. Het werk bevat bijvoorbeeld interessante passages over het succes van Rex in de Oostkantons. Lezenswaardig is ook de passage over de relaties tussen de dissidente katholieke politicus en uitgever van De Standaard Gustaaf Sap en Degrelle.

Krabbenmand

Meer en meer legde Rex-Vlaanderen de klemtoon op de concentratiegedachte tussen de Vlaamse katholieken, de Vlaams-nationalisten en Rex. Op die manier wilden Degrelle en De Mont tot een nationale anti-marxistische frontvorming komen. Veel succes leverde dat niet op. De gemeenteraadsverkiezingen van 1938 leverden maar een matig succes op van 93 gemeenteraadsleden, verspreid over heel België. Cheyns heeft het over een ‘behoorlijk succes’.

Opmerkelijk was wel dat Rex electoraal in Vlaanderen beter standhield dan in Wallonië. Vooral door toedoen van Degrelle zelf evolueerde Rex nadien meer en meer in de richting van een politieke krabbenmand en toenemende ontevredenheid.

Staat van ontbinding

De parlementsverkiezingen van 2 april 1939 betekenden de ondergang van het politieke rexisme. De drie parlementszetels in Vlaanderen gingen verloren. Tijdens de kiescampagne maande Degrelle zijn parlementsleden aan kranten op straat te verkopen: ‘Niet in het parlement maar op straat is hun plaats!’

Daarnaast bleef hij zijn Vlaamse achterban beledigen. Het eerste slachtoffer van het ‘shakespeareaanse drama’ was Paul de Mont. Hij besloot dat het rexisme een verloren zaak was en trok eruit. Zijn ontslag veroorzaakte een schokgolf door de rangen van Rex-Vlaanderen.

Verzet

Uiteraard bevat het fraai geïllustreerde boek van Bruno Cheyns veel meer materiaal dan dat we in deze recensie kunnen weergeven. Met de oprichting van de Eenheidsbeweging VNV in mei 1941 kwam er officieel een einde aan het bestaan (samen met het Verdinaso) van Rex-Vlaanderen.

Sommige afdelingen bleven nadien gewoon verder werken zoals deze van Leuven. Andere leden van Rex-Vlaanderen sloten zich bij het verzet aan zoals het Belgisch Legioen (het latere Geheim Leger). Weer andere rexisten hielpen mee aan de uitbouw van de DeVlag van Jef Van de Wiele. Ook na 1945 vinden we rexisten terug in diverse partijen.

De lectuur van dit boek vormt voor elke historisch geïnteresseerde lezer in elk geval een verrijking.